ΛΑΜΠΡΟΣ ΝΤΟΚΑΣ (τοῦ Πανεπιστηµίου Πατρῶν) Ὃ ἄνθρωπος καὶ ἣ ἐφηρμοσμένη ἐπιστήμη "Ας φανταστοῦμε μιὰ συνείδηση, ἡ ὁποία μπορεῖ νὰ διανοεῖται χωρὶς νὰ συμμετέχει στὸ φαινόμενο τῆς ζωῆς, δηλαδὴ τὴν ἀνθρώπινη νόηση ἀπαλλαγμένη ἀπὸ τὶς ἐγγενεῖς συ- ναισθηματικὲς ἀδυναμίες. Αὐτὴ ἡ ἀφαίρεση, παρόλον ποὺ φαίνεται ἐξωπραγματική, παίρνει τόσο οὐσιαστικὸ περιεχόµενο, ὅσο περισσότερο μποροῦμε νὰ μελετήσουμε τὸ φυ- σικὸ γεγονὸς τῆς ζωῆς ὡς ἀδέσμευτοι παρατηρητές, δηλαδὴ χωρὶς τὴν ἐπίδραση τοῦ ὑ- παρξιακοῦ µας προβλήματος. "Ας δοῦμε ἐπιστημονικὰ τὴν ἐξέλιξη τοῦ φαινομένου, σὰν νὰ διαδραματίζεται σ᾽ ἕνα ξένο πλανήτη καὶ ὄχι στὴ Γη. Μὲ αὐτὴ τὴν ὑπόθεση, ἄς θέσουµε τὸ ἐρώτημα: Τὶ εἶναι ἐκεῖνο ποὺ «ὠφέλησε» πρωταρχικὰ τὴ ζωὴ καὶ ἰδιαίτερα τὴν ἀνθρωπότητα; Σ᾽ αὐτὸ τὸ ἐρώτημα μπορεῖ νὰ παίρνουμε διάφορες ἀπαντήσεις, ποὺ τὸ πλῆθος τους νὰ μὴν ἔχει τέλος, γιατὶ ἕνα σύνολο ἀπὸ διαφορετικὰ πράγματα βοήθησε στὴν προκοπὴ τῆς ζωῆς. Τὸ σύνολο αὐτὸ εἶναι δυνατόν νὰ χαρακτηρισθεῖ ὡς τὸ αἴτιο τοῦ πολλαπλασία- σμοῦ της, δηλαδὴ ὠφέλησε τὴ ζωή ὅ,τι συνετέλεσε στὴν ἐπέκτασή της, ᾽Αντιθέτως ὁ µε- γαλύτερος ἐχθρός της εἶναι ὁτιδήποτε ποὺ μπορεῖ νὰ τὴν ἐξαφανίσει ἤ νὰ τὴν ἐπαναφέρει στὴν ἐποχὴ ποὺ τὸ εἶδος τοῦ ΠΟΠΊΟ ρίξη ἦταν σπάνιο καὶ φυτοζωοῦσε τρομαγμένο ἀπὸ τὸ ἀφιλόξενο φυσικὀ περιβάλλον µέσα στὶς σκοτεινὲς σπηλιές. Δὲν χρειάζεται ἐξειδικευ- μένη ἐπιστημονικὴ ἔρευνα γιὰ νὰ διαπιστώσουμε, πὼς ἣ ἔλλογη ἐσωτερικὴ δύναμη, ποὺ ἐ- ξασφάλισε τὴν κυραρχία τοῦ ἀνθρώπου στὴ φύση καὶ τὸν ὁδηγεῖ συνεχῶς σὲ ἀνώτερες μορφὲς κοινωνικοῦ βίου, ἐμπνέεται ἀπὸ τὴν ἀξία τῆς ζωῆς καὶ καθοδηγεῖται ἀπὸ τὴ γνώ- ση. Ἣ ἀγάπη γιὰ τὴ ζωὴ εἶναι ἡ ἀποτελεσματικότερη καὶ ἡ εὐγενέστερη προστασία τοῦ συνόλου, ἐνῶ ἣ γνώση εἶναι τὸ φῶς ποὺ σκορπίζει τὸ σκοτάδι τοῦ μυστηρίου καὶ ἐξασφα- λίζει τὴν ἀνοδικὴ πορεία τῆς ὕπαρξης. Δύο στοιχεῖα ποὺ μποροῦν νὰ ἐπιβάλουν τὴν ἆτε- λείωτη ἐξέλιξη τῆς ἀνθρωπότητας, γιατὶ ὁ φυσικὸς πλοῦτος κρύβει ἀνεξάντλητες πηγὲς ζωῆς. ΕῚ Οἱ ἀνάγκες τοῦ ἀνθρώπου σχηματικὰ ταξινομοῦνται σὲ δύο κατηγορίες, στὶς ὑλικὲς, ποὺ εἶναι ἀπαραίτητες γιὰ τὴν ἐπιβίωσή του καὶ στὶς πνευματικὲς, τῶν ὁποίων ἡἣ ἱκανοποί- ηση θεραπεύει ψυχικὲς του ἀπαιτήσεις. Τόσο οἱ ὑλικὲς ὅσο καὶ οἱ ψυχικὲς ἀνάγκες ἐκτὸς τῆς φυσικῆς ροπῆς πρὸς τὴν γνώση, ἀπὸ τὴν ὁποῖα γεννήθηκαν ἡ φιλοσοφία καὶ ἣ ἐπιστή- μη, πληροῦνται μὲ τὰ ἀγαθὰ τῆς ἐφηρμοσμένης ἐπιστήμης καὶ τὴν ὀμορφιὰ τοῦ καλλιτέ- χνη. Ἢ ἐφηρμοσμένη ἐπιστήμη εἶναι κυρίως ἡ τεχνολογία καὶ κάθε τεχνικὴ τῆς ἐπιστή- µης, ποὺ ἐξυπηρετεῖ πρακτικὲς ἀπαιτήσεις. Μποροῦμε νὰ ὁρίσουμε τὴν τεχνολογία ὡς τὴν διαδικασία, ἡ ὁποία διαμορφώνει τὴν πρακτικἡ ἐφαρμογὴ τῶν ἐπιστημονικῶν γνώσε- ων καὶ παρατηρήσεων, μὲ μοναδικὸ σκοπὸ τὴν ἀντιμετώπιση ἰδίως τῶν ὑλικῶν ἀναγκῶν τοῦ ἀνθρώπου. ΄Η τεχνικὴ δὲν ταυτίζεται μὲ τὴν τεχνολογία, γιατὶ εἶναι μέθοδος μὲ τὴν ὁ- ποία προσπαθοῦμε νὰ ἐπιτύχουμε κάποιο ἀποτέλεσμα πρακτικὸ ἢ καὶ θεωρητικὸ. Ὁ- µοίως ἡ τέχνη δὲν εἶναι τεχνολογία, γιατὶ εἶναι γέννημα τῆς ἀνάγκης καὶ τῆς πείρας, χω- ρὶς τῇ θεώρηση τῆς ἐπιστημονικῆς γνώσης. Ἢ τέχνη συνεχῶς ὑποχωρεῖ πρὸς ὄφελος τῆς καλπάζουσας ἐφηρμοσμένης ἐπιστήμης, ἡ ὁποία δεσμεύει τεράστιες δυνάμεις πρὸς χάριν τῆς μαζικῆς παραγωγῆς. ΄Ο ὑλικὸς πλοῦτος τῶν προηγμένων τεχνολογικἁ λαῶν ὁδηγεῖ ἀ- πὸ τὴν μιὰ μεριὰ στὴν ἀλόγιστη ὑπερκατανάλωση τῆς ἀκόρεστης μάζας καὶ ἀπὸ τὴν ἅλ- λη στὴν ἀνεύθυνη σπατάλη τῶν φυσικῶν ὑλῶν. Ὃ ἄνθρωπος τοῦ 20οῦ αἰώνα ἴσως χαρα- κτηριστεῖ ὡς ὁ ἀδηφάγος καταναλωτής, ποὺ κατασπατάλησε καὶ ρύπανε τὸν φυσικὸ πλοῦτο. ᾿Ασφαλῶς αὐτὴ ἣ σκέψη εἶναι ἐνοχλητική, δυστυχῶς ὅμως ἔχουμε δείγματα, ποὺ μποροῦν νὰ στηρίξουν θλιβερότερες διαπιστώσεις. Δὲν θέλω μὲ κανέναν τρόπο ἀπὸ τὶς πρῶτες φράσεις αὐτοῦ τοῦ κειµένου νὰ σκορπίσω τὴν ἀμφιβολία γιὰ τὴν ἀξία τῆς τεχνο-