H πληθώρα τῶν μεταλλείων στὴν ἀρχαιότητα ΜΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΥ £. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ Ἕνας τεράστιος ὀρυκτὸς πλοῦτος ἀπὸ ἄκρη σὲ ἄκρη τῆς Ἑλλάδος καὶ χιλιάδες χρόνια ποὺ ἔχουν περάσει ἀπὸ πάνω του, χωρὶς παρὰ ταῦτα νὰ ἔχουν ἀλλοιώσει τὴ σπουδαιότητά του, κυρίως ὡς πρὸς τὸ πολύτιμο ὑλικὸ γιὰ ἔρευνα ποὺ διαθέτουν. Ὁ λόγος γιὰ τὰ ἀρχαῖα μεταλλεῖα ποὺ ἔχουν καταγραφῆ ἀπὸ τοὺς ἐρευνητὲς σὲ διάφορες περιοχές, ἀπὸ τὴ Βόρεια Ἑλλάδα μέχρι τὴν Κρήτη, τὰ νησιὰ τοῦ Αἰγαί- ου καὶ τὴν Πελοπόννησο.Τὸ ἀντικείμενο εἶναι μεγάλο, ἀνεξάντλητο καὶ ἐξαιρετικὰ ἐνδιαφέρον, καὶ μεγάλο μέρος του παραμένει ἀκόμη ἀνερεύ- νητο. Ὅσο ἁπλὸς ὑπῆρξε ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο οἱ ἀρχαῖοι διαπίστωναν ἂν τὰ πετρώματα κάποιας περιοχῆς ἐμπεριέχουν χρήσιμα μέταλλα, ἄλλο τόσο ἐντυπωσιακὲς καὶ εὑρηματικὲς ἦταν οἱ μέθοδοι ἐξόρυξης καὶ ἐπε- ξεργασίας ποὺ χρησιμοποιοῦσαν. Βασιζόμενοι στὴν ἐμπειρία τους ζύγιζαν στὸ χέρι τους τὰ πετρώματα ἢ ἔκριναν ἀπὸ τὸ χρῶμα τους, καὶ ὅταν καταλάβαιναν ὅτι δὲν ἔχουν μεγάλη περιεκτικότητα σὲ μέταλλο, τὰ πέταγαν.Τέτοια κομμάτια, τὰ λεγόμενα «βολάδες», ἔχουν ἐντοπιστῆ στὰ στόμια τῶν πη- γαδιῶν τῶν στοῶν ἐξόρυξης. Μεταλλεῖα χρυσοῦ, ἀργύρου, μολύβδου καὶ χαλκοῦ Τὰ προϊστορικὰ μεταλλεῖα ἐπεξεργάζονταν κυρίως τὸν χαλκό. Πέρα ἀπὸ τὶς μεγά- λες μεταλλευτικὲς ἐγκαταστάσεις ποὺ ἔχουν ἐντοπιστῆ καὶ ποὺ τὶς παραθέτουμε παρακάτω, σὲ διάφορες περιοχὲς τῆς Ἑλλάδος ἔχουν βρεθῆ μικροὶ κλίβανοι σὲ σχῆμα ἀνεστραμμένου κάλαθου, ποὺ μαρτυροῦν τὴν ὕπαρξη μεταλλευτικῆς δρα- στηριότητας καὶ σὲ αὐτές· στὴ Ραφήνα, στὴν Αἴγινα καὶ στὴ Σπάρτη. Στὴ Ρόδο μετὰ τὸ 1600 π.X. ἀναπτύχθηκε πολὺ ἡ μεταλλουργικὴ βιομηχανία, τὰ βασιλικὰ μεταλλεῖα ἔκα- ναν ἐξαγωγὲς χαλκοῦ μέχρι τὴν Αἴγυπτο. Τὸ χυτήριο τῆς Ἐγκωμῆς κατασκεύαζε ἐγχει- ρίδια καὶ τὰ σφαιρικὰ κύπελλα τῆς Ρόδου πωλοῦνταν ἀπὸ τὴν Αἴγυπτο μέχρι τὴνΤροία. Ἐπίσης ἡ Χαλκίδα ἀποτέλεσε μεγάλο μεταλλουργικὸ κέντρο, ὅπου κατασκευάζονταν ξί- φη καὶ δοχεῖα ἀπὸ ὀρείχαλκο. Ἐξ ἄλλου καὶ ἡ ὀνομασία της παραπέμπει στὰ μεταλλεῖα χαλκοῦ ποὺ διέθετε. Τὸ σίγουρο εἶναι ὅτι δὲν ὑπάρχει ὁριστικὴ εἰκόνα γιὰ τὶς μεταλλευτικὲς ἐγκαταστάσεις, ἀφοῦ, ὅσο περνάει ὁ καιρός, προστίθεται νέο ὑλικὸ ἔρευνας στὴ μελέτη γιὰ τὰ ἀρχαῖα με- ταλλεῖα στὴν Ἑλλάδα. Ὅπως μάλιστα μᾶς ἐπισημαίνει ὁ ἀρχαιολόγος ἐπίκουρος καθη-