᾿ Η ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΤΑΙ ΟΟΤΤ ΡΑΚΒΟΝΘΒ, Το ςοἰγμείμγο οἵ ςοοεἰαί αοἰΐοπ, νο]. Ι καὶ Π (Ἢ δομὴ τῆς κοινωνικῆς δράσης, τόμ. Ι καὶ ΠΠ --- μὲ νέα εἰσαγωγή) Στὸ σημαντικὸ αὐτὸ ἔργο ὁ καθηγητὴς Πάρσονς, στὴν προσπάθειά του νὰ συμβάλει στὴν συστηματικὴ κοινωνικὴ ἐπιστήμη, ἐξετάζει τὸ ἔργο τοῦ Μάρσαλ, τοῦ Παρέτο, τοῦ Ντύρκχεϊμ καὶ τοῦ Μὰξ Βέμπερ, ποὺ --- σύμφωνα μὲ τὸν συγγραφέα --- ἐκφράζουν μιὰ κίνηση ἐπαναστατικὴ στὴν δομὴ τῆς θεωρητικῆς σκέψης (σὲ σχέση μὲ τὸν ὠφελιμιστικὸ θετικισμὸ καὶ τὸν γερμανικὸ ἰδεαλισμό). Στὸ Α΄ µέρος τοῦ ἔργου «'Η θετικιστικἡ θεωρία τῆς δράσης» ὁ συγγραφέας -- μεταξὺ ἄλλων --- ἐπισημαίνει τούς περιορισμοὺς τῆς θετικιστικῆς θεωρίας μὲ κύριους χαρακτῆρες: α) τὴν ἔμφαση στὴν λογικότητα, β) τὴν ταύτιση τῆς λογικότητας μὲ τὴν διαδικασία τῆς σύγχρονης ἐπιστήμης, Υ) τὴν ἀνάλυση τῶν στοιχείων σὲ σχέση μὲ τὸν «ἀτομισμὸ» τῶν μονάδων δράσης, δ) τὴν θεώρηση τῶν σκοπῶν τῆς δράσης ὡς δεδοµένων, ἐνῶ οἱ διακυµάν- σεις τους σὲ σχέση μὲ τὸν δρῶντα εἶναι τυχαῖες καὶ ε) τὴν προσέγγιση τοῦ ἄλογου στοιχείου τῆς δράσης ὡς ἔλλειψης γνώσης. Στὸ Β΄ µέρος ὁ συγγραφέας ἐπιδιώκει ν᾿ ἀναπτύξει τὴν «θεληματικὴ θεωρία τῆς δράσης» ὕστερα ἀπὸ μιὰ κριτικἠ παρουσίαση τῶν θέσεων τοῦ ”Αλφρεντ Μάρσαλ, τοῦ Βιλφρέντο Παρέτο καὶ τοῦ Ντύρκχεϊμ, ὅπως προκύπτει ἀπὸ τὴν θετικιστικἡ παράδοση. Στὸ Γ΄ µέρος τοῦ ἔργου ἐξετάζεται ἡ ἐμφάνιση τῆς θεληματικῆς θεωρίας τῆς δράσης ἀπὸ τὴν ἰδεαλιστικὴ παράδοση, μὲ κύριο φορέα της τὸν Μὰξ Βέμπερ, καὶ, τελικά, τὸ Δ΄ µέρος ἀφιερώνεται στὴν ὁλοκλήρωση τῆς θεωρίας τῆς δράσης καὶ στὴν ἐπεξεργασία τῶν συστατικῶν στοιχείων της. Θεμελιῶδες σημεῖο ἀφετηρίας -- σύμφωνα μὲ τὸν Πάρσονς --- εἶναι ἡ ἀντίληψη τῆς ἐσωτερικῆς λογικότητας τῆς δράσης, ὅπως συνίσταται ἀπὸ σκοποὺς καὶ µέσα, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὅρους τῆς καταστάσεως ὅπου ἐκτυλίσσεται. ᾿Ενῶ ὁ Μάρσαλ -- ὑποστηρίζει ὁ συγγραφέας --- ἀπομακρύνθηκε ἀπὸ τὴν θετικιστικἠ θεωρία τῆς δράσης μὲ τὴν ἀντίληψή του γιά τὴν ἀνεξαρτησία τῶν ἐπιθυμιῶν καὶ τὴν ἀδυναμία τῆς ἀποκλειστικῆς ἑρμηνείας τῆς συγκεκριμένης δράσης τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς μὲ βάση τὶς ἐπιθυμίες τοῦ δρῶντος, ὁ Παρέτο κατέδειξε ὅτι οἱ σχετικοὶ σκοποὶ τῆς δράσης ἀνήκουν σὲ μιά μὴ λογικὴ κατηγορία, ἐνῶ ἡ λογικὴ δράση ἀποτελεῖ τὸ ἑνδιάμεσό της. ᾿ Απὸ τὴν ἄλλη μεριά, τὸ ἀποφασιστικὸ βῆμα τοῦ Ντύρκχεϊμ ἦταν ὁ διαχωρισμὸς τοῦ κοινωνικοῦ καταναγκασμοῦ ἀπὸ μιὰν ἀντίληψη φυσικῆς αἰτιότητας, ἐνῶ ἀκόμη τὸ κοινωνικὸ περιβάλλον συγκροτεῖται ἀπὸ μιὰ σειρὰ ὅρων κείµενων πέρα ἀπὸ τὸν ἔλεγχο τοῦ κοινωνικοῦ ἀνθρώπου: βασικὸ εἶναι ἀκόμη τὸ σύστημα τῶν κανονιστικῶν ρυθµίσεων μὲ βάση τὶς κυρώσεις. Τέλος, ὁ Μὰξ Βέμπερ -- σύμφωνα μὲ τὸν συγγραφέα -- ἔδωσε ἔμφαση στὸ ἀξιολογικὸ στοιχεῖο τῆς κοινωνικῆς δράσης, ἐπισημαίνοντας τὸν συσχετισμὸ τῶν θρησκευτικῶν συμφερόντων μὲ τὸ σύστημα τῶν μεταφυσικῶν συλλήψεων. "Ο Πάρσονς στὴν προσπάθειά του νὰ συνθέσει τὶς ἐπὶ μέρους αὐτὲς βασικὲς συλλήψεις, ὑποστηρίζει τὴν ἐμφάνιση μιᾶς νέας γενικῆς θεωρίας τῆς δράσης μὲ τέσσερα βασικὰ στοιχεῖα: α) τὴν κληρονομικότητα καὶ τὸ περιβάλλον, ὡς τοὺς ἔσχατους ὅρους τῆς δράσης, β) τὰ µέσα καὶ τοὺς σκοπούς, γ) τὶς ἔσχατες ἀξίες καὶ δ) τὴν προσπάθεια συσχέτισης τῶν κανονιστικῶν ρυθµίσεων καὶ τῶν συνθηκολογικῶν ὅρων μὲ τὴν δράση.