Η ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ Η ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ, Ἀρχαία Ἑλληνικὴ Ἐπιστήμη Πρόκειται γιὰ ἕνα πολὺ σημαντικὸ ἔργο, στὸ ὁποῖο συγκεντρώνονται πρωτότυπες με- λέτες γιὰ τὴν ἐπιστήμη, ὅπως ἀναπτύχθηκε στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα. Συγκεκριμένα ἀναφέ- ρεται στὴ μαθητικὴ ἀκμή, στὴ χαμένη ἑλληνικὴ τεχνολογία, στὶς τηλεπικοινωνίες, στὴν ἰατρική, στὴ φαρμακολογία, στὰ Ἀσκληπιεῖα, στὶς αὐτόματες μηχανές, στὴ μουσικὴ τῶν σφαιρῶν, στὸ θαῦμα τῆς Ἀλεξάνδρειας, στὴν ἀρχιτεκτονική, στὴν ἀστρονομία, στὴ στρα- τηγική, στὴ ναυπηγική, στὴν πτητικὴ κ.ἀ. Παρὰ τὶς κάποιες παραλείψεις του τὸ βιβλίο αὐτὸ ἔρχεται νὰ καλύψῃ κενὰ στὶς γνώ- σεις μας γιὰ τὴν ἀρχαία Ἑλλάδα καὶ ὅπως γράφει χαρακτηριστικὰ ὁ ἐπιμελητὴς τῆς ἐκδό- σεως Ἀντώνης Ἀντωνιάδης, «ὅταν ἡ Ἱστορία μᾶς διηγεῖται ἐπιστῆμες καὶ τεχνολογικὰ ἐπιτεύγματα, τὸ κάνει ὄχι γιὰ νὰ μείνουμε ἐκεῖ [ὅπως συνηθίζουμε οἱ Νεοέλληνες], ἀλλὰ γιὰ νὰ προσπαθήσουμε γιὰ κάτι καλύτερο. Ὅταν διαβάζουμε δηλαδὴ γιὰ τὸ τί μπόρεσαν νὰ κατασκευάσουν οἱ πρόγονοί μας, δὲν πρέπει νὰ στεκώμαστε καὶ νὰ κοιτᾶμε τὶς δάφ- νες τους, ἀλλὰ νὰ προσπαθήσουμε νὰ τοὺς ξεπεράσουμε, ὄχι γιὰ νὰ ἀποδείξουμε ὅτι εἴμα- στε καλύτεροι ἢ ἐξυπνότεροι, ἀλλὰ γιὰ νὰ ὑπάρξῃ συνέχεια, γιὰ νὰ ὑπάρξῃ ἕνα αὔριο κα- λύτερο ἀπὸ τὸ χθές. Αὐτὴ εἶναι ἡ λογικὴ καὶ ἡ γνώση ποὺ προσφέρει ἡ Ἱστορία. Ἂς μὴν ξεχνᾶμε ὅτι ὁ Καστοριάδης ἐπισημαίνει «πὼς μιλᾶμε συνεχῶς γιὰ τὴν ἀρχαία Ἑλλάδα καὶ ἔχουμε μόλις τὸ 1/50 τῶν πληροφοριῶν τὶς ὁποῖες θὰ ἔπρεπε νὰ εἴχαμε, γιὰ νὰ μπορούσαμε νὰ μιλήσουμε μὲ ἀκρίβεια». Τὸ παρὸν βιβλίο ἔρχεται νὰ προσφέρῃ στὴν ∏ ∂μƒ∞´∫∏ ∫∞π ∏ ∂§§∏¡π∫∏ ΨΥΧ√§√°π∞ - ΨΥΧ∞¡∞§À™∏ Ὁρμώμενος ἀπὸ τὴν εὔστοχη κριτικὴ ποὺ ἔγραψε ὁ συνεργάτης τοῦ «Δ» «Σ.» γιὰ τὸ βιβλίο «Ὅταν ἔκλαψε ὁ Νίτσε», τοῦ Ἀμερικανοεβραίου ψυχαναλυτῆ Ι. Γιάλομ (βλ. «Δαυλός», τ. 262), παρουσιάζω ἕνα ἄλλο βιβλίο σχετικὸ μὲ τὸ θέμα τῆς ψυχολογίας τοῦ πολιτισμοῦ, ποὺ οὔτε προβλήθηκε οὔτε συζητήθηκε ἰδιαίτερα, ὅπως τὸ προη- γούμενο· δυστυχῶς ὅμως, διότι ἀξίζει ὡς ἄποψη καὶ ὡς θέση νὰ τὸ λάβουμε ὑπ’ ὄψη μας. Πρόκειται γιὰ τὴν μελέτη «ὉΠάνας καὶ ὁ Ἐφιάλτης»–ὡς ἐφιάλτης ἐννοεῖται τὸ τρομακτικὸ ὄνειρο– τοῦ Τζαίημς Χίλλμαν, ἑνὸς σύγχρονου Ἀμερικανοῦ ψυχολό- γου καὶ ψυχαναλυτῆ, ἐπιγόνου τοῦ Γιούνκγ, ποὺ ἀναθεώρησε τὸ ἔργο τοῦ δασκάλου του Ἑβραιοαυστριακοῦ Ζ.Φρόυντ, εἰσάγοντας τὴν Ψυχολογία τῶν Ἀρχετύπων. Ὁ Χίλλμαν διαπιστώνει ὅτι οἱ δύο κυρίαρχες παγκοσμίως ἀρχετυπικὲς κοσμοθεάσεις εἶναι ὁ Ἑλληνισμὸς καὶ ὁ Ἑβραϊσμὸς καὶ ὁ ἴδιος ἐπιλέγει καὶ προτείνει τον Ἑλληνι- σμό. Γράφει ὁ ἴδιος χρακτηριστικά: «Ὁ πολιτισμός μας προσφέρει δύο ἐναλλακτικὰ μονοπάτια παλινδρόμησης. Τοὺς ἔχουμε δώσει τὶς ὀνομασίες Ἑλληνισμὸς καὶ Ἑβραϊ- σμός, καὶ τὸ καθένα ἀπὸ αὐτὰ ἀντιπροσωπεύει τὶς ψυχολογικὲς ἐναλλακτικὲς τῆς πολλαπλότητας καὶ τῆς ἑνότητας ἀντίστοιχα. Μποροῦμε νὰ διακρίνουμε τὶς δύο αὐτὲς ἐναλλακτικὲς σὲ κρίσιμες καμπὲς τῆς Δυτικῆς Ἱστορίας, ὅπως γιὰ παράδειγμα στὴν ἐποχὴ τῆς πτώσης τῆς Ρώμης, ἡ ὁποία συνώδευσε τὴν εἴσοδο τοῦΚωνσταντίνου στὸν Χριστιανισμὸ (ἡ τότε ὀνομασία τοῦ Ἑβραϊσμοῦ). Τὶς βλέπουμε ξανὰ στὶς περιόδους �