ΓΡΗΙΓ. ΦΙΛ. ΚΩΣΤΑΡΑΣ. Ἢ σημασία τοῦ φιλοσοφικοῦ λογισμοῦ «Φιλοσοφία πρέπει νὰ σπουδάζεις, ἔστω κι ἄν εἶχες χρήματα ὄχι περισσότερα ἀπὸ ὅσα χρειάζονται γιὰ ἕνα λυχνάρι καὶ χρόνο λιγώτερο ἀπὸ ἐκεῖνον ποὺ μεσολαβεῖ ἀπὸ τὰ μεσάνυ- χτα ὥς τὸ λάλημα τοῦ ἀλέκτορα» (Ηδἱάατιιπ). Ὃ φιλοσοφικὸς λόγος δὲν εἶναι ἀπόκοσμος. ᾿Αντλεῖ τὸ ὑλικό του ἀπὸ τὴν πραγματικότητα, τὴν ὁποία ἐπιχειρεῖ ἄλλωστε νὰ ἐξηγήσει. Εἶναι βέβαια λόγος ὑψιπετής, ἀφηρημένος καὶ θεωρητικός. Αὐτὸ ἀκριβῶς τοῦ ἐπιβάλλει ἀθόλωτη καθαρότητα καὶ ἀποστράπτουσα σαφήνεια. Διαφορετικὰ ὁ σχηματισμὸς ζων- τανῶν εἰκόνων καὶ ὀρθῶν κρίσεων γίνεται δυσχερὴς καὶ ἡ φιλοσοφία ἡ ἴδια δυσ- νόητη καὶ ἀπρόσιτη: ἐρίζουσα φλυαρία, λεκτικὰ κελύφια ἤ κλειστὴ ἐνασχόληση ἀργόσχολων εἰδικῶν. Ἔτσι οἱ πολλοὶ ἀποστρέφουν τὸ πρόσωπο ἀπὸ τὴ φιλοσο- φία, τὴν εὐγενικὴ καὶ πλούσια οἰκοδέσποινα τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν, καὶ τὴν θε- ωροῦν ἀπόβλητη, ἀνούσια καὶ περιττή. | Ἡ φιλοσοφία ὅμως εἶναι ὁ ἐπιούσιος ἄρτος τῆς ζωῆς κάθε ἀνθρώπου πού, ἀναπόφευκτα, προβληματίζεται. Ὃ φιλοσοφικὸς λόγος δὲν εἶναι ἀπόδημος' εἶναι ἐγκόσμιος καὶ ἔνδημος: δὲν ἀποξενώνεται ἀπὸ τὴ ζωή, ἀλλὰ θεμελιώνεται ἐπάνω σ᾽ αὐτή. ᾿Αναβλύζει ἀ- πὸ τὶς ἐμπειρίες τοῦ κόσμου, τρέφεται ἀπὸ τὴν αἰνιγματικότητα τῆς ζωῆς καὶ ὦ- ριμάζει στὴν προσπάθειά του νὰ συλλάβει τὶς ἀτελεύτητες μορφὲς τῆς πολύπλο- κης πραγματικότητας, νὰ ψηλαφήσει τὸ βαθύτερο νόηµά τους καὶ νὰ τὶς ἀναγά- γει σὲ µία, τὴ δημιουργικὴ αἰτία καὶ ἀρχὴ ὅλων. Ὃ γνήσιος λογισμὸς ὁδηγεῖται, τώρα, σὲ βαθειὰ ἐπίγνωση, κοφτερὴ συνεί- δηση γιὰ τὴ ζωὴ καὶ τὴν ἀνθρώπινη ὕπαρξη. Ἢ κίβδηλη φιλοσοφία βέβαια εἶναι ἀπόδημη: ζῆ «ἐν μακάρων νήσοις». Ὁ ἀληθὴς στοχασμὸς ὅμως οἰκεῖ στὸν κρατῆρα τῶν προβλημάτων τοῦ ἀτόμου καὶ τῶν ἀντιθέσεων τοῦ δήμου. Δὲν ἀποδιδράσκει «ἐκ τῆς πόλεως», ἀλλὰ ὡς τα- ράσσουσα καὶ κινοῦσα δύναμη λειτουργεῖ ἐταστικά: ἐλευθερώνει τὴν ἀτομικὴ ὕ- παρξη ἀπὸ κάθε πνευματικὴ ὀκνηρία ἤ νωθρὴ βεβαιότητα αὐτονόητης γνώσεως καὶ ποιμαίνει καὶ προφυλάσσει τὴν κοινωνικὴ ζωὴ ἀπὸ κάθε μονόπλευρη χειρα- γώγηση, ἕνα μέγιστο κίνδυνο οἰκοδομήσεως μιᾶς αὐτόματης κοινωνίας, ὑπο- ταγμένης σὲ µία κυρίαρχη ἰδεολογία χωρὶς δυνατότητες ἐπιλογῶν γιὰ τὸν ἄν- θρωπο. ΄᾽Απλούστερα: Βαρυσήμαντη γίνεται ἡ ἀποστολὴ τῆς φιλοσοφίας ὡς στάσης κριτικῆς ἀπέναντι στὴ μιὰ οἰανδήποτε, ἰδεολογία ποὺ σὰν ἡ μόνη δῆθεν καὶ ἡ περιούσια ἀπειλεῖ νὰ δυναστεύσει τὴν ἀνθρώπινη ὕπαρξη καὶ τὴν κοινωνι- κὴ ζωή”. ᾿ | Ξένος πρὸς κάθε πολιτικὴ ἀπάθεια ὁ φιλοσοφικὸς λόγος γίνεται µία ἀπὸ τὶς ἀποφασιστικὲς ἐκεῖνες δυνάμεις ποὺ ἐπεμβαίνουν δραστικὰ στὸ ἱστορικὸ γίγνε- σθαι καὶ διαμορφώνουν τὴν πορεία του. Δὲν εἶναι τυχαῖο ἄλλωστε τὸ γεγονὸς ὅτι ὅλα τὰ ἰδεολογικὰ ρεύματα, ποὺ στηρίζουν ἤ κλονίζουν τὶς διάφορες ἐποχὲς καὶ καθορίζουν σὲ µεγάλο βαθμὸ τὸ ἐξελικτικό τους ἐπίπεδο, εἶναι ἀκραιφνῶς φιλοσοφικά». Ἣ φιλοσοφία ἀγωνίζεται νὰ δείξει πὼς τὸ ἀνθρώπινο πεπρωμένο καθορίζεται ἀπὸ τὴν εὐθύνη καὶ τὴν ἐλεύθερη ὑπευθυνότητα τοῦ προσώπου µέσα στὴν κοινωνία. Τοῦτο πάλι ὑπογραμμίζει τὴν σπουδαιότητα τοῦ ἔνδημου φιλο- σοφικοῦ λόγου καὶ τὴν συμβολή του στὴν οἰκοδόμηση μιᾶς κοινωνίας ἀνθρωπι- στικῆς. Ὃ ἀνθρωπισμὸς εἶναι ἀνύπαρκτος καὶ ἀδιανόητος, ἄν δὲν συνοδεύεται ἀπὸ