ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ’ Τὶ ζῆ καὶ τὶ πέθανε ἀπὸ τὴν πολιτικὴ τοῦ ᾿Αριστοτέλη ᾽Αποτολμώντας νὰ ἐξετάσω τὸν ᾿Αριστοτέλη ἀπὸ τὴν ταπεινή θέση µου σὰν ὑπη- ρέτου τῆς πολιτικῆς ἐπιστήμης, διακινδυνεύω ἀναμφίβολα νὰ φανῶ τολμηρὸς ἀπὸ δύο ἀπόψεις: Θὰ μποροῦσε κανεὶς νὰ τολμήσει ἀπὸ μιὰ βάση τόσο χαμηλὴ νὰ ὑψώσει τὸ βλέμμα του στὸ μέγεθος τοῦ γιγάντιου αὐτοῦ ἀναστήματος, ποὺ, ἀπὸ πρώτη ματιά, ἐ- πικαλύπτει ὅλη τὴν τεράστια ἔκταση τῆς φιλοσοφίας καὶ τῆς ἐπιστήμης, καὶ νὰ μὴ σκεφθεῖ, στὴν συνέλευση αὐτή, ὅπου, τόσο ἡ φιλοσοφία ὅσο καὶ ἡ ἐπιστήμη σ᾽ ὅλο τὸν πλοῦτο τῶν καρπῶν τοὺς ἀντιπροσωπεύονται ἀπὸ τοὺς πιὸ προικισμένους ἀνθρώπους - πῶς νὰ μὴ σκεφθεῖ κανεὶς ὅτι μιὰ ἀναγκαστικὰ μερικὴ καὶ ἀνολοκλήρωτη θέαση τοῦ οἰκοδομήματος δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ ἐγείρει ἀναρίθμητες ἐρωτήσεις καὶ ἀντιρρή- σεις; Καὶ ὅμως μιὰ καὶ ὁ ᾿Αριστοτέλης χαρακτηρίζει τὴν πολιτικὴ ἐπιστήμη σὰν τὴν ὕ- Ψιστη τέχνη ἤ σὰν τὴν ἀρχιτεκτονικὴ τέχνη, μᾶς παρασύρει νὰ ἐπιχειρήσουμε μόνοι μὰς αὐτὸ τὸ βῆμα. Θὰ τὸ πραγματοποιήσω μὲ τὴ σεμνότητα ποὺ ἐπιβάλλεται καὶ παίρ- νοντας ὅλες τὶς προφυλάξεις γιὰ νὰ μὴ διαταράξω τὴν ὑψηλὴ ἁρμονία. Θὰ πορευθῶ ἀ- πὸ διαδοχικὲς ὁριοθετήσεις καὶ θὰ συγκεντρώσω τὸ ἐνδιαφέρον µου σ᾽ ἕνα μικρὸ ἀριθ- μὸ σημείων, πρόσφορων νὰ δικαιολογήσουν τὴν χρησιμότητα μιᾶς λογικῆς συζητήσε- ως. Μοῦ φαίνεται θεμιτὸ νὰ διακρίνω μεθοδικά, πάνω στὴν πολιτικὴ σκέψη τοῦ ᾿Αρι- στοτέλη, δύο ἐπίπεδα σπουδῆς κάπως ἀνεξάρτητα τὸ ἕνα ἀπὸ τὸ ἄλλο. Στὸ πρῶτο ἐπίπεδο σκιαγραφοῦνται τὰ μεγάλα προβλήματα τοῦ καιροῦ του ὅπως ἡ δουλεία ἤ ἡ ἀναταραχὴ ποὺ προκάλεσε στὰ πνεύματα ἡ παρέμβαση στὴν ἐπίζηλα αὐὖ- τόνομη ζωὴ τῶν πόλεων-κρατῶν, τοῦ μακεδονικοῦ κολοσσοῦ. Δὲν θὰ μακρηγορήσω στὰ προβλήματα αὐτά, ἀλλὰ θὰ τὰ χειρισθῶ παρεμπιπτόντως