Ç ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ EDOUARD WILSON, Σύναλμα: Ἡ ἑνότητα τῆς Γνώσης Στὸ ἔνθετο περιοδικὸ τῆς «Καθημερινῆς» «Popular Science» τῆς 4.01.04 ἐδημοσιεύθηκε συνέντευ- ξη μὲ τὸν καθηγητή, φυσικὸ ὑψηλῶν ἐνεργειῶν καὶ κοσμολόγο Δ. Νανόπουλο, ληφθεῖσα ἀπὸ τὸν δημοσιογράφο Ματθαῖο Τσιμιτάκη. Ἡ συνέντευξη ἔφερε τὸν ἐντυπωσιακὸ τίτλο «Τὸ Σύμπαν, ὁ Ἐγκέφαλος καὶ ἡ Κβαντομηχανική». Ἡ πιὸ ἐνδιαφέρουσα ἐρώτηση τῆς συνέντευξης διατυπώνε- ται ὡς ἑξῆς: «… Ζοῦμε σὲ μία ἐποχή, ὅπου οἱ θετικὲς ἐπιστῆμες συνεχίζουν νὰ προχωροῦν καὶ μάλιστα δυναμικά. Δὲν συμβαίνει τὸ ἴδο ὅμως στὶς ἀνθρωπιστικὲς ἐπιστῆμες ἢ τουλάχιστον δὲν περνάει στὴν κοινωνία». (Διευκρινίζομε ὅτι τὶς ἀνθρωπιστικὲς ἐπιστῆμες καὶ σπουδὲς ἀποτελοῦν ἡ ἱστορία, ἡ φιλοσοφία, ἡ γλωσσολογία, ἡ φιλολογία, τὰ νομικά, ἡ συγκριτικὴ θρησκειολογία, ἡ θεολογία κ.λπ.) Σὲ αὐτὴν τὴν ἐνδιαφέρουσα ἐρώτηση ὁ προαναφερθεὶς ἐπιστήμων ἀπαντᾷ μὲ ἐντυπωσιακὸ τρόπο: «Λοιπὸν θ’ ἀκουστῇ ἐκκεντρικὸ αὐτὸ ποὺ θὰ πῶ, ἀλλὰ δὲν πειράζει. Συμβαίνει, ἐπειδὴ οἱ ἄνθρωποι τῶν ἀνθρωπιστικῶν ἐπιστημῶν εἶναι τεμπέληδες. Ὑπάρχουν στοιχεῖα στὶς θετικὲς ἐπιστῆμες τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ἀξιοποιηθῆ, καὶ κατὰ τὴ γνώμη μου θὰ ἔπρεπε, γιατὶ εἶναι μία σημαντικὴ πηγὴ γνώσης, μᾶς λένε καινούργια πράγματα γιὰ τὸ τί εἶναι ὁ ἄνθρωπος καὶ ὁ κόσμος. Περιμένω κάποτε φιλόσοφοι, ἠθικοί, κοινωνιολόγοι, θεολόγοι ἀκόμη ν’ ἀξιοποιήσουν αὐτὴν τὴ γνώση καὶ νὰ παραγάγουν καινούργια συστήματα, νὰ γεννηθῇ ἕνας καινούργιος ἀνθρωπισμός. Ὁ διαφωτισμὸς γεννήθηκε κοντὰ στὸν Νεύτωνα καὶ τὸν Γαλιλαῖο. Λείπουν σήμερα οἱ μοντέρνοι Βολταῖροι καὶ Ρουσσώ. Ἔχω βαρεθῆ ν’ ἀκούω τὰ ἴδια καὶ τὰ ἴδια». Θὰ ἀναρωτιώμαστε, γιατί ὁ καθηγητὴς ἀναφέρεται εἰδικὰ ἀφ’ ἑνὸς στοὺς Νεύτωνα καὶ Γαλιλαῖο καὶ ἀφ’ ἑτέρου στοὺς Βολταῖρο καὶ Ρουσσὼ ὡς τοὺς πιὸ σημαντικοὺς διαμορφωτὲς τοῦ Διαφωτισμοῦ τοῦ 17-18ου αἰῶνα. Ἡ ἐπιλογὴ αὐτῶν τῶν διασήμων ἀνδρῶν τοῦ παρελθό- ντος δὲν εἶναι τυχαία. Δι’ αὐτῶν συνδυάζονται οἱ ἐπαναστατικὲς ἀνακαλύψεις τῶν θετικῶν ἐπιστημόνων (Νεύτων καὶ Γαλιλαῖος) μὲ τὶς βαθειὲς ἰδεολογικὲς ἐπιπτώσεις των στοὺς διανοητὲς Τὸ ἄγνωστο καὶ οἱ θρησκεῖες Ï̔ προβληματισμὸς τοῦ «Δ» στὰ τελευταῖα χρόνια γύρω ἀπὸ τὸ θέμα «θε- ός», προβληματισμὸς ποὺ συνοψίζεται στὴ φράση «δὲν γνωρίζουμε κανέ- να Θεὸ ποὺ νὰ μὴν τὸν δημιούργησαν οἱ ἄνθρωποι, ἀντίθετα δὲν γνωρί- ζουμε τίποτε γιὰ τὸν ἰσχυρισμὸ τῶν θεοκρατῶν, ὅτι τὸν ἄνθρωπο τὸν δη- μιούργησε ὁ Θεός», ἀποτέλεσε τὴν ἀφορμὴ γιὰ τὸ σημείωμα αὐτό. Ἂν κατὰ κάποιο τρόπο μπορούσαμε νὰ θεοποιήσουμε τὸ ἄγνωστο καὶ νὰ σεβώμαστε τὴν ἔννοια τῆς λέξης, θὰ προσεγγίζαμε κατὰ πολὺ τὴν πραγματικότητα. Ἡ ἀλαζονεία ὅμως κά- θε θρησκείας καὶ ὁ ὑπέρμετρος ζῆλος κάθε ἐπιτήδειου ἔκαναν τὸν ἄνθρωπο νὰ παρέμβῃ ὄχι πλέον στὴν κατασκευὴ τοῦ κόσμου καὶ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου ἀλλὰ καὶ στὴν κατασκευὴ τοῦ ἴδιο του «θεού». Κατώρθωσε λοιπὸν αὐτὸ τὸ ἀσύλληπτο, αὐτὸ τὸ ἀπέραντο νὰ τὸ συλλάβῃ καὶ νὰ τὸ περιγράψῃ καὶ ἐπὶ πλέον νὰ τὸ ξεφουρνίσῃ σὰν αὐτόπτης μάρτυς τοῦ γεγονότος τῆς δημιουργίας. Ἡ ἐπέμβαση αὐτὴ τοῦ ἀνθρώπου ἔχει τεκμηριωθῆ πολλὲς φορές. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἁγιοποίηση τῶν ἁγίων δὲν εἶναι παρὰ ἀπόφαση τοῦ ἀνθρώπου. Πουθενὰ δὲν εἶναι θεϊκή. Ἀκόμη καὶ ἡ θέση ποὺ κατέχει ὁ Χριστὸς σήμερα ἀποφασίστηκε ἀπὸ τὴν Α΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδο στὴ Νίκαια μὲ πρωταγωνιστὴ τὸ Μεγάλο Κωνσταντῖνο. Ὁ Ἄρειος καὶ μερικοὶ ἄλλοι καθαιρέθηκαν καὶ ἐξωρίστηκαν, διότι εἶχαν διαφορετικὴ γνώμη. Τὸ ἀστεῖο τῆς ὑπόθεσης εἶναι, ὅτι, ἐνῷ πρὶν ἀρχίσῃ ἡ σύνοδος ἀπὸ συζητήσεις στὸ «λόμπυ» προέκυπτε ‣