ἢ Ἢ ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΚΩΝΣΤ. ΤΣΑΤΣΟΣ: Κάτουλος, Οράτιος, Βιργίλιος, Προπέρτιος -- Μεταφράσεις Πρὶν ἀπὸ λίγο κυκλοφόρησε ἕνα κομψό βιβλιαράκι τοῦ Κων. Τσάτσου μὲ µεταφράεις λατίνων ποιητῶν, ποὺ στὸ ἔργο τους ὁ σοφὸς Καθηγητής ἐντρυφοῦσε σὲ «ὧρες σχόλης» του. Κι ἀποροῦμε, ποὺ τόσο πολυφορτῶώμένος ἀπὸ πνευματικὴ προσφορὰ κι ἄλλες ποικί- λες καὶ σημαντικὲς κρατικὲς ἀπασχολήσεις, εἶχε καὶ μερικὲς «ὥρες σχόλης». "Ας εἶναι. Γράφει, λοιπόν, γιὰ τοὺς ποιητὲς, ποὺ «μεταγλωττίζει» ὁ Κ. Τσάτσος πὼς «αὐτοὶ οἱ λατῖ- νοι ποιητὲς βρίσκονται στὴ βάση τῆς ποίησης τοῦ δυτικοῦ κόσμου, ὅτι στάθηκαν τὸ βασικὸ σχολεῖο ὅπου φοίτησαν ὅλοι οἱ μεγάλοι ποιήτές του ἐπὶ δύο χιλιάδες χρόνια». Μὲ τὸν Ορά- τιο καὶ τὸ Βιργίλιο ἔχουμε ἔρθει σὲ ἐπαφὴ κι ἄλλες φορές. Τοῦ πρώτου τὸν « Εκατονταέτη- ρο Ύμνο» καὶ τὴν «Ποιητικὴ Τέχνη» του ἔχει μεταφράσει ὁ Γιαννιώτης ποιητής Δημ. Σιῶ- µόπουλος. Τοῦ δεύτερου, ὁλάκαιρη τὴν «Αἰνειάδα» ἡ ᾽Αγγελ. Πανωφοροπούλου, σὲ μιὰ ἀριστουργηματικὴ μετάφραση. Ὁ Κ. Τσάτσος μᾶς δίνει ἀκόμα λίγα δείγματα ἀπ᾽ τὸν Κάτουλλο καὶ τὸν Προπέρτιο. Ὃ μεταφραστῆς - ποιητὴς πιστεύει πὼς ὁ ἀναγνώστης κάτι θὰ πάρει «ἀπὸ τὴ χάρη καὶ τὴν εὐγένεια τοῦ πρωτοτύπου» ἀπὸ μιὰ μετάφραση «ποὺ ἔχει δυστυχῶς θυσιάσει τὸ μέτρο». Κι ὅμως, τοῦτες οἱ μεταφράσεις σ᾽ ἐλεύθερο στῖχο εἶναι ᾱ- ληθινὰ δημιουργίες. Τὸ δεύτερο ποίημα τοῦ Κάτουλλου λογουχάρη ἔχει ἀποδοθεῖ μὲ πολ- λὴν εὐαισθησία καὶ φινέτσα, κομψότητα καὶ χάρη. Βγῆκε ἕνα κομμάτι πολὺ χαριτωμένο καὶ παιχνιδιάρικο. Θαρροῦμε πὼς μᾶλλον πρέπει νὰ κέρδισε τὸ πρωτότυπο. Στὴν ὠδὴ τοῦ ὉΟράτιου ποὺ ὑμνεῖ τὴ νίκη τοῦ Καίσαρα στὸ “Ακτιο, αἰστάνεται θαυμασμὸ γιὰ τὴ νι- κηµένη βασίλισσα Κλεοπάτρα καὶ τὴν ἀνάγκη νὰ τὴν ὑμνήσει, γιατί: «τόλμησε μὲ ὄψη γα- λήνια ν ἀντικρύσῃ / τὸ γκρεμισμένο τῆς παλάτι / καί, ἀτρόμητη, νὰ σφίξη 7 τ᾽ ἀγριεμένα φί- δια / καὶ μὲ ὅλο της τὸ κορμὶ νὰ καταπιῆ / τὸ μαῦρο δηλητήριο 7 πιὸ μανιασμένη / ἀπ᾿ τὴν ἀπόφασή της νὰ πεθάνη». ἀπόδοση τῆς ὠδῆς ποὺ ᾽ναι ἀφιερωμένη στὸ Δέλλιο, εἶναι ἕ- να μελαγχολικὸ τρυφερὸ κομμάτι, ποὺ κλείνει πολλὲς ἀλήθειες καὶ στοχαστικῆ διάθεση: «Θὰ ἐγκαταλείψης τὰ κτήματα / ποὺ μὲ τὶς ἀγορές σου µάζεψες / τὸ σπίτι σου, τὴν ἔπαυλή σου 7 ποὺ τὴ βρέχει ὁ κιτρινωπὸς Τίβερις. / Θὰ τὰ ἐγκαταλείψεις αὐτά" / καὶ σὲ ὅλο τὸν πλοῦτο ποὺ στοιβάζεις / ὁ κληρονόμος θἀάναι ἀφέντης». Ἡ ματαιότητα τῆς ζωῆς ζωγραφί- ἵεται μὲ ἰδιαίτερη ἔμφαση. Ἢ ἑπόμενη ὠδὴ τοῦ Οράτιου (11, 11) εἶναι... συμβουλευτική. Ἣ ζωὴ χρειάζεται πολὺ λίγα πράματα κι ὄχι ἐκστρατεῖες, καταχτήσεις κ᾿ ὑποταγὲς λαῶν. Δὲν εἶναι πιὰ ἐποχὲς γιὰ ἀνδραγαθίες, γιὰ δόξες. Ἕνας ὕμνος «σὲ μιὰ ζωὴ ποὺ τόσο λίγα χρειάζεται» εἶναι ἡ ὦ- δή, ἀποδοσμένη στὴ γλώσσα µας ἀπ᾿ τὸν Κ. Τσάτσο ἀριστουργηματικά. Στὴν ἡλικία µας ταιριάζει... ἡ ξάπλα, ὁ νάρδος, τὸ ροδόσταµο γιὰ τὰ μαλλιά µας καὶ τὸ καλὸ κρασί; «Διώχνει ὁ Βάκχος / τὶς φροντίδες ποὺ μᾶς σαρακώνουν», κ᾿ ἣ «παρδαλῆ Λυδή». Ἢ ὡδὴ ὅμως 1], 14 εἶναι μελαγχολική, μᾶς δίνει ἀνάγλυφη τὴν εἰκόνα τῆς ματαιότητας τῆς σύν- τομης ζωῆς μας. Βαθιὰ ἀνθρώπινη. Δονισμένη ἀπὸ μιὰν ἁπλὴ φιλοσοφία γιὰ τὰ ὑπαρξια- κὰ προβλήματα τοῦ ἀνθρώπου. Τὴν ἀνθρώπινη μοίρα τίποτα δὲν μπορεῖ ν᾿ ἀλλάξει. Στὴ Π, 16 ὠδή του, ποὺ γράφτηκε γιὰ τὸ μεγαλοχτηματία Γρόσφο, συμβουλεύει πὼς τὸ ὑπέρ- τατο ἀγαθὸ γιὰ τὸν ἄνθρωπο εἶναι ἡ γαλήνη: «μήτε μὲ πετράδια / ἤ μὲ χρυσάφια ἢ μὲ πορ- φύρα 7 δὲν ἀγοράζεται». Ἣ διαπίστωσή του πώς: «Κανεὶς δὲν εἶναι εὐτυχισμένος 7 ἀπὸ ὁὃ- λες τὶς πλευρές», τὸν κάνει ν᾿ ἀπαριθμήσει τ᾽ ἀγαθὰ τοῦ φίλου του στὴν τελευταία παρά- γραφο, ποὺ θὰ τελειώσει μὲ τὴ διαβεβαίωση πὼς εἶν᾽ εὐτυχισμένος ἀπ᾽ τὴ μοίρα ποὺ τόνε