ΚΑΕΙ, ΙΑΡΡΕΕΟ Ἢ πνευματικὴ κατάσταση τοῦ καιροῦ µας (Δέκατη ἕκτη συνέχεια) “Ἱστορικὴ ἀφομοίωση Εχει προκύψει μιὰ ἐχθρότητα πρὸς τὸν πολιτισμό, ποὺ ἀνάγει τὴν ἀξία τῆς πνευµα- τικῆς δραστηριότητας σὲ τεχνικὴ ἱκανότητα καὶ στὴν ἔκφραση τοῦ ἐλάχιστου τῆς βίαιης ζωῆς. Ἣ τοποθέτηση αὐτὴ συσχετίζεται μὲ τὴν διεργασία τῆς τεχνικοποίησης τοῦ πλανή- τη καὶ τῆς ζωῆς τοῦ ἀτόμου, ὅπου μεταξὺ ὅλων τῶν ἐθνῶν ὑπῆρξε μιὰ διάρρηξη στὴν ἱ- στορικὴ παράδοση καὶ μιὰ προσπάθεια τοποθέτησης τῶν πάντων σὲ νέα θεμέλια. Τίποτε δὲν μπορεῖ νὰ συνεχίσει νὰ ὑπάρχει, ἐκτὸς ἀπὸ ἐκεῖνο ποὺ δικαιώνεται τεχνικὰ στὸν νέο κόσμο ποὺ δημιούργησε ἡ Δύση, ἀλλὰ ποὺ ἔστω, ἄν καὶ «δυτικός» στὴν καταγωγή του, εἶναι παγκόσμια ἔγκυρος στὴ σημασία καὶ στ᾿ ἀποτελέσματά του. Ἔτσι ἡ ἀνθρώπινη ὕ- παρξη κλονίσθηκε στὴν ρίζα της. Ἢ διαταραχή, στὸν βαθμὸ ποὺ ἀφορᾶ τὴν Δύση, εἶναι περισσότερο ἐκτεταμένη ἀπ᾿ ὅ,τι ἔχει βιωματοποιηθεῖ, ἀλλά, ἐπειδὴ εἶναι καρπὸς τῆς ἰδιότυπης δυτικῆς πνευματικῆς ἀνάπτυξης, ἀποτελεῖ µέρος τῆς συνέχειας τοῦ κόσμου ὅπου ἀνήκει. Στὴν περίπτωση δια- φορετικῶν πολιτισμῶν ἀπὸ τὸν Δυτικό, ὅμως, τοὺς ἀπειλεῖ ἀπ᾽ ἔξω σὰν μιὰ καταστροφή. Τίποτε δὲν μπορεῖ νὰ διατηρηθεῖ στὴν παραδοσιακή του µορφή. Τὰ μεγάλα πολιτισµένα ἔθνη τῆς Ινδίας καὶ τῆς ”Απω ᾿Ανατολῆς ἀντιμετωπίζρουν τὸ ἴδιο θεμελιῶδες πρόβλημα. Ἐκβιάζονται νὰ ὑποστοῦν ἕνα μετασχηματισμό, ποὺ θὰ τοὺς προσαρμόσει στὸν κόσμο τοῦ τεχνικοῦ πολιτισμοῦ μὲ τὶς κοινωνιολογικὲς αἰτίες του καὶ τὶς συνέπειες, ἐπειδὴ, ἑλ- λείψει τούτου, θὰ ἀφανισθοῦν. Ἐνῶ ἡ ἐχθρότητα πρὸς τὸν πολιτισμὸ ἀκονίζεται, γιὰ νὰ κονιορτοποιήσει τὸ κάθε τι ποὺ ὑπῆρξε μέχρι τώρα (μὲ τὴν ἀλαζονικὴ παραδοχῆ ὅτι ὁ κὀ- σµος ἀρχίζει τώρα ἀπόλυτα ἐκ νέου), στὴν διεργασία τῆς ἀνασυγκρότησης ἡ πνευματικὴ οὐσία μπορεῖ νὰ διατηρηθεῖ µόνο ἀπὸ κάποιο εἶδος ἱστορικῆς ἀνάμνησης, κάτι περισσό- τερο ἀπὸ μιὰ ἁπλὴ γνώση τοῦ παρελθόντος, καθὼς πρέπει νὰ εἶναι καὶ νὰ πάρει τὴ μορφὴ τῆς σύγχρονης ζωτικῆς δύναμης. Ὁ ἀπόλυτος ριζοσπαστισμὸς τῆς κρίσης τῆς ἐποχῆς µας ὠχριᾶ ἐνώπιον τῆς αἰώνιας οὐσίας, πού, στὴν ὕπαρξή της, συμμετέχει ἡ μνήμη, ὅπως στὰ ἀθάνατα στοιχεῖα, κοινὰ σὲ κάθε ἐποχή. Ἢ ἐχθρότητα πρὸς τὸ παρελθὸν κατὰ συνέπεια ἀποτελεῖ μιὰ ἀπὸ τὶς ὠδῖνες τοῦ το- κετοῦ στὴν νέα ἀξιολόγηση τῆς ἱστορικότητας. Ἢ ἴδια ἡ ἱστορικότητα εἶναι σὲ ἐμπόλεμη κατάσταση μὲ τὸν ἱστορισμὸ σὰν κίβδηλη ἱστορικότητα, στὸν βαθμὸ ποὺ ἔχει καταστεῖ ἀναληθῆς καὶ ὑποκατάστατος πολιτισμός. Καθὼς ἡ ἀνάμνηση σὰν ἁπλῆ γνώση τοῦ πα- ρελθόντος δὲν εἶναι τίποτε περισσότερο ἀπὸ μιὰ συλλογὴ ἑνὸς ἄπειρου ἀριθμοῦ ἀρχαιολο- γικῶν λεπτομερειῶν, ἡ ἀνάμνηση σὰν ἕνα ἁπλὸ ἔνστικτο ἀντιλαμβάνεται τὶς εἰκόνες καὶ τὶς φυσιογνωμίες τοῦ παρελθόντος µόνο σὰν μιὰ ἀκαθόριστη ἀντιμετώπιση. Μόνο ὅταν ἡ ἀνάμνηση προσλάρει τὴν μορφὴ τῆς ἀφομοίωσης, ἔρχεται στὴν ὕπαρξη ἡ πραγµατικότη- τα τῆς ἑαυτότητας ἑνὸς σύγχρονου ἀνθρώπινου ὄντος μὲ τὴν μορφὴ τοῦ σεβασμοῦ" κατὰ συνέπεια σὰν κριτήριο τοῦ αἰσθήματος καὶ τῆς δράσης του καὶ τελικὰ σὰν συμμετοχὴ στὸ δικό του αἰώνιο ὄν. Τὸ πρόβλημα τοῦ τρόπου ἀνάμνησης εἶναι τὸ πρόβλημα τοῦ πολιτι- σμοῦ αὐτοῦ, ὅπως ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένει δυνατός. Παντοῦ, εὐρύτατα διαδεδομένοι θεσμοὶ διατηροῦν τὴν γνώση µας γιὰ τὸ παρελθόν. Ἢ ἕκταση ποὺ ὁ σύγχρονος κόσμος ἐνδιαφέρεται γιὰ τοὺς θεσμοὺς αὐτούς, ἐκδηλώνει ἕ- να βαθύτατο ἔνστικτο, ποὺ µέσα στὸν γενικὸ ὄλεθρο τοῦ πολιτισμοῦ ἀρνεῖται, παρ᾽ ὅλα τοῦτα, νὰ δεχθεῖ τὴν δυνατότητα ἑνὸς ἀπόλυτου ρήγματος στὴν ἱστορικὴ συνέχεια. Τὰ εὖ- εργετήµατα τοῦ παρελθόντος διατηροῦνται στὰ μουσεῖα, στὶς βιβλιοθῆκες καὶ στὰ ἀρ- χεῖα, μὲ τὴν συνείδηση ὅτι διασφαλίζεται κάτι τὸ ἀναντικατάστατο, ἔστω κι ἄν πρὸς στιγ- μὴ δὲν κατανοεῖται καθαρά. “Ανθρωποι ὅλων τῶν πολιτικῶν κομμάτων, ὅλων τῶν τρό-