Ç ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ Β. ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, Μυθιστορία Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Μουσικῆς Ὁ Βασίλης Χατζηβασιλείου στὸ καλαίσθητο, συνοπτικὸ καὶ ἁπλογραμμένο ἐκπόνημά του παρουσιάζει τὴν ἱστορία τῆς Μουσικῆς καὶ τὴν Μουσικὴ ὡς Καλὴ Τέχνη καὶ ὡς Ἐπιστήμη ἀπὸ τὰ ὁμιχλώδη χρόνια τῆς συμβολικῆς καταγραφῆς τοῦ μύθου ἕως τὰ περισσότερο προσιτὰ χρο- νικὰ τοπία τῆς πραγματιστικῆς ἱστοριογραφίας. Ἂν καὶ ἡ « Μυθιστορία» εἶναι ἁπλογραμμένη καὶ κυλάῃ σὰν μία κατανοητὴ διήγηση ἀπευθυνόμενη σὲ παιδιὰ καὶ μεγάλους ὅλων τῶν ἡλικι- ῶν, ὡστόσο ἡ ἐπιστημονικὴ τεκμηρίωση εἶναι ἐπαρκὴς καὶ γίνεται ἀντιληπτὴ ἡ ἐκτεταμένη ἔρευ- να ποὺ ὡδήγησε στὴ συγκεκριμένη συγγραφή. Ὁ συγγραφέας στέκεται ἀμερόληπτα ἀπέναντι στὸ ἀντικείμενό του καὶ δὲν ἀποκρύπτει ὅτι «ἡ μουσική, ὁ χορός, τὰ τραγούδια, οἱ ὕμνοι καὶ τὰ λαϊκὰ δρώμενα ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι τὸ ἴδιο ἀναπόσπαστα ἀπὸ τὴν κοινωνικὴ ζωὴ τῶν Ἑλλήνων ὅπως καὶ αἰῶνες πρίν, γιατί οἱ Ἕλληνες συνέδεσαν τὴν Μουσικὴ ὄχι μόνο μὲ τὴ λα- τρεία τῶν θεῶν τους ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν ἴδια τους τὴν ὕπαρξη» (σελ. 76). Ἐκεῖ ὅμως ποὺ θὰ σταθῶ ἐπικριτικὰ ἀπέναντι στὸ ἐν λόγῳ βιβλίο, εἶναι ἡ χρήση τοῦ ὅρου «εἰ- δωλολατρία», πρᾶγμα παρῳχημένο καὶ ἄτοπο, εἰδικὰ γιὰ νέους καὶ προοδευτικοὺς συγγραφεῖς ὅπως ὁ Χατζηβασιλείου. Γιὰ νὰ τελειώνουμε πλέον μὲ αὐτὴν τὴν ἀδικαιολόγητη «ρετσινιά», θὰ ὑπενθυμίσω στοὺς ἀναγνῶστες τὴ σχετικὴ ἐπιχειρηματολογία τοῦ φιλοσόφου αὐτοκράτορος Ἰ- ουλιανοῦ: «Τὰ ἀγάλματα, οἱ βωμοὶ καὶ οἱ ἑστίες καὶ ὅλα αὐτὰ γενικῶς εἶναι σύμβολα τῆς πα- ρουσίας τῶν θεῶν, τὰ ὁποῖα οἱ πρόγονοί μας καθιέρωσαν, ὄχι γιὰ νὰ θεωρήσουμε τὰ ἴδια θε- ούς, ἀλλὰ γιὰ νὰ λατρεύσουμε μέσῳ αὐτῶν τοὺς θεούς μας. Καὶ αὐτὸ συμβαίνει, ἐπειδὴ εἴμα- στε ἐνσώματοι καὶ ἔχουμε τὴν ἀνάγκη νὰ λατρεύσουμε μέσῳ τοῦ σώματός μας τοὺς θεούς, ἂν καὶ ἐκεῖνοι εἶναι ἀσώματοι.» Καί: «Ἀντικρύζοντας λοιπὸν τὰ ἀγάλματα τῶν θεῶν, ἂς μὴν τὰ θεωροῦμε ὡς λίθους καὶ ξύλα, ἀλλὰ οὔτε σὰν νὰ εἶναι τὰ ἴδια θεοί. Διότι βεβαίως οὔτε τὶς βα- «Ï ΑΙΩΝΑΣ ΤΟΥ ΣΚΟΤΟΥΣ» Δὲν εἶναι μόνον αὐτὸς ποὺ ζοῦμε ἐμεῖς... Ὑπῆρξαν κι ἄλλοι, πολλοί, αἰῶνες σκότους. Στὸν αἰῶνα τοῦ σκότους, ποὺ εἶναι καὶ τίτλος τῆς κινηματογραφικῆς ταινίας, στὴν ὁποία ἀναφερόμαστε, ἔζησε καὶ ὁ βασιλιᾶς Ἀρθοῦρος (Ἀρτόριους Κάστους) σύμφωνα μὲ τὴν ἱ- στορία ἢ τὸν θρύλο (λίγη σημασία ἔχει). Ὁ πατέρας του ἦταν Ρωμαῖος καὶ ἡ μητέρα του Βρεταννίδα, ποὺ δολοφονήθηκε ἀπὸ Βρεταννούς. Ἦταν ἑκατόνταρχος καὶ διοικητὴς τῶν Σαρματῶν ἱπποτῶν στὸ τεῖχος τοῦ Ἀ- δριανοῦ, ποὺ ὑποχρεώθηκαν ἀπὸ τοὺς Ρωμαίους νὰ πολεμήσουν μακριὰ ἀπὸ τὴν πατρί- δα τους, στὴν Βρεταννία, μὲ ἀντάλλαγμα τὴν ἐλευθερία τους. «Εἶσαι ἀπὸ τὴν Ρώμη;», ρώ- τησαν κάποιον ἀπ’ αὐτούς. «Εἶμαι ἀπὸ τὴν κόλαση», ἀπάντησε ἐκεῖνος. Στὴν Βρεταννία βρέθηκαν ἐκτελῶντας διαταγὲς τῆς Ρώμης, ἀρχικὰ νὰ ἀντιμετωπίσουν ντόπιους (τοὺς «εἰ- δωλολάτρες» Γουόντ), ποὺ ἀντιστέκονταν στὴν ρωμαϊκὴ ἐξουσία καὶ στὴν συνέχεια νὰ προστατεύσουν μία ρωμαϊκὴ οἰκογένεια ἀπὸ τὶς ἐπιθέσεις τῶν Σαξόνων καὶ νὰ φέρουν τὸν νεαρὸ Ἄλεκτο, ποὺ ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ Πάπας, σῷο στὴν Ρώμη. Ἒ ! «κι ἂν εἶναι θέλη- μα Θεοῦ, κάποιοι ἀπ’ αὐτοὺς νὰ ζήσουν», ὅπως εἶπε ὁ ἐντολοδότης τους Ρωμαῖος ἐπίσκο- πος Νάιους Γερμάνιους. Γιατί πολεμοῦν; Γιὰ τὴν ἐλευθερία, εἴτε αὐτὴ λέγεται «ἄδεια ἀσφαλοῦς διέλευσης ἀπὸ τὰ ἐδάφη τῆς Ρωμαϊκῆς αὐτοκρατορίας» εἴτε γιὰ τὴν ἐλπίδα ὅτι κάποτε θὰ μπορέσουν νὰ δώσουν τὴν μάχη ποὺ αὐτοὶ θὰ ἐπιλέξουν. «Θὰ πεθάνω σὲ μία μάχη», εἶπε ὁ Σαρμάτης ἱπ- ‣