ΓΡΗΙ. ΦΙΛ. ΚΩΣΤΑΡΑΣ3Σ Ἢ ἐλευθερία τῆς παιδείας ὡς παιδεία ἐλευθερίας «Απαιδευσία μετ᾽ ἐξουσίας ἄνοιαν τίκτει» (Αριστοτέλης) 1. Τὸ χρέος τῆς ἐξουσίας Τὸ πρόβλημα τῆς παιδείας σὲ χῶρες ὅπως ἡ Ἑλλάδα μὲ πολυαίωνη πολιτι- στικὴ παράδοση καὶ ἔντονες ἀναπτυξιακὲς μεταβολὲς εἶναι δύσκολο καὶ κρίσι- μο. Ἡ λύση του ἔγκειται σὲ μιὰ ἐπιτυχῆ συμφιλίώση αὐτῆς τῆς παραδόσεως, τοῦ παρελθόντος μὲ τὶς ἀμείλικτες ἀπαιτήσεις τοῦ παρόντος. Πρὸς τοῦτο εἶναι ἐπείγουσα ἀνάγκη νὰ διαθέσει τὸ κράτος τὰ ἀνάλογα µέ- σα καὶ συγχρόνως νὰ ἀποφύγει τὰ λάθη τῶν χωρὶς προοπτικὴ σχεδιασμῶν. Ὁ- φείλει κυρίως νὰ ἐλέγξει «μὲ λογισμὸ καὶ μ᾽ ὄνειρο», σύμφωνα μὲ τὸν κλασσικὸ λόγο τοῦ Σολωμοῦ, τὴν ὑγεία τοῦ ἰσχύοντος ἐκπαιδευτκοῦ συστήµατος, νὰ κα- θορίσει μὲ κρυστάλλινη διαύγεια καὶ σαφήνεια τοὺς στόχους καὶ τοὺς σκοποὺς τῆς παιδείας καὶ νὰ σκύψει στοργικὰ ἐπάνω ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους ποὺ ὑλοποιοῦν τὴν ἐκπαιδευτική του πολιτική. Δὲν ὑπάρχει πιὸ γόνιμη προῖκα γιὰ ἕνα ἔθνος ᾱ- πὸ τὸ µεγαλήγορο φρόνημα καὶ τὸ ὑψηλὸ μορφωτικὸ ἐπίπεδο τῶν στελεχῶν ὅ- λων τῶν βαθμίδων ἐκπαιδεύσεως, ὅπωξ δὲν εἶναι τίποτε πλέον ἐπικίνδυνο ἀπὸ τὸ Ψάρεμα στὰ θολὰ νερὰ μιᾶς ὕποπτης ἀσάφειας ὡς πρὸς τοὺς σκοποὺς καὶ τὰ ἰδανικὰ τῆς παιδείας. 2. Τὰ ὀλέθρια μηνύματα τῆς Πανεπιστημιακῆς Κοινότητας Στὴν περιοχὴ τῆς παιδείας ἡ διεργασία ὑπονομεύσεως τοῦ ἔθνους εἶναι ἀθό- ρυβη καὶ ἐξελίσσεται τάχιστα σὲ δολιοφθορὰ τῆς ἐλευθερίας του καὶ τῶν δηµο- κρατικῶν του θεσμῶν. Ὑπὸ τὰ ἀδιάφορα μάλιστα ἤ καὶ ἐνθαρρυντικὰ κάποτε βλέμματα τῆς ἴδιας τῆς Κρατικῆς ἐξουσίας, ἡ ὁποία ἔτσι ἐνεργοῦσα «τίκτει ᾱ- νοιαν». Πειστικὰ καὶ συγχρόνως ὀλέθρια εἶναι τὰ μηνύματα ποὺ ἐκπορεύονται ἀπὸ τὴν ἀνομολόγητη κατάσταση ποὺ ἐπικρατεῖ κατὰ τὴν τελευταία δεκαετία στὰ ᾿Ανώτατα ᾿Ἐκπαιδευτικὰ Ἱδρύματα, Ἡ ὁποία δὲν ἐξηγεῖται οὔτε δικαιώνεται ἀ- πὸ τὸν φιλελεύθερο νεανικὸ ἐνθουσιασμὸ τῶν τροφίμων τους. Ἐδῶ πρόκειται μᾶλλον γιὰ ἕνα δυναμικό, βίαιο πολιτικὸ γεγονός, μὲ βαθύτατα ἀποφασιστικὲς συνέπειες. Σὲ πολλὲς περιπτώσεις ὅ,τι ὑπὸ τὸν μανδύα τῶν μεταρρυθμίσεων πραγµατι- κὰ συμβαίνει εἶναι ἡ ἐγκατάλειψη τοῦ Πανεπιστηµίου ὡς χώρου συνταγματικὰ κατοχυρωµένης πνευματικῆς ἐλευθερίας. Θριαμβεύει ὁ ὁλοκληρωτισμός, ὅταν δὲν μπορεῖ κανεὶς νὰ ἐκφράσει ἀνοιχτὰ τὴν γνώµη του γιὰ τὶς ἐπικρατοῦσες ἐρ- Υασιακές, ἐπιστημονικὲς καὶ γενικώτερα πολιτικὲς συνθῆκες χωρὶς νὰ θέσει σὲ κίνδυνο τὴν ἐπαγγελματική του σταδιοδροµία ἤ χωρὶς νὰ προπηλακισθεῖ ἀπὸ ὀργανωμένες καὶ ἑτοιμοπόλεμες παραταξιακὲς ὁμάδες. 3. Ἢ παιδεία ὡς χῶρος ἀθλήσεως τῶν συνειδήσεων Ἡ παιδεία ὡστόσο θάλλει µόνον ἐν ἐλευθερίᾳ: µέσα σὲ αἴθουσες - κυψέλες, ἤσυχους χώρους ἐπιστημονικῆς ἐργασίας καὶ ἔρευνας. “Ὅμως ἡ παιδεία φτερου- "Οκ. Γρ. Κωσταρᾶς εἶναι μόνιμος ἐπίκουρος καθηγητὴς τῆς Φιλοσοφίας τοῦ Πανεπιστηµίου ᾿Αθηνῶν. |