«Ἢ σκακιέρα»: Ἔργο τοῦ ΥΊΕΙΟΥ γαδατείν ΛΑΜΠΡΟΣ ΝΤΟΚΑΣ τοῦ Πανεπιστηµίου Πατρῶν υοοΟς ορ ΩΝ νο”. κ ο” πο ο αν ο ἐκ ο Οἱ λογικὲς ἀντινομίες καὶ οἱ προεκτάσεις τους στὸ κοινωνικὸ σύστημα ια ΓῸ οἵ "6 6.0 κ᾿ Ψ ! ἢ χθοῦμε, ὅτι, μέσα ἀπὸ μιὰ δύσβατη ἐξελικτικὴ πορεία, ὁ ἄνθρωπος κατόρθωσε νὰ ἀναπτύξει ἕνα σύμπλεγμα ἱκανοτήτων, ποὺ συνθέτουν τὴν νόησή του, ἡ ὁ- ποία ἐκδηλώνεται μὲ τὸν λόγο. 'Η ζωὴ προικισμένη μὲ τὸν λόγο διαιωνίζεται καὶ διαγράφει τὴν ἱστορικὴ τροχιὰ τοῦ πολιτισμοῦ, ἡ ὁποία δὲν εἶναι οὔτε γραμμικῶς ἀνοδικὴ ἀλλὰ οὔτε καὶ συνεχὴς. Ἕνας δρόμος γεμᾶτος ἀδιέξοδα, ποὺ πρέπει νὰ παρακαμφθοῦν, γιὰ νὰ ἀποφευχθεῖ τὸ ἄσκοπο τέλος. Παρ᾽ ὅλο ποὺ ἡ ἀνθρώπινη ἀδυναμία ἀμφισβητεῖ τὸ κῦρος τοῦ ὀρθοῦ λόγου καὶ τὸν χρεώνει μὲ κάθε ἀποτυχία, γιὰ τὸν ἐλεύθερο στοχαστὴ ὁ ὀρθὸς λόγος εἶναι ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ τέλος τῆς πνευματικῆς καὶ ὑλικῆς ἰσχύος τοῦ ἀνθρώπου. ᾿Αν δεχθοῦμε μόνο τὴν ἐγκυρότητα τῶν διαισθητικῶν καὶ νοητικῶν πραγματικοτήτων, ποὺ ἐπαληθεύονται στὴν πρακτικὴ τῆς ζωῆς, τότε τὸ λογικὸ ὄργανο ἀναδεικνύεται ὡς ὁ μεγαλύτερος συντελεστὴς σὲ κάθε διορθωτικὴ παρέμβασή μας στὸ φυσικὸ καὶ κοινωνικὸ γίγνεσθαι. Χάνεται στὰ βάθη τοῦ χρόνου ἡ ἐπιβολὴ τῆς νοητικῆς ἐξέλιξης τοῦ ἀνθρώπου σὲ βάρος ὁποιασδήποτε ἄλλης. Η δύναμη τῆς νοήσεως ἐπιβάλλεται στὴ διαδρομὴ τοῦ φαινομένου τῆς ζωῆς καὶ εἶναι ὑπεύθυνη γιὰ τὴν διαμόρφωση τῶν εὐεργετικῶν ἢ καταστρε- πτικῶν μεταβολῶν τοῦ πολιτισμοῦ. 'Ἡ φυσικὴ χρήση τοῦ λόγου, ὡς γλωσσικοῦ καὶ λογικοῦ ὀργάνου στὴν ἐκδήλωση τῆς ἀνθρώπινης δραστηριότητας δὲν εἶναι πάντοτε ἐπιτυχής, γιατὶ ἡ χωρὶς περιορισμοὺς λειτουργία τοῦ λόγου ἐπιτρέπει τὴν ἐμφάνιση λογικῶν καὶ ἑρμηνευτικῶν ἀντινομιῶν. Οἱ ἀντινομίες εἶναι δυνατὸν νὰ παρεισφρύσουν σὲ κάθε ἐνέργειά μας, ἐκεῖ ὅμως ποὺ ἡ παρουσία τους εἶναι ρητή, εἶναι στὴν ἀξιωματικὴ θεμελίωση τῆς σύγχρονης ἐπιστήμης. Οἱ λογικὲς καὶ ἑρμηνευτικὲς ἀντινομίες δὲν περιορίζονται στὴ θεωρητικὴ ἐπεξεργασία τῶν δεδομένων τῆς νόησης, ἀλλὰ συναντῶνται, μάλιστα πολλὲς φορὲς ἀξεπέραστες, καὶ στὴν ἐξέλιξη τῶν κοινωνικῶν συμβάντων, γιατὶ τὸ σύνολο τῆς δραστηριότητας τοῦ ἐλλόγου ὄντος εἶναι συνυφασμένο μὲ τὴν θεωρητικὴ λειτουργία. Τὰ λογικὰ καὶ ἑρμηνευτικὰ παράδοξα δὲν εἶναι ὑπόθεση τερπνῶν ἑνασχολήσεων τῆς νόησης, ἀλλὰ αὐτῆς τῆς ἄμεσης πρακτικῆς. Σ᾽ αὐτὲς τὶς γραμμὲς ποὺ ἀκολουθοῦν θὰ προσπαθήσουμε νὰ ἀναπτύξουμε τὶς λογικὲς καὶ ἑρμηνευτικὲς ἀντινομίες καὶ συγχρόνως νὰ δοῦμε πῶς ὑπεισέρχοντα!ι στήν πορεία τοῦ ἱστορικοῦ καὶ ἰδίως τοῦ κοινωνικοῦ φαινομένου. . ”. Ε ἵναι συνεπέστερο στὸ σύστημα τῶν γνώσεών µας, ἀπὸ ὁτιδήποτε ἄλλο, νὰ δε- χουμε ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον, ἐνῶ προκύπτει ἀπὸ διαδικασία σύμφωνη μὲ τοὺς μή ποροῦμε νὰ ποῦμε, ὅτι τὸ παράδοξο ἣ ἡ λογικὴ ἀντινομία δημιουργεῖται, ὅταν ἔ- κανόνες τῆς λογικῆς, ὁδηγεῖ σὲ ἀντίφαση, δηλαδὴ στὴ σύγχρονη ἐγκυρότη-