ΣΠΥΡΟΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ Γ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΤΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ ( Απ’ τὸ «Σκληρὸ Λόγον», «' ποίησις μὲ ἀριθμούς», σ. 160, ᾿ Αθῆναι 1970). Πραγματεία περὶ θανάτου -- προλογικὴ τοῦ ποιήµατος ἐδῶ Ὃ ἄνθρωπος, καίτοι γνωρίζει πὼς θὰ πεθάνει, δὲν τὸ πιστεύει: φέρεται ἀπὸ τελείως προσωπικὴ «πεποίθησιν ἀθανασίας», κι αὐτὸ δὲν εἶναι διόλου παράξενο: Ὅπως ἡ τίγρις σκέπτεται τίγρικα, ἡ κότα κοτίσια, ἡ ζωή ζωικά, ἔτσι κι αὐτός: ζωντανὸς ὧν ἀδυνατεῖ νὰ σκέπτεται τεθνεώς, ἐν νεκρότητι. Παρὰ τοῦτο ὅμως, δηλαδὴ ἀδιαφόρως τοