ΚΑΕΙ, ΙΑΞΡΡΕΚΣ Ἢ πνευματικὴ κατάσταση τοῦ καιροῦ µας (Δέκατη ὀγδόη συνέχεια) ᾿Ἐπιστήμη Τὸ γεγονὸς ὅτι σήµερα ἀμφισβητοῦνται διαρκῶς οἱ ρίζες καὶ οἱ ἔσχατες ἀρχὲς ἀναζη- τοῦνται καὶ ἀντιπαραβάλλονται, παραδίδει στὴν ἀμφισβήτηση ἐκείνους ποὺ δὲν διαθέ- τουν περισσότερο ἀπὸ τὴ μισὴ γνώση. “Ὅταν ἐλλείπουν τὰ στερεὰ θεμέλια, αὐτὸ ποὺ εἶναι γνωστὸ κρέμεται στὸν ἀέρα. Μιὰ τέτοια ἀκόμη ἄποψη τῆς γνώσης λαμβάνεται µόνο ἀπὸ ἐκείνους ποὺ δὲν συμμετέχουν σ᾽ αὐτήν. ᾽Αναμϕίβολα, τὰ δημιουργικὰ βήματα γιὰ νέες ἀρχὲς καθιστοῦν ἀσταθὲς τὸ οἰκοδόμημα τῆς γνώσης ποὺ ἀποκτήθηκε ἡ γνώση αὐτὴ μπορεῖ νὰ καθιερωθεῖ καὶ πάλι σταθερὰ στὴν συνέχεια τῆς ἔρευνας ποὺ, ἔστω κι ἄν ἀμφι- σβητεῖ τὶς παλαιὲς κατακτήσεις, τὶς ἐπιδαψιλεύεται μὲ μιὰ νέα σημασία γιὰ τὸ σύνολο τῆς ἐπιστήμης ποὺ ἀφοροῦν. Λὲν ἐξαρτᾶται κατὰ συνέπεια ἀπὸ τὴν ἐγγενῆ ἀνάπτυξη τῶν ἐπιστημῶν πράγματι ἡ κρί- ση, ἀλλὰ ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους ποὺ ἐπηρεάζονται ἀπὸ τὴν ἐπιστημονικὴ κατάσταση. "Οχι ἡ ἐπιστήμη ῥ6/ 9ο. ἀλλὰ ὁ ἄνθρωπος στὴ σφαίρα τῆς ἐπιστήμης βρίσκεται σὲ κρίσιµη θέ- ση. Ἣ ἱστορικο-κοινωνιολογικὴ αἰτία τῆς κρίσης πρέπει νὰ εὐρεθεῖ στὴν μαζικὴ ζωή. Τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ μετασχηματισμοῦ τῆς ἐλεύθερης ἔρευνας τῶν ἀτόμων στὴν λειτουργικὴ ἐπιχείρηση τῆς ἐπιστήμης εὑρύτερα ἦταν ὅτι ὁ καθένας θεωρεῖ τὸν ἑαυτό του ἱκανὸ νὰ συ- νεργασθεῖ, ἐφ᾽ ὅσον διαθέτει κατανόηση καὶ εὐστροφία. Ἐμφανίσθηκε ἕνα εἶδος ἔπιστη- μονικοῦ πληβειανισμοῦ. Οἱ ἄνθρωποι ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ καμαρώνουν σὰν ἐρευνητὲς, συ- νάγουν κενὲς ἀναλογίες. Καταγράφουν κάθε εἴδους στοιχεῖο καὶ προβαίνουν σ᾽ ἀπαριθμή- σεις, σὲ περιγραφὲς περιορισμένες καὶ μᾶς λέγουν ὅτι συμβάλλουν στὶς ἐμπειρικὲς ἐπι- στῆμες. Ἢ ἀτελεύτητη πολλαπλότητα τῆς ματιᾶς (ἔτσι ὥστε σ᾽ ἕνα αὐξανόμενο ἀριθμὸ περιστάσεων ἐκεῖνοι ποὺ πασίδηλα ἐργάζονται στὸν ἴδιο ἐπιστημονικὸ κλάδο ἀποτυγχά- νουν στὴν ἀμοιβαία κατανόηση) ἀνακύπτει ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ὅλα τὰ εἴδη τῶν ἀνεύθυνων προσώπων διακινδυνεύουν τὴν διατύπωση γνωμῶν, ποὺ ἔρριξαν οἱ ἴδιοι στὰ σκουπίδια, καὶ ποὺ φρονοῦν ὅτι μεταφέρουν κάποιο νόημα. Εἶναι ἀρκετὰ ἀναιδεῖς «νὰ θέσουν σὲ συ- ζήτηση ἕνα θέμα», τὶς πρῶτες σκέψεις ποὺ ἔρχονται στὸ κεφάλι τους. Στὰ πνεύματα τῶν μαζῶν ἡ ἀπίστευτη ἐπιπολαιότητα τῆς ἐκλογίκευσης τῶν ἐντύπων γίνεται σὲ πολλὲς σφαϊ- ρες, καὶ ἐπὶ τέλους ὄχι περισσότερο ἀπὸ μιὰ ἐπίδειξη τοῦ χάους ἐκεῖ ὅπου ὑπῆρχαν κάπο- τε ζωντανὲς σκέψεις, ἀλλὰ τώρα ὑπάρχουν µόνο ἴχνη ποὺ κατανοοῦνται ἀτελῶς. "Οταν ἡ «ἐπιστήμη» γίνεται λειτούργημα χιλιάδων προσώπων, ποὺ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο ἀπὸ ἐ- παγγελµατίες ἐκπρόσωποι ποικίλων συμφερόντων, θὰ ἔχει σὰν ἀποτέλεσμα, λόγω τῶν ποιοτήτων τοῦ µέσου ἀνθρώπου, ὅτι ἀκόμη καὶ τὸ αἴσθημα γιὰ ἔρευνα καὶ γιὰ φιλοσοφία θὰ χαθεῖ. 'Ὑπάρχουν πολλὲς ἐπιστῆμες ὅπου μιὰ φιλολογική αἴσθηση, ἡ κίβδηλη δηµοσιο- γραφία, θὰ ὁδηγήσει προσωρινὰ σὲ ἐκπληκτικὴ ἐπιτυχία. ᾽Αποτέλεσμα ὅλων τούτων εἶναι ἡ πεποίθηση γιὰ τὴν χωρὶς νόημα ἐπιστήμη. Στὸν τομέα τῆς ἐπιστήμης, ὅπου ἐπικρατεῖ ἣ συνέχεια τῆς καρποφόρας ἀποκάλυψης, τοῦτο ἔχει καταστεῖ συχνὰ δυνατὸ μόνο μὲ τὸ κριτήριο τῆς τεχνικῆς ἐπαλήθευσης, ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει πιὰ πρωτογενὴς ἐπιθυμία γιὰ γνώση ἐλαύνουσα τὸν ἐρευνητὴ πρὸς τὸν σκο- πό. Στὶς περιπτώσεις αὐτὲς οἱ χρηματικὲς ἀμοιβὲς ποὺ ἐπιφέρουν οἱ ἀνακαλύψεις στὴν σφαίρα τῆς τεχνικῆς ὑπηρετοῦν τὴν συνέχεια τῆς ἐπιστημονικὴς ἔρευνας παρὰ τὴν παρὰ- λυση τῆς πρωτογενοῦς της κινητήριας δύναμης. Τοῦτο καθιστᾶ δυνατὴ μιὰ κατάσταση πνεύματος, ποὺ, χάρις σ᾽ αὐτήν, ἔστω κι ἄν ἡ ἔλλειψη εἶναι καθαρὰ ὑποκειμενικὴ, ὑποτι-