ΕΞΟΡΚΙΣΜΟΙ: ΤΟ ΑΠΟΚΟΡΥΦΩΜΑ ΤΗΣ ΔΕΙΣΙΔΑΙΜΟΝΙΑΣ «Θεραπεύειν πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν ἐπαγομένην τοῖς ἀνθρώποις.» (Ἁγίου Γρηγορίου Δεκαπολίτου, «Ἐξορκισμὸς ἑνδέκατος».) ἄλογος φόβος τῶν μυστηριωδῶν ὑπερφυσικῶν δυνάμεων τῆς φύσε- ως (σεισμοί, ἡφαίστεια, παλιρροϊκὰ κύματα, κεραυνοὶ κ.ἄ.), καθὼς καὶ τὰ περιέργως συμβαίνοντα στὸν ἴδιο τὸν ὀργανισμὸ τοῦ ἀνθρώπου (ἀσθένειες, ὄνειρα, θάνατος κ.ἄ.) γέννησαν στὴν ψυχὴ τοῦ πρωτόγονου ἀνθρώπου τὸν μεταφυσικὸ φόβο, τὴν πίστη δηλαδὴ ὅτι οἱ δυνάμεις αὐτὲς θεϊκὲς ἢ φυσικὲς ἐνεργοῦν ἐναντίον του. Ἡ δεισιδαιμονία χρησιμοποιήθηκε ἀπ’ τὶς ἐξουσιαστικὲς ἀρχὲς τῶν περισσοτέρων ἐθνῶν τοῦ ἀρχαίου κόσμου (τῆς Ἀσίας κυρίως), γιὰ νὰ ὑποτάξῃ τὶς ἀνθρώπινες μᾶ- ζες μέσῳ τοῦ φόβου, ἐπίγειου καὶ μεταφυσικοῦ. Ὁ Ἑλληνικὸς Πολιτισμὸς στάθηκε ἀντίθετος στὴν δεισιδαιμονία. Πολλὲς φιλοσο- φικὲς πραγματεῖες γράφτηκαν ἀπὸ Ἕλληνες συγγραφεῖς (Ἱπποκράτης, Πλάτων, Ἐπίκουρος, Πλούταρχος, Γαληνός, Πλωτῖνος κ.ἄ.), γιὰ νὰ βοηθήσουν τοὺς ἀνθρώ- πους ν’ ἀπαλλαγοῦν ἀπ’ τὴν μάστιγα αὐτή. Κατὰ τὴν μεταχριστιανικὴ περίοδο ἡ δεισιδαιμονία ἐξετράπη σὲ ἔσχατα ἐπίπεδα, ἀφοῦ ἡ νέα ἐξ’ ἀνατολῶν θρησκεία τοῦ Χριστιανισμοῦ, γιὰ νὰ ἐπικρατήσῃ στὰ πλήθη, ἐκτὸς ἀπ’ τὶς σφαγὲς καὶ τὶς καταστρο- φές, βασίσθηκε στὴν δεισιδαιμονία. Ἡ πλύση ἐγκεφάλου ποὺ ὑπέστη ἡ ἀνθρωπότητα