Δρ. ΚΩΝ. ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Ὃ ᾿Αριστοτέλης καὶ ἡ ἰατρική Ὁ ᾿Αριστοτέλης (384-322) σπουδάζει τὴν ἰατρική, «ὅσον ἐπιβάλλει τῇ φυσικῇ φι- λοσοφίᾳ» (364 β 33), διότι ὑποστηρίζει, ὅτι «περὶ ὑγιείας καὶ νόσου οὐ μόνον ἐστιν ἰα- τροῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ φυσικοῦ μέχρι τοῦ τὰς αἰτίας εἰπεῖν» (480 β, 22). Γιατὶ «ἔργον ἐστι τοῦ φυσικοῦ καὶ περὶ ὑγιείας καὶ νόσου τὰς πρώτας ἰδεῖν ἀρχάς» (περί Αἰσθ., 436 α 18). Γιὰ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους σπουδάζει μὲ μεγάλη ἐπιμέλεια τὴν ἰατρικὴ κυρίως θεωρία καὶ τὴ ζωολογία γενικά: «Λέγουσι τοὺς Πυθαγορείους πάνυ σφόδρα περὶ τὴν ἰα- τρικὴν σπουδάσαι τέχνην καὶ Πλάτων δὲ φροντίδα εἰς αὐτὴν ἔσχε πλείστην καὶ Αριστο- τέλης» (Αἱλ., ΙΧ, 23, 102). Ὁ πατέρας του Νικόμαχος, ἰατρὸς τοῦ βασιλέως τῆς Μακεδονίας ᾽Αμύντα τοῦ Β᾽, πατρὸς τοῦ Φιλίππου, τὸν μύησε ἀπὸ τὰ παιδικά του χρόνια στὴν ἰατρική, σύμφω- να μὲ τὴν τότε ἐπικρατοῦσα συνήθεια, ποὺ στὴ γενικὴ μόρφωση συμπεριλαμβάνονταν καὶ γνώσεις ἰατρικῆς καὶ πρὸς παντὸς ἀνατομικῆς, ὅπως κατ᾽ ἐπανάληψη τονίσαµε. Καὶ ἔχει βεβαιωθεῖ, ὅτι κατεῖχε πολλὲς θετικὲς πρακτικὲς ἰατρικὲς γνώσεις, ποὺ σὲ καιρὸ ἐπείγουσας ἀνάγκης τὶς ἐφάρμοζε ἀποτελεσματικά. «Οὐ γὰρ µόνον τὴν θεωρίαν ἠγάπησεν, ἀλλὰ καὶ νοσοῦσιν ἐβοήθει φίλοις καὶ συνέταττε καὶ θεραπείας τινὰς καὶ διαί- τας» (Πλούταρ., ΧΙΙ, 8, ἔκδ. στερ. ΒεΚΚΟΓ). Ἔτσι ὁ Σταγειρίτης σοφὸς μὲ τὴν ἀξιοθαύματη ἐργατικότητα καὶ παρατηρητικό- τητά του κατέχει τὴν πιὸ ἐξέχουσα θέση μεταξὺ τῶν μεγαλυτέρων ἐρευνητῶν τῆς φύσεως) καὶ συνέγραψε πολλὰ ἔργα, ὅπου ἐκθέτει τὶς ἔρευνές του (βλ. Περὶ ζῴων Ἱστ., περὶ ζῴων Μορίων, περὶ ζῴων Γενέσεως, περὶ Αἰσθήσεως καὶ Αἰσθητῶν, περὶ Ὕπνου καὶ Ἐγρηγόρσεως, Περὶ Ἐνυπνίων, περὶ Νεότητος καὶ Γήρως, περὶ ᾿Αναπνοῆς, περὶ Ζωῆς καὶ Θανάτου, περὶ Πνεύματος καὶ ἄλλα. Περὶ αὐτῶν βλ. τὶς ἐκδόσεις µου εἰς Βιβλ. Ἑλλήνων 1974). Ὃ ᾿Αριστοτέλης, λοιπόν, ὅπως καὶ ὁ μεγάλος του δάσκαλος Πλάτων, ὑποστήρι- ζε, ὅτι ἡ ἐπιστήμη εἶναι γενικὴ καὶ ἀδιαίρετη καὶ ἀποβλέπει στὴ σαφῆ γνώση τῆς οὐσίας τῶν πραγμάτων’ καὶ ἀποστολὴ τοῦ κάθε σοφοῦ καὶ τῆς πραγματολογικῆς ἔ- ρευνας εἶναι ν᾿ ἀποκαλύψει τὴν ὑπάρχουσα ἰδέα, δηλ. τὴν ἀνώτερη καὶ βαθύτερη ἕν- νοια, τὴν καθαρὴ οὐσία τῶν πραγμάτων. Καὶ ἡ πραγματικὴ γνώση ἀναφέρεται µόνο στὴν οὐσία, ποὺ παρίσταται αὐτοτελὴς καὶ δὲν ἀνάγεται μονάχα σὲ μία ἀρχή, π.χ. στὸ ἀγαθό, ποὺ πρέσβευε ὁ Πλάτων. Γνώση κάθε πράγματος εἶναι ἡ διάκριση τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν αἰτιῶν, δηλ. τῆς οὐσίας του, τῆς ποιότητός του καὶ ποσότητος, καθὼς καὶ ἡ σχέση του πρὸς τὰ ἄλλα πράγματα. Καὶ γνώση πρὸ πάντων ἑνὸς πράγματος εἶναι ἡ διαπίστωση τῶν πρώτων αἰτίων, ὅπου τοῦτο ὀφείλει τὴν ὕπαρξή του. Τὰ πρῶτα αὐτὰ αἴτια εἶναι: ἡ ὕλη, ἀπὸ τὴν ὁποία συγκροτεῖται τὸ πράγμα, τὸ εἶδος, δηλ. ἡ μορφή του, ποὺ προσλαμβάνει ἡ ὕλη καὶ γίνεται αἰσθητὴ (τὸ τί ἦν εἶναι), τὸ κινοῦν, ποὺ προ- καλεῖ διάφορη μορφὴ τῆς ὕλης, καὶ τὸ τέλος (σκοπός), ποὺ συντελέστηκε μὲ τὴν ὕλη. Ἔτσι ὁ ᾿Αριστοτέλης διατύπωσε τὴν τελολογία περί τοῦ κόσμου, καὶ σὲ κάθε βῆμα τῆς φύσεως διαβλέπει τὴ σκοπιμότητα καὶ τὴν τέλεια δημιουργία (ἐντελέχεια). Καὶ ὁ σοφὸς αὐτός, μὲ τὸν συνδυασμὸ τῆς φιλοσοφίας μὲ τὴν ἐπιστήμη γενικά, ἀναδείχτηκε πανεπιστήμων καὶ ὁ μεγαλύτερος φυσιοδίφης, γι’ αὐτὸ λογίζεται ὡς ὁ πατέρας τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν, ἀφοῦ μὲ τὶς ἀξιοθαύμαστες παρατηρήσεις του ἔθεσε τὸν ἀκρογω- νιαῖο λίθο γιὰ τὴν ἐξέλιξη τῆς ζωολογίας, τῆς γενικῆς φυσιολογίας, τῆς ἀνατομικῆς, καὶ μὲ τὶς ἀξιόλογες ἔρευνες καὶ γνώσεις του προσέδωκε στὴν ἰατρικὴ μεγάλη ἀνάπτυ- ἕη καὶ πρόοδο, ἀκόμη καὶ στὴν βιολογία. Οἱ γνώσεις του, τονίζουμε στὴν πραγματεία μας Ἰατρικὰ Αριστοτέλους (βλ.. περιοδ. Πλάτων, τόμ. ΙΣΤ᾽/1964, τεῦχ. 31/32), στὴ