ΛΑΜΠΡΟΣ ΝΤΟΚΑΣ (τοῦ Πανεπιστηµίου Πατρῶν) Ὃ φιλοσοφικὸς στοχασμὸς σήμερα «Ἢ ᾿Επιστήμη»: “Ἔργο τοῦ Ραφαήλ. νόηση πέρασε ἀπὸ τὸν γεωκεντρικὸ κόσμο τῶν ἑπτὰ οὐρανῶν, ποὺ περι- βάλλουν τὴ Γῆ, στὸ σύστημα τῶν πλανητῶν. ᾿Η θεία γειτονιὰ γκρεμίζεται καὶ ὁ ἄνθρωπος ἕεμακραίνει ἀπὸ τὸ βλέμμα τοῦ Θεοῦ. Μὲ ἀγωνία ἀναζή- τησε τὴν παραμυθία στὴν τελεολογικὴ νομοτέλεια, γιὰ νὰ καταλήξει μὲ σιγουριὰ στὸ μηχανοκρατούμενο σύμπαν τοῦ Νεύτωνος. Δυστυχῶς ὅμως ὁ χῶρος τῶν πλανητῶν, ποὺ περιόρισε τὴν μεγαλοσύνη τῆς Γῆς, πλάτυνε ἀπεριόριστα μὲ τοὺς ἀσύλληπτους γαλαξίες, οἱ ὁποῖοι κυριολεκτικὰ μηδένισαν τὴν ὕπαρξη τοῦ ἀνθρώπου. Οἱ κατακτήσεις τοῦ νοῦ καὶ οἱ ἐπιτυχίες τῆς ἐπιστήμης ὄχι μόνον δὲν ἑδραίωσαν τὴν αὐτοπεποίθηση καὶ τὸ φρόνημα τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ ἀνελέητα φώλιασαν τὴν ἀμφιβολία καὶ γιὰ τὴν ἴδια τὴ σκέψη του. ᾿Η λογική του δὲν εἶναι ἐλεύθερη, γιατὶ ἡ ἀντινομία περιορίζει τὴν ἐφαρμογή της, ἡ φαντασία στερεῖται τῆς πηγῆς τοῦ αἰσθητοῦ καὶ ἡ πρόβλεψη περιορίζεται ἀπὸ τὴν ἐπιβολὴ τοῦ πιθανοῦ. Μιὰ καταιγίδα ἀπὸ ὄμορφα καὶ παράξενα πράγματα συγκλονίζει τὴν αἴσθηση, χωρίς νὰ διαμορφώνει τὴ συνείδηση, καὶ ὁ νοῦς ἀγωνίζεται ἀναζητώντας τὴν τάξη μὲ σύμβολα νοητικά. Η αἰτιότητα διαταράσσεται καὶ ἡ ἀνθρώπινη ὕπαρξη δὲν εἶναι εὔκολο νὰ διατηρήσει τὴ θεία καταγωγή της, οὔτε νὰ προσδοκήσει τὴν ὑπερβατικὴ μετάλλαξὴ της. 'Ἡ κίνηση τῶν μεγάλων ταχυτήτων σὰν ἔκρηξη παραμορφώνει τὸ χῶρο, θρυμματίζει τὸ σχῆμα καὶ ἀφανίζει τὴ διαδοχή. 'Ο παλαιός ἁπλός κόσμος τῶν ὑλικῶν πραγμάτων συνεχῶς ἐξαὔλώνεται, γιὰ νὰ φτάσει στὰ ἄτομα τῶν μικρῶν περιοχῶν τοῦ χωρόχρονου, ποὺ συγκεντρώνουν κάποιες ποσότητες ἐνέργειας. Τὸ συγκεκριμένο περιορίζεται στὴν καθημερινότη- τα, ἐνῶ τὸ ἀφηρημένο πληροῖ τὴ σκέψη καὶ τὸν στοχασμό. 'Ἡ ζωὴ ἀπολαμβάνει τοὺς καρποὺς τῆς τεχνολογίας, χωρίς νὰ ἐξασφαλίζει τὴν ὑπαρξὴ της. Τὸ ἔλλογο ὄν συνταράσσεται καὶ ἀγωνιᾶ ἀπὸ τὴν ἔλλειψη ἐρεισμάτων ποὺ στεριώνουν τὴν πίστη στὴν αἰώνια ὕπαρξή του. Τρομάζει νὰ ὁλοκληρωθεῖ στὸ διάστημα κάποιου φωτεινοῦ διαλείμματος, ἀνάμεσα σὲ δύο χώρους τοῦ σκοτεινοῦ ἀγνώστου. Θέλει ἀπεριόριστο χρόνο, ποὺ μὲ κανένα τρόπο ἡ ἔλλογη συνείδησή του δὲν τοῦ ὑπόσχεται. ᾿Ανάλογα μὲ τὴ δύναμη τῆς σκέψης του ἐκφράζει ἁπλοϊκὰ ἢ μὲ