ΗΛΙΑΣ ΛΔ. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΔΙΑ (Ὁ πρὸ τοῦ Δευκαλίωνος μεγάλος Πολιτισμός) Ι Τὸ τέλος τῶν Οὐρανιώνων καὶ τοῦ τελευταίου ὑπέρτατου Οὐρανοῦ, ποὺ ἡ Θεογονία ἀ- ποκαλεῖ «μέγαν» (στίχ. 208) καὶ «θαλερόν» (στίχ. 188), συντελεῖται χάρη στὴν ἀλαζονεία ποὺ ἐπιδεικνύουν οἱ σκηπτοῦχοι Οὐρανίωνες. Αὐτὰ συμβαίνουν τὴν περίοδο τοῦ σιδήρου, ποὺ ἀναφέρεται ὡς «γένος πολιοῦ ἀδάμαντος» Ι4αυλός, 45/1984]. 'ΗἩ Θεογονία τοὺς ἐ- κλεγμένους ἀπὸ τὸν Οὐρανὸ καὶ τὴν Γαῖα σκηπτούχους ἀποκαλεῖ «δεινοτάτους», λόγῳ τῶν φοβερῶν πιέσεων ποὺ ἀσκοῦσαν στοὺς γεννήτορες χάριν ἀποκτήσεως τῆς μεγάλης ἀρχῆς [«σφετέρῳ δ᾽ ἤχθοντο τοκῆι ἐξ ἀρχῆς» (στίχ. 157, 158)}. Ἡ στάση αὐτὴ τῶν Οὐρα- νιώνων εἶχε πείσει τὸν μέγαν Οὐρανό, ὅτι ἔπρεπε ν᾿ ἀποκρύπτει καὶ νὰ μὴν φέρνει στὸ φῶς τὰ ὑψηλὰ ἐπιτεύγματα τῶν μεγάλων διανοητῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης [«καὶ τῶν μὲν ὅπως τις πρῶτα (λαβών) γένοιτο, / πάντας ἀποκρύπτασκε, καὶ εἰς φάος οὐκ ἀνίεσκε» (στίχ. 156 - 157)]. Ἐπεδείκνυε δὲ [χάριν αὐτοῦ τοῦ σκοποῦ] πανοῦργον καὶ ἀνάξια γι’ αὐτὸν δεξιότητα [«δολίην δὲ κακὴν τ᾽ ἐφράσατο τέχνην» (στίχ. 160)]. Αὐτοὺς τοὺς ἀλαζόνες, ἐλεεινούς, σκληροὺς καὶ ἄγριους, τοὺς κάλεσε κάποτε ὁ μέ- γας Οὐρανός, γιὰ νὰ τοὺς ἐπιπλήξει γιὰ τὰ ἀποτρόπαια ἔργα τους: «Τεντώσατε πολὺ τὸ σχοινὶ τῆς ἀδικίας σὲ βάρος τῶν ἀνθρώπων καὶ τὰ ἀνόσια ἔργα ποὺ κάνετε θὰ σᾶς ἐπι- στραφοῦν», τοὺς εἶπε [Θεογ., στίχ. 207-210]: «Τοὺς δὲ πατήρ Τιτῆνας ἐπίκλησιν καλέεσκε παῖδας νεικείων μέγας Οὐρανός, οὖς τέκεν αὐτός" φάσκε δὲ τιταίνοντας ἀτασθαλίῃ μέγα ῥέξαι ἔργον, τοῖο δ᾽ ἔπειτα τίσιν μετόπισθεν ἔσεσθαι». Μεταξὺ ὅλων αὐτῶν, ποὺ ὁ μέγας Οὐρανὸς ἀπεκάλεσε Τιτᾶνες [«Τιτῆνας»] καὶ ἔτσι παρέμειναν γνωστοὶ στὴν πανάρχαια ἱστορία τῶν ἀνθρώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ χώρου, ὑ- πῆρξε καὶ ὁ Κρόνος, παιδὶ φυσικὰ δικό του, τὸ μικρότερο ἀπ᾽ ὅλα τὰ ἄλλα του παιδιά. Ἡ Θεογονία δίνει τὸν χαρακτήρα αὐτοῦ τοῦ νεώτερου τέκνου τοῦ μεγάλου Οὐρανοῦ [στίχ. 137-138]: «Τοὺς δὲ μέθ᾽ ὁπλότατος γένετο Κρόνος ἀγκυλομήτης δεινότατος παίδων." θαλερὸν δ᾽ ἤχθηρε τοκῆα». Ἢ λέξη ὁπλότατος σημαίνει νεώτατος. Ἣ λέξη ἀγκυλομήτης μᾶς ὑποδηλώνει ἄνθρω- πο μὲ σκέψη διεστραμμένη, λοξό, πλαγίως συγκρουόμενο. Ἡ προσθήκη δὲ ὅτι ἐκ τῶν ἄλ- λων, ποὺ ὑπῆρξαν δεινοί, αὐτὸς ἦταν δεινότατος, δηλαδὴ ἐλεεινότερος, σκληρότερος, φο- βερώτερος, φρικτότερος, προδικάζει τὴν ἱστορικὴ συνέχεια καὶ ἐξηγεῖ τὰ ἐπακολουύθη» σαντα συμβάντα. Κρόνος. Ἡ λέξη πιθανῶς ἔχει ρίζα Κρα-, Κραν-, ἐκ τῶν ὁποίων παράγονται οἱ λέξεις κραντήρ, κράν-τωρ, κρά-τος, κρέ-ων. Ἡ ἱστορικὴ πορεία τοῦ Κρόνου, ὅπως θὰ δοῦμε, δι- καιολογεῖ πολλὲς νοηματικὲς σχέσεις τῶν πράξεών του μὲ τὶς παραγώγους τοῦ ὀνόματος λέξεις. Ἠταν ἄνθρωπος ποὺ ἀνελάμβανε τὶς εὐθύνες σοβαρῶν πράξεων (κραντήρ). Ἔπε- δίωκε νὰ βασιλεύει ἐπὶ πάντων (κράντωρ). ᾿Αναζητοῦσε τὴν ἀνεξέλεγκτη ἀρχὴ - ἐξουσία (κράτος). Ὑπῆρξε δεσποτικὸς (κρείων ἥ κρέων). Αὐτὴ ἡ ἱστορικὴ μορφὴ βρέθηκε νὰ κλεί- σει τὴν περίοδο τῶν Οὐρανιώνων. Ὃ Ἡσίοδος τὴν πρώτη αὐτὴ περίοδο τὴν ἀποκαλεῖ «χρύσεον γένος µερόπων ἀνθρώπων», ἡ δὲ Θεογονία, ὅπως προανέφερα, «γένος πολιοῦ ἀ- δάμαντος». Ἔτσι ὁ Κρόνος βρίσκεται στὸ μεταίχμιο δύο ἐποχῶν. Τοὺς «πλουτοδότας βασιλεῖς» ποὺ εἰρηνικὰ ζοῦσαν καὶ ποὺ τὰ πλούτη τῆς ζείδωρης ἄρουρας ποὺ καρπὸν ἔφερε «αὐτο- 'μάτη πολλόν τε καὶ ἄφθονον» τὰ διένειμαν γιὰ νὰ τὰ χαροῦν οἱ εὐτυχισμένες πόλεις τοὺς, ἀντικαθιστοῦν τώρα οἱ «μεγάλοι νήπιοι»!... «Αὐτοὶ καμμιὰ σχέση μὲ τὸ προηγούμενο γέ- νος δὲν φαινόταν νὰ ἔχουν οὔτε κατὰ τὰ φυσικὰ χαρίσματα οὔτε κατὰ τὰ διανοήματα, τὶς ἰδέες καὶ τοὺς σκοπούς. Τώρα περισσότερα χρόνια τὸ παιδὶ παρέμενε στὶς φροντίδες τῆς μητέρας του καὶ μεγάλωνε χοροπηδῶντας, παραμένοντας νήπιο στὸ μυαλό. ᾿Αλλὰ κι᾽ ὅ- ταν ἡ ἤβη τελείωνε, λίγα ἐξ αὐτῶν τῶν παιδιῶν κατόρθωναν νὰ ἐξασφαλίσουν τὰ πρὸς τὸ