Οἱ χριστιανικοὶ ναοί της ταφόπετρες πάνω στὰ ἀρχαιοελληνικὰ κτίσματα Ôὰ ἀρχαιολογικὰ εὑρήματα στὴ Θεσσαλονίκη ἀποδεικνύουν ὅτι ἡ περιοχὴ αὐτὴ κατοικεῖτο ἀπὸ προϊστορικοὺς ἀκόμα χρόνους. Τὸ ὄνομά της τὸ ὀφείλει στὸν βασιλιὰ Κάσσανδρο, ὁ ὁποῖος τὸ 315 π.Χ. τῆς ἔδωσε τὸ ὄνομα τῆς γυναίκας του κι ἀδελφῆς του Μεγάλου Ἀλεξάνδρου Θεσσαλονίκης. Τὸ ὄνομα αὐτὸ τῆς τὸ εἶχε δώσει ὁ πατέρας της Φίλιππος ἐξ αἰτίας τῆς σύμπτωσης τῆς γέννησής της τὴν ἡμέρα ποὺ νίκησε σὲ μία μάχη τοὺς Θεσσαλοὺς (Θεσσαλὸς+νίκη). Ἡ ἀρχαία ἱστορία τῆς πόλης συνεχίστηκε ἀδιάκοπα ἐπὶ ἑλληνιστικῶν καὶ ρωμαϊκῶν χρόνων. Στὴ σημερινὴ Θεσσαλονίκη πλῆθος κτισμάτων ἀναδίδουν ἕνα «χρῶμα» βυζαντινόμορφο. Ἀπὸ τὸ Ἑπταπύργιο καὶ τὸν Λευκὸ Πύργο ὣς τὸ σύνολο τῶν βυζαντινῶν ναῶν τῆς πόλης ἐκπέμπεται τὸ μήνυμα τοῦ βυζαντινοχριστιανικοῦ «χρώματος» πάνω στὸν κατεστραμμένο προϋπάρχοντα πολιτισμό. Ἡ καταστροφικὴ μανία εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἰσοπέδωση ὅλων τῶν προγενέστερων ἱερῶν χώρων. Ἐλάχιστα ἀπομεινάρια τῆς ἐπὶ χιλιετίες συνεχοῦς κατοίκησης τῆς πόλης συναντῶνται διά- σπαρτα σὲ ὅσα σημεῖα της δὲν ἔχουν κτισθῆ ἀκόμα πολυκατοικίες. Ἔτσι ὁ ἐπισκέπτης μπορεῖ νὰ δῇ τὴν ἀρχαία ἀγορά, λουτρὰ καθὼς καὶ διάφορα ἄλλα ἀρχαιολογικὰ εὑρήματα. Αὐτὸ ποὺ δὲν θὰ μπορέσῃ νὰ ἐντοπίσῃ πουθενά, εἶναι τὰ ἐρείπια κάποιου ἀρχαίου προχριστιανικοῦ ναοῦ. Σὲ ἐγγύτατη ἀπόσταση ἀπὸ τοὺς ἀρχαιολογικοὺς χώρους ὑπάρχουν πλεῖστοι χριστιανικοὶ να- οί. Μὲ μιὰ ἁπλῆ περιήγηση καὶ μόνον μπορεῖ εὔκολα ἀκόμα κι ὁ πλέον ἀνειδίκευτος, χωρὶς τεχνικὲς γνώσεις ἐπισκέπτης νὰ διαπιστώσῃ ὅτι ἀνάμεσα στὰ δομικὰ ὑλικὰ ποὺ εἶναι κτισμένοι οἱ χριστιανικοὶ ναοὶ (μικρὲς πέτρες κι ἄλλα εὐτελῆ ὑλικὰ συνδεδεμένα ἄτεχνα μεταξύ τους μὲ χρήση πολλῆς λάσπης), παρεμβάλλονται αὐτούσια τεμάχια ἀρχαίων ναῶν. Κίονες, κιονόκρανα, ἕλικες καὶ ἄβακες παρεμβάλλονται ἀνάμεσα στὴ βυζαντινὴ δόμηση, ὄχι μόνο σὰν παραφωνία καὶ κακογουστιά, ἀλλὰ καὶ σὰν τεκμήριο κακοποίησης τοῦ προϋπάρχοντος πολιτισμοῦ. Οἱ ὀπὲς στὸ κέντρο τῶν κιόνων ποὺ περιεῖχαν τὸν μόλυβδο εἶναι ἐμφανέστατες τόσο στὰ χριστιανικὰ κτίσματα ὅσο καὶ στοὺς περιβόλους τῶν βυζαντινῶν ναῶν. Τὸ παρὸν ἄρθρο ἀποτελεῖ ἕνα σύντομο φωτογραφικὸ ὁδοιπορικὸ στοὺς σπουδαιότερους ναοὺς τῆς Θεσσαλονίκης – φόρος τιμῆς στοὺς ἀρχαίους Ἕλληνες Μακεδόνες, τῶν ὁποίων τὴν κληρονομιὰ ποὺ μᾶς κατέλιπαν κατέστρεψαν οἱ ξένοι καὶ οἱ ἐγχώριοι Ἀλάριχοι. ΟΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΗΣ «ΤΑΦΗΣ» Óτὴ Θεσσαλονίκη ὑπῆρχαν τὰ ἑξῆς τέσσερα μεγάλα τεμένη: • Τῆς Καβειροῦς Δήμητρος, ἐκεῖ ποὺ σήμερα βρίσκεται ὁ ναὸς τοῦ Ἁγ. Δημητρίου. • Τοῦ Διονύσου, ἐκεῖ ποὺ σή- μερα βρίσκεται ὁ χριστιανικὸς ναὸς τῆς Ἀχειροποιήτου. • Τοῦ Πανθέου (σημερινὴ Ροτόντα). • Τῶν Καβείρων, ἐκεῖ ποὺ σήμερα βρίσκονται τὰ Ὀθωμανικὰ Λουτρά. Τὰ αἴτια τῆς ὕπαρξης ἐλάχιστων ἰχνῶν ἀπὸ τὰ τέσσερα αὐτὰ μεγάλα τεμένη θὰ γίνουν ἀντιληπτὰ μὲ τὴν ἐξέταση τῶν κυριωτέρων κεντρικῶν βυζαντινῶν ναῶν τῆς πόλης. Στὶς φωτο- γραφίες ποὺ ἀκολουθοῦν δείχνονται μὲ βέλη χρώματος κόκκινο ὑλικὰ καὶ ἀρχιτεκτονικὰ μέλη ἀρχαίων ἑλληνικῶν ναῶν ἐνσωματωμένα στὶς σημερινὲς χριστιανικὲς ἐκκλησίες τῆς συμπρω- τεύουσας.