Ἀγωνιστικὸ πνεῦμα μέχρι θανάτου ™’ἕνα πόλεμο δοκιμάζονται οἱ ψυχικὲς δυνάμεις τῶν ἀντιπάλων, ἡ ψυχικὴ δύ- ναμη καὶ ψυχικὴ ἀντοχή στὶς τακτικὲς κινήσεις. Ὑπάρχουν πλεῖστοι ψυχο- λογικοὶ παράγοντες, οἱ ὁποῖοι συμβάλλουν ἀποτελεσματικὰ στὴν νίκη ἢ στὴν ἧττα. Κρίνεται σκόπιμο γιὰ τὴν συμπλήρωση τῆς εἰκόνας τοῦ Τρωικοῦ πολέ- μου, πέραν τῶν ὅσων ἀναφέρθηκαν γιὰ τὴν ἰατρικὴ φροντίδα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης σὲ προηγούμενα τεύχη τοῦ «Δ», νὰ καταχωρισθοῦν ἐδῶ μερικὰ δείγματα διοικητικῆς με- ρίμνης, ψυχολογικῆς συμπεριφορᾶς, πνεύματος ἀνδρισμοῦ καὶ μαχητικότητας μέχρι θανάτου καὶ ἀπωλειῶν τῶν ἐμπολέμων. Α´ Ἡ ὑποστήριξη τῆς Διοικητικῆς Μέριμνας ¢ιοικητικὴ μέριμνα εἶναι ἡ φροντίδα τῶν ἡγητόρων γιὰ τὴν ἐπάρκεια τῶν ἐφοδίων συντηρή- σεως καὶ τροφοδοσίας τῶν στρατευμάτων. Πρόκειται γιὰ τὴν βασικώτερη προϋπόθεση ἀνυ- ψώσεως τῆς μαχητικῆς ψυχολογίας, τοῦ «ἠθικοῦ» τῶν πολεμιστῶν. Ἡ φροντίδα αὐτὴ ξεπηδᾷ ἀπὸ τὰ λόγια τοῦ Ὀδυσσέα, ποὺ λέγει πρὸς τὸν Ἀχιλλέα: «Πρόσταξε νὰ γευθοῦν οἱ Ἀχαιοὶ πλάι στὰ γοργὰ πλοῖα ψωμὶ καὶ κρασί, γιατὶ σ’ αὐτὰ εἶναι ἡ ὁρμὴ καὶ ἡ δύναμη, γιατὶ δὲν μπορεῖ κανεὶς νὰ πολεμάῃ τὸν ἐχθρὸ μέχρι τὴ δύση τοῦ ἡλίου χωρὶς ψωμί, γιατί, ὅταν ἡ δίψα καὶ ἡ πεῖνα διαπερ- νοῦν τὸ σῶμα, τότε τρεμουλιάζουν τὰ γόνατα»(Ἰλιάδα Τ 160-166). Ἕνα εἶδος ροφήματος ἀναφέρει ὁ Ὅμηρος στὴν Ἰλιάδα λέγοντας: «γι’ αὐτοὺς ἀμέσως ρόφημα (χυλὸ) ἑτοίμασε ἡ Ἑκαμήδη κι ἀκόμη κρεμμύδι γιὰ μεζὲ τοῦ ποτοῦ καὶ μέλι φρέσκο καὶ δίπλα τὸ ἱερὸ ψωμί... Καὶ μέσα στὸ ποτήρι τοὺς ἑτοίμασε ἕνα χυλὸ μὲ ἄσπρο κρασὶ καὶ κριθάλευρο καὶ ἀπὸ πάνω ἔτριψε γιδίσιο τυρὶ μὲ τὸν χάλκινο τρίφτη»(Ἰλιάδα Λ 624-640). Τὸ κρεμμύδι καὶ τὸ ψωμὶ ἀποτε- λοῦσαν τὸν «μεζὲ» τοῦ ποτοῦ ἀπὸ τότε, κάτι ποὺ συνηθίζεται καὶ σήμερα. Γιὰ τὸ πρωινὸ τῶν στρα- τευμάτων ὁ Ὅμηρος λέγει στὴν Ἰλιάδα (Θ 53-54): «Μὲ τὴν ἔλευση τῆς νέας ἡμέρας, οἱ Ἀχαιοὶ ἔτρω- γαν βιαστικὰ στὶς σκηνὲς (τὸ πρωινό τους) καὶ ἀμέσως μετὰ ἁρματώνονταν». Ἕτερον δεῖγμα διοικητικῆς μερίμνης ἀποτελοῦσε ἡ θυσία πρὸς τοὺς θεούς, δεδομένου ὅτι: «Ὁ με- γάλος βασιλεὺς Ἀγαμέμνων ἔσφαξε ἕνα πεντάχρονο ἀρσενικὸ βώδι (γιὰ θυσία), τὸ ἔγδαραν καὶ τὸ ἔκοψαν κομμάτια, τὰ πέρασαν στὶς σοῦβλες καὶ τὰ ἔψησαν προσεκτικά. Ἔτσι ἑτοίμασαν τὸ δεῖπνο καὶ ἔτρωγαν χωρὶς νὰ τοὺς λείπῃ τίποτα ἀπὸ τὸ τραπέζι, κι ἐχόρτασαν πιοτὸ καὶ φαγητό»(Ἰλιάδα Η 315-323). Ἀλλὰ ἐὰν τὸ δεῖπνο αὐτὸ προωρίζετο γιὰ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν Ἀχαιῶν, δὲν ἀγνοοῦντο κα- θόλου οἱ πολεμιστές, ἀφοῦ: «ἔσφαξαν βώδια στὶς σκηνὲς καὶ δείπνησαν. Καὶ ἀπὸ τὴν Λῆμνο εἶχαν ἔλθει πολλὰ πλοῖα φέρνοντας κρασί. Καὶ χωριστὰ γιὰ τὸν Ἀγαμέμνονα καὶ τὸν Μενέλαο ὁ Εὔηνος τοῦ Ἰάσονα καὶ τῆς Ὑψιπύλης ἔστειλε χίλια μέτρα κρασί. Ἀπὸ τὴν Λῆμνο οἱ Ἀχαιοὶ ἀγόραζαν κρα- σί, ἄλλοι μὲ χαλκό, ἄλλοι μὲ γυαλιστερὸ σίδερο, ἄλλοι μὲ δέρματα, ἄλλοι μὲ βώδια καὶ ἄλλοι μὲ σκλά- βους»(Ἰλιάδα H 466-475). Τὸ πῶς ἐγίνοντο οἱ σχετικὲς παραγγελίες εἶναι δύσκολο νὰ τὸ προσδιο- ρίσουμε. Ἀναγκαστικὰ ὅμως πρέπει νὰ διέθεταν ἀρκετὰ κοπάδια βωδιῶν, προβάτων και γιδιῶν γιὰ