καὶ στὸ αὐστηρὸ μέτρο ποὺ καθίσταται ἀπαραίτητο γιὰ τὴν ἁρτιότερη διευκρίνηση τοῦ βάθους τῆς πολιτικῆς σκέψης τοῦ φιλοσόφου πέρα ἀπὸ τὰ ὅρια τοῦ καιροῦ του. Τὸ δεύτερο ἐπίπεδο ἔρευνας πρόκειται νὰ περιγράψει ἕνα ᾿Αριστοτέλη ποὺ ἀπο- σπασμένος ἀπὸ τὸ ἄμεσο ἱστορικό του πλαίσιο, ἔφθασε μέχρι σήμερα μέσα ἀπὸ μιὰ σειρὰ ἀναγεννήσεων, δηλαδὴ στὴν πραγματικότητα μέσα ἀπὸ σειρὰ μεταμορφώσεων. Θὰ διεξέλθω σιωπηλὰ --- ὅπως ἀποφάσισα --- τὸ εἶδος τῆς πολιτικῆς σκέψης μέσα ἀπὸ τοὺς διαδόχους τῆς περιπατητικῆς Σχολῆς ὅπως καὶ τὴν ἔκλειψή του ἤ τὶς μετα- γενέστερες ἐπανεμφανίσεις του στὸν βυζαντινὸ καὶ τὸν ἀραβικὸ κόσμο. Ὅπως ἔδειξε ἀρκετὰ καλὰ ὁ ᾿Αριστοτέλης ποὺ ἔφθασε μέχρι τῶν ἡμερῶν μας, εἶναι ὁ ἴδιος πού, ἀ- φοῦ βοήθησε τὸν Σαίντ Τόμας νὰ ἐπιβεβαιώσει τὴν κυριαρχία τοῦ νόμου, διέκρινε τὸν τύραννο ἀπὸ τὸν βασιλιᾶ καὶ ἀναγνώρισε τὴν ἱκανότητα τοῦ λαοῦ νὰ ἐκλέγει τοὺς ἀν- τιπροσώπους του, ἔμεινε ἄθικτος στὴ συνέχεια στὰ μεταρρυθμιστικὰ ρεύματα, γιὰ νὰ δώσει στὸ τέλος μαζὶ μὲ τὸν Χοῦκερ, τὸν Λόκ καὶ τὸν Μπέρκ, ποὺ σ᾽ αὐτούς θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω συγγραφεῖς ἄλλων καιρῶν ὅπως τὸν Ντέϊβιντ Χιούμ καὶ Μοντεσκιέ, αὐ- τὸ ποὺ θὰ ὀνομασθεῖ ἀργότερα μὲ τὴν συμπληρωματικὴ προσθήκη τοῦ χωρισμοῦ τῶν δυνάμεων, σύγχρονη συνταγματικὴ ἰδέα. ᾿Αλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε ἐπίσης νὰ ὑπενθυ- μίσω ὅτι στὸν ᾿Αριστοτέλη ὀφείλομε ἐξίσου πρὸς τὴν φορὰ ἑνὸς οὐμανιστικοῦ ρεύμα- τὸς ἐκτεινόμενου ἀπὸ τὸν Μαρσίλιο μέχρι τὸν Ρουσσώ, τὸ δόγμα τῆς λαϊκῆς κυριαρ- ΚΙ ὀνυκοίνωση αὐτὴ τοῦ ᾽Ακαδημαϊκοῦ κ. Γ. Βλύχου ἔγινε γωλλιστὶ στην ᾽Ακιδημίω Ἢ- θικῶν καὶ Πολιτικῶν Επιστημῶν τῆς Γαλλίας στὶς 9-4-84 καὶ ἐδῶ παρουσιάζεται. - τὸ πρῶτο µέρος της -- γιὰ πρώτη φορὰ στὴν ἑλληνική, σὺ µετήφρυση τοῦ συνεργύτη τοῦ «4» κ. ΜΑΝΩ- ΑΗ ΜΑΡΚΑΚΗ.