ΓΡΗΓ. ΦΙΛ. ΚΩΣΤΑΡΑΣ Βαθμίδες συνειδήσεως στὸν Πλάτωνα (ἀπὸ τὴν μεταφυσικἡ στὴν ἐθνικὴ συνείδηση) Ι. Ἢ πολυμορφία τοῦ πλατωνικοῦ λόγου ὋὉ λόγος τοῦ Πλάτωνα ἔχει ἐκπληκτικὴ πολυεδρικότητα καὶ κινητικότητα!. Εἶναι λόγος φιλοσοφικός, ἐπιστημονικός, πολιτικός, κοινωνικός, πολιτειακός, οἰκονομι- κός, θρησκευτικός, αἰσθητικός, ἠθικός, ψυχολογικός, παιδαγωγικός, ἀνθρωπολογι- κός' εἶναι πολύφωνος καὶ πολύπλευρος καὶ ὁπωσδήποτε διαιώνιος λόγος. Δίχως µάλι- στα τὸ θεουργικό λόγο τοῦ Πλάτωνα ἡ ἀνθρωπότητα θὰ εἶχε μείνει βυθισμένη µέσα σ᾽ ἕνα βαθὺ πνευματικὸ ζόφο. “Ὅμως ἡ πολυεδρικότητα αὐτὴ τοῦ πλατωνικοῦ ἔργου δυ- σχεραίνει τὴν σύλληψη καὶ συνολικὴ θεώρηση καὶ ἑρμηνεία του. Εἶναι ἀκόμη καὶ ἡ αἰχμαλωτίζουσα σαγήνη τῆς διαλεκτικῆς τοῦ Πλάτωνα ἐκείνη ποὺ κάποιες φορὲς ᾱ- ναγκάζει τοὺς μελετητὲς νὰ ἀκινητοποιοῦνται καὶ νὰ ἀσχολοῦνται μὲ τὴν κατανόηση μιᾶς µόνον ὄψης τοῦ ὑπέροχου οἰκοδομήματός του. Διατυπώνονται ἔτσι μονομερεῖς ἀ- πόψεις, δὲν ἀξιολογοῦνται στὸν ἴδιο βαθμὸ ἄλλες πτυχὲς καὶ τὸ ὅλο παραποιεῖται εὔ- κολα. Μόνο μιὰ συνθετικὴ παρουσίαση καὶ ἑνιαία ἀναπαράσταση τοῦ πλατωνικοῦ λό- ΄Ύου θὰ φανέρωνε ἴσως τὸ ἀπύθμενο φιλοσοφικὸ -- θεωρητικὸ καὶ πρακτικό του --- βά- θος, τὸ ἀπροσμάχητο κάλλος, τὴν ἐσωτερική του κίνηση, τὴ µουσικότητα καὶ πλαστι- κότητα, τὴν ἰσόρροπη ἁρμονία, μὲ μιὰ λέξη: τὴν ἀθάνατη ᾿Αρετὴ αὐτοῦ τοῦ ὕψιστα ζωτικοῦ Λόγου. 2. Ἡ φιλοσοφικὴ πυραμίδα Ὃ θεμέλιος λίθος του εἶναι ἡ Μεταφυσικἡ ἤ ἡ ᾿Ὀντολογία. Ἣ ὁποία ἀποτελεῖ τὴ βάση τῆς πλατωνικῆς φιλοσοφικῆς πυραμίδας. Αὐτὴ ἔχει προτεραιότητα καὶ περιέχει ἀρχὲς καὶ ἔννοιες ποὺ ἐμφανίζονται ἀμετάβλητες σὲ ὅλους τοὺς ἄλλους φιλοσοφικοὺς κλάδους: στὴ Γνωσιολογία, τὴν ᾿Ηθική, τὴν Αἰσθητική, τὴν Ψυχολογία, τὴ Φιλοσοφία τῆς φύσεως, τὴ Φιλοσοφία τῆς θρησκείας, τὴ Φιλοσοφία τῆς ἱστορίας. Ἡ διάκριση τοῦ κόσμου λ.χ. σὲ ἰδεατό, ποὺ εἶναι ἀνώλεθρος, ἄναρχος, αἰώνιος καὶ ὁ μόνος ἀληθινός, καὶ σὲ αἰσθητό, ποὺ εἶναι εἴδωλο, ἕκτυπο, ἀπείκασμα, «εἰκών» τοῦ ἰδεατοῦ συνιστᾶ ἀρχὴ, ἡ ὁποία διαποτίζει καὶ προσδιορίζει τὴν σύνολη κοσμοθεωρητικἡ καὶ βιοθεωρη- τικὴ ἀντίληψη τοῦ Πλάτωνα. Στὴν κορυφὴ ὅμως αὐτῆς τῆς φιλοσοφικῆς πυραμίδας βρίσκεται ἡ Πολιτική του Φιλοσοφία2. Ἐκδιπλώνεται ἐδῶ μιὰ πολιτικὴ σκέψη τόσο βαθειὰ καὶ συστηματική, ὦ- στε νὰ φαίνονται μπροστά της ἀστεῖα μερικὰ συγγράμματα, σύγχρονα, πολιτικῆς ἐπι- στήµης φορτωμένα μὲ δυσκολοχώνευτη, ὀθνεία βαρβαρικὴ ὁρολογία καὶ πολλὴν ἀσά- φεια. 'Ο Πλάτων προσεγγίζει μεθοδικἀἁ τὸ φαινόμενο τῆς ἀνθρώπινης - ἀτομικῆς καὶ ὁ- μαδικῆς - πολιτικῆς συμπεριφορᾶς, ἰδιαίτερα στοὺς διαλόγους «Πρωταγόρας», «᾿Α- πολογία», «Κρίτων», «Γοργίας», «Μενέξενος», «Πολιτεία», «Πολιτικός», «Κριτίας», «Ζ᾽ Επιστολή», «Νόμοι». Ὡστόσο ὅλοι οἱ διάλογοι θίγουν προβλήματα ἠθικῆς, δηλ. πρακτικῆς φιλοσοφίας. 3. Ἣ πολιτικὴ συνείδηση Αὐτὸ σηµαίνει πὼς αὐτὸς ὁ γιγάντειος θεωρητικὸς μόχθος τοῦ Πλάτωνα ἀποβλέ- πει στὴ θεμελίωση τῆς ὀρθῆς πολιτικῆς πράξης’ ἡ ζήτηση, ἡ µελέτη, ἡ θεωρία ἀποτε- λοῦν τὴν ἀναγκαία προὐπόθεση, τὸν ὅρο κάθε πρακτικῆς δραστηριότητας: «... Κρίνο- μέν γε ἤ ἐνθυμούμεθα ὀρθῶς τὰ πράγματα, οὐ τοὺς λόγους τοῖς ἔργοις βλάβην ἡγούμε- νοι, ἀλλὰ μὴ προδιδαχθῆναι μᾶλλον λόγῳ πρότερον ἢ ἐπὶ ἃ δεῖ ἔργῳ ἐλθεῖν»». Ἔτσι ἡ Λογικὴ ὡς µελέτη τῆς ἰδεώδους μεθόδου στὴν σκέψη καὶ στὴν ἔρευνα, ἡ Αἰσθητικὴ ὡς σπουδὴ τῆς ἰδεώδους μορφῆς - τοῦ ἰδανικοῦ κάλλους ἤ ἡ 'Ηθικὴ ὡς ζή- τηση τῆς ἰδεώδους ἀνθρώπινης διαγωγῆς ἐκβάλλουν στὴν Πολιτική. Ἡ ὁποία δὲν εἶναι