«παιδιά (=παιχνίδι) ἥδισμα πόνου καὶ διαίτης» (Λυκοῦργος) Ôὰ ἐρωτήματα εἶναι πολλὰ καὶ φαινομενικὰ ἄσχετα μεταξύ τους: Σὲ τί διαφέρει τὸ σατυρικὸ δρᾶμα (σ.δ.) ἀπὸ τὴν κωμῳδία; Γιατί ἀπέμειναν μόνο 19 κωμῳδίες (καὶ μόνο τοῦ Ἀριστοφάνη) καὶ ἐνάμισυ(!) σατ. δρᾶμα; Οἱ σατυρικοὶ δραματουργοὶ καὶ συγγραφεῖς (λ.χ. Λουκιανὸς) ἦσαν «ὑβρισταί», ποὺ «διέσυραν»1 καὶ «γελοιοποιοῦσαν»2(;) τοὺς θεούς; Οἱ Ἕλληνες, «παρηκμασμένοι»(;) τὸ 150 μ.Χ., εἶχαν χάσει τὴν ἐμπιστοσύνη τους,2 δὲν πίστευαν σὲ τίποτα; Ἀποδέχονται ἔτσι μὲ «ἀνακού- φιση» τὸν Χριστιανισμό, ποὺ τοὺς ἐπιλύει «ἐπὶ τέλους»(!) τὶς θρησκευτικὲς ἀνησυχίες; Ï ΓΕΛΩΣ. Οἱ Ἕλληνες θεωροῦνται γενικῶς ὅτι ἦσαν σοβαροί, αὐστηροί, γελαστοί. Ὡς φιλόσοφοι, ρήτορες καὶ στρατιῶτες μόνο στὰ συμπόσια –ὑποτίθεται– χαλάρωναν, πολλάκις μέχρι κρεπάλης. Τοῦτο εἶναι τελείως λανθασμένο. Οἱ ἀρχαῖοι ὡς «εὐδαίμονες πολίτες» ζοῦσαν χαρούμενοι, ἐδίδασκαν μὲ λεπτὴ εἰρωνεία, ἄλλοι μὲ σκληρὸ χλευασμὸ (Διογένης). Καὶ ὁ αὐστηρότερος λαός, οἱ Σπαρτιᾶτες, ἐφημίζοντο γιὰ τὰ σαρκαστικὰ ἀποφθέγματά τους, ποὺ ἔμειναν παροιμιώδη (Πλούταρχος). Ὁ Λυκοῦργος εὐχόταν στὶς συγκεντρώσεις «ἐπαινεῖν.. ἢ ψέγειν μετὰ παιδιᾶς καὶ γέλωτος» (= πειράγματα). Τὸ γέλιο λοιπὸν ἦταν –καὶ εἶναι– ἕνα βασικὸ στοιχεῖο τοῦ ἑλλ. πολιτισμοῦ, ἀφοῦ ἐξέφραζε τὴν εὐδαιμονία τοῦ πολίτου, τὸ «εὖ ζῆν» καὶ τὴν ὑγεία του.3 Φωτ. 1. Ἡ Ἀφροδίτη ἐπιπλήττει τρυφερὰ τὸν Πάνα. ΟΙ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΤΟΥ ΓΕΛΩΤΟΣ. Ὅπως ὅλες οἱ ἀφηρημένες ἔννοιες στὴν Ἑλλ. γλῶσσα (λ.χ. ἄγχος) ἔχουν δεκάδες λεπτὲς ἀποχρώσεις, ἔτσι καὶ ἡ ἱλαρότης –εὐθυμία- φαιδρότης– ἔχει δεκάδες παραλλαγές. Ἂς ἀναλύσουμε με- ρικές:  ἀστεϊσμὸς = εὐφυολόγημα σὲ συμπόσιο  Τὰ γέ- λοια = ἀστεῖα  εἰρωνεία  σαρκασμὸς = γελοιοποίηση μὲ χαιρεκακία  χλεύη = κοροϊδία (περιπαίζω)  χαρι- εντισμὸς = εὐτραπελία  σκῶμμα = πείραγμα, παιδιά, ἐξ οὗ καὶ  κῶμος (ὄχι ἀπὸ τὸ «κώμη» = γλέντι, ᾠδὴ πανηγυριστῶν  κωμῳδία = διακωμῴδηση, ρεζίλεμα  σάτι- ρα = ἐμπαιγμός, παρῳδία (ἀρχικὴ ἔννοια ἀνακούφιση καὶ κάθαρση μέσῳ ἐξορκισμοῦ τοῦ κακοῦ). Ἡ βασικὴ διαφορὰ κωμῳδίας καὶ σατυρικοῦ δράματος; Ἡ μὲν κωμῳδία καυτηριάζει καταστάσεις, ἤθη κοινωνίας ἢ πράξεις ἀτόμων, τὸ δὲ σ.δ. ἐπισημαίνει καὶ κοροϊδεύει μὲ