ΙΣΙΔΩΡΑ ΚΟΡΕΝΤΗΑΙ, --- ΚΑΜΑΡΙΝΕΑ” Ἐλευθερία καὶ θάνατος στὴν ἑλληνικὴ ποίηση Στὸ μακρὺ δρόμο τῆς ἱστορίας μιᾶς χώρας, ποὺ οἱ κάτοικοίτης ἄφησαν ἀπ᾽ ἀρχῆς ἆ- νεξίτηλα τὰ ἴχνη τῆς ἀνθρώπινης δημιουργικῆς πνοῆς, εἶναι οἱ σταθμοὶ τῶν μεγάλων ἐπι- τεύξεων τοῦ ἀνθρώπινου πνεύματος κάθε φορὰ ταυτόσημοι μὲ τὴν πρόοδο καὶ τὴν ἐξέλιξη τοῦ ἰδίου τοῦ ἀνθρώπινου γένους στὴν πορεία του πρὸς τὴν ἄνοδο. Ἔτσι ἄνθισε γιὰ πρώτη φορὰ ἡ μορφὴ μιᾶς εὐχάριστης, χαρούμενης ζωῆς μὲ τὴ συνείδηση τῆς φυσικῆς ὀμορφιᾶς στὸ ᾿Αρχιπέλαγος τοῦ Αἰγαίου, μὲ τὴν αἴσθηση τῆς πλησμονῆς φωτὸς καὶ χρωμάτων, ἀ- φήνοντας δείγματα ---λ.χ.--- τὶς τοιχογραφίες τῆς Κνωσσοῦ καὶ τῆς Σαντορίνης. Μιὰ ζωὴ χωρὶς πολέμους μέσα στὴν ἀτέρμονη εὐμάρεια τῆς πασίχαρης μέρας. Καὶ σ᾽ αὐτὴ τὴν προελληνικὴ ἐποχὴ καὶ κατόπιν δτὴ νέα περίοδο τοῦ Μυκηναϊκοῦ πολιτισμοῦ μετὰ τὴν κάθοδο τῶν ἑλληνικῶν φυλῶν μᾶς δίνονται πρότυπα πρακτικῆς καὶ θεωρητικῆς ἀντίλη- ψης τρόπου ζωῆς στὸ ἴδιο τοπίο. Ἕνα τοπίο ποὺ κρύβει μέσα του ὅλη τὴ γλύκα αἰσθητι- κῆς καὶ αἰσθησιακῆς χαρᾶς, ἀλλὰ καὶ ποῦ ζῆ καὶ ἀναπνέει μὲ τοὺς νόμους τῆς ἀφαίρεσης καὶ τῆς αὐστηρῆς ἰδέας τοῦ μέτρου. Ἡ δεύτερη, µεγαλύτερη αὐτή, περίοδος τῆς ἀνάπτυξης τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ δη- μιουργεῖ ὅλα τὰ πρότυπα τῆς εὐρωπαϊκῆς, γιὰ νὰ μὴν πῶ τῆς ἀνθρώπινης, σκέψης, φτά- νοντας σὲ δυσθεώρητα ὕψη. ᾿Αμέτρητος πλοῦτος μύθων ζωντανεύει τὸ τοπίο τοῦ Αἰγαίου, τὴν κοιτίδα τῶν παμπάλαιων παραδόσεων γιὰ θεοὺς καὶ θεὲς στὴ Μικρὰ ᾿Ασία, τοὺς σκο- τεινοὺς δρυμοὺς τῆς Θράκης, τὴ φωτόλουστη ᾿Αττική, τὴν καταπράσινη Πελοπόννησο, τὸ σκιερὸ Πήλιο, τὴν εὔφορη Θεσσαλία, τὸ θεϊκὸ Ὄλυμπο, τὸν ποιητικὸ Παρνασό. Θεοί, ἡμίθεοι, ἤρωες, ἄνθρωποι, ξωτικὰ γεμίζουν τὶς τάξεις τῆς ἱεραρχίας μιᾶς πολύμορφης κοινωνίας, ποὺ βρίσκει τὴν πιὸ πετυχημένη ἔκφραση γιὰ κάθε ἔργο τέχνης ἢ λόγου, δη- μιουργώντας ἀριστουργήματα. Πάνω καὶ μέσα στὸ παχὺ αὐτὸ ὑπόστρωμα μιᾶς τέτοιας κληρονομιᾶς ξετυλίγεται ἀ- πὸ τότε ἡ ζωὴ τῶν κατοίκων τῆς χώρας αὐτῆς. Ὃ μεγάλος δρόμος τῶν ἱστορικῶν περιπε- τειῶν ἀρχίζει γι᾿ αὐτοὺς μὲ τὸ βάρος αὐτῆς τῆς πνευματικῆς, γλωσσικῆς καὶ πολιτιστικῆς κληρονομιᾶς στοὺς ἀδύναμους πιὰ ὥμους. Δυὸ φορὲς --- ἄν ἐξαιρέσουμε τὶς μυθικὲς ἐκ- στρατεῖες, λ.χ. τῶν ᾿Αργοναυτῶν --- ξεκινάει σύσσωμος ὁ ἑλληνισμὸς νὰ ἐπιτεθεῖ κατὰ τῶν λαῶν ποὺ κατοικοῦν στὶς ἀκτὲς τῆς Μικρασίας. Τὴν πρώτη κατὰ τῆς Τροίας, μιᾶς χώρας ποὺ ζῆ σὲ παραμυθένια χλιδὴ καὶ πατριαρχικὴ ἀνατολίτικη εὐμάρεια. Ὃ ἐπίμονος σκληρὸς ἀγώνας τοῦ συνειδητοῦ καὶ τοῦ μετρημένου ἐνάντια σὲ μυθικὲς ἀκόμα μορφὲς τῆς κοινωνίας στέφεται ἀπὸ ἐπιτυχία" οἱ Έλληνες γυρίζουν νικητές, ἀφοῦ κατάστρεψαν ὁριστικὰ τὴν Τροία καὶ ἐξολόθρεψαν τοὺς κατοίκους της. Ἣ ἐποχὴ τῆς ἱστορικῆς συνεί- Ἴδησης γιὰ τὸν ἑλληνικὸ κόσμο ἀρχίζει μετὰ τὴν ἐπιστροφὴ καὶ μὲ τὴ πείρα τῆς πολύχρο- νης ἐκστρατείας καὶ περιπλάνησης ὡς τὰ πέρατα τοῦ τότε γνωστοῦ κόσμου. Τὰ ὁμηρικὰ ἔπη εἶναι τὰ πρῶτα λογοτεχνικὰ δείγματα ποὺ ζωντανεύουν τὴν ἐποχὴ ἐκείνη. Ἐπιστροφὴ καὶ συγκέντρωση ὁδηγοῦν σὲ συνειδητὴ καλλιέργεια τοῦ πνεύματος καὶ στὴν ἀνεπανάλη- πτη ἐκείνη ἄνθηση τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ τῆς κλασσικῆς ἐποχῆς. Τὴ δεύτερη φορὰ ποὺ ξεκινάει σύσσωμος ὁ ἑλληνισμὸς μὲ ἀρχηγὸ τὸ νεαρὸ βασιλιὰ τῆς Μακεδονίας ᾿Αλέξανδρο νὰ κατακτήσει τὴν ᾿Ασία, ἔχει ἀρχίσει νὰ κλονίζεται ἡ συ- νειδητὴ ἁρμονία τῆς συνισταμένης τῆς ζωῆς καὶ τοῦ πνεύματος στοὺς κατοίκους τῆς 'Ελ- λάδας. Καὶ πάλι στέφεται ὁ ἀγώνας ἀπὸ ἐπιτυχία, οἱ λαοὶ τῆς ᾿Ασίας ὑποδουλώνονται, ὅ- µως δὲν ὑπάρχει αὐτὴ τὴ φορὰ ἐπιστροφὴ καὶ συγκέντρωση, ἀλλὰ διάχυση καὶ ἐξάπλωση τοῦ ἑλληνικοῦ στοιχείου στὴν ᾿Ανατολή. Τὸ μετρημένο καὶ τὸ συνειδητὸ διαχέεται, τὸ ἄ- μορφο καὶ τὸ παράδοξο ἐπικρατεῖ, ἣ τερατομορφία δὲν ξενίζει πιὰ εὐρύνοντας τὰ σύνορα Ἢ κ. ᾿Ισιδώρα -οΞξεπίΠΔ] - Καμαρινέα εἶναι καθηγήτρια τῆς Νεοελληνικῆς καὶ Βυζαντινῆς Φι- λολογίας στὸ Πανεπιστήµιο τοῦ Βοοπυπη) τῆς Δυτικῆς Γερμανίας.