Μέγιστοι ποιητὲς ἀσχολήθηκαν μὲ τὴν ἐξύμνηση τῶν νικητῶν Óτὰ Ὁμηρικὰ Ἔπη ἔχουμε τὶς πρῶτες ἀναφορὲς σὲ ἀθλητικοὺς ἀγῶνες. Στὴν Ἰλιάδα (Ψ στίχ. 257 ἕως 897) περιγράφεται μία πλουσιώτα- τη ἀθλητικὴ δραστηριότητα μὲ πολλὰ ἀγωνίσματα. Πρόκειται γιὰ τοὺς ἀγῶνες ποὺ προκηρύσσει ὁ Ἀχιλλέας πρὸς τιμὴν τοῦ νεκροῦ φίλου του Πατρόκλου. Ἀναφέρονται καὶ περιγράφονται τὰ ἀγωνίσματα: ἁρματοδρομία, πυγμή, πάλη, δρόμος, δίσκος, τοξοβολία καὶ ἀκοντισμός. Στὰ ἔπαθλα γιὰ τοὺς νικητὲς περιλαμβάνονταν: δοῦλοι, ἄλογα, βόδια, μου- λάρια, τριποδικοὶ λέβητες, χρυσὸς καὶ ὁ σπάνιος γιὰ τὴν ἐποχὴ σίδηρος. Θὰ παραθέσω ἕνα μικρὸ ἀπόσπασμα σὲ μετάφραση τῶν Νίκου Καζαντζάκη καὶ Ἰωάννου Κακριδῆ: «Κι ὡς πῆραν θέση, τὸ ἀκροσήμαδο τοὺς ἔδειξε ὁ Ἀχιλλέας, πέρα μακριὰ στὸν κάμπο, κι ἔβαλε σιμά του ἐκεῖ νὰ στέκῃ ὁ ἰσόθεος Φοίνικας βλεπάτορας, ὁ ἀκράνης* τοῦ κυροῦ του, νά ’χει τὴν ἔγνοιά του στὸ τρέξιμο, νὰ πῇ τὴν πᾶσα ἀλήθεια. Κι ἐκεῖνοι ὅλοι μαζὶ πᾶ στ’ ἄτια τους σηκῶσαν τὰ μαστίγια, καὶ τὰ χτυποῦσαν μὲ τὰ νιόλουρα, καὶ μὲ φωνὲς τ’ ἀγγρίζαν, γιομᾶτοι ὁρμὴ κι αὐτὰ δρασκέλιζαν φτερόποδα τὸν κάμπο, γοργὰ ἀπὸ τ’ ἄρμενα ἀλαργαίνοντας κι ἀνέβαινε τ’ ἀψήλου κάτω ἀπ’ τὰ στήθη τους σὰ σύγνεφο γιὰ ἀνεμοζάλη ἡ σκόνη, κι οἱ πλούσιες χῆτες τους κυμάτιζαν μὲ τὴν πνοὴ τοῦ ἀνέμου καὶ μιὰ στὴ γῆ τ’ ἁμάξια ἐσούρνονταν τὴν πολουθρόφα ἀπάνω, καὶ μιὰ ψηλὰ πηδοῦσαν μετέωρα κι ἐντὸς οἱ ἁμαξολάτες στέκαν ὁλόρθοι, καὶ σπαρτάριζε βαθιὰ ἡ καρδιά τους, ὅλοι τὴ νίκη ὡς λαχταροῦσαν κι ἔσκουζε καθένας στ’ ἄλογά του νὰ πιλαλοῦν, κι αὐτὰ πετούσανε στὸν κάμπο μὲς στὴ σκόνη. Μὰ ὣς τὸ στερνὸ τὸ δρόμο τ’ ἄλογα κάναν γοργά, νὰ γύρουν στὸ ψαρὶ πέλαο πίσω, φάνηκε τοῦ καθενοῦς ἡ ἀξιότη.» Στὴν Ὀδύσσεια (θ, στίχοι 97-253) ὁ Ὅμηρος, περιγραφικώτατος, μᾶς κάνει λόγο γιὰ τοὺς ἀγῶνες στὸ νησὶ τῶν Φαιάκων, ποὺ ὀργανώνει ὁ βασιλιὰς Ἀλκίνοος πρὸς τιμὴν τοῦ ἄγνωστου ξένου του, τοῦ Ὀδυσσέα. Ὅταν ὁ Εὐρύαλος προκάλεσε τὸν ταλαιπωρημένο ἀπ’ τὶς κακουχί- ες στὴ θάλασσα Ὀδυσσέα, λέγοντάς του ὅτι δὲν μοιάζει μὲ ἀθλητὴς («οὐδ’ ἀθλητῆρι ἔοικας»), ὁ Ὀδυσσέας προσβλήθηκε καὶ ἔσπευσε νὰ λάβῃ μέρος στοὺς ἀγῶνες. Τὴν ἐποχὴ ἐκείνη θεωροῦνταν ντροπὴ νὰ μὴν εἶσαι ἀθλητής. Ἐδῶ γιὰ πρώτη φορὰ συναντοῦμε τὴ λέξη ἀθλητὴς γεμάτη ἀπὸ τὸ περιεχόμενο ποὺ ἐκφράζει. Ἰδοὺ ἕνα μικρὸ ἀπόσπασμα σὲ μετάφραση Δημητρίου Ν. Μαρωνίτη: «“… καὶ μολοντοῦτο, μὲ τὰ τόσα πάθη, θὰ δοκιμάσω τὰ ἀγωνίσματά σας, γιατὶ ὁ λόγος σου δάγκωσε τὴν ψυχή μου, ξάναψες τὸ φιλότιμό μου”. Εἶπε κι εὐθύς, ἔτσι ντυμένος μὲ τὴ χλαίνη του, πήδηξε πάνω *Ἀκράνης, σύντροφος, φίλος, α+κραίνω=κολλητός. Ὁ Φοίνικας ἦταν παιδαγωγὸς τοῦ Ἀχιλλέα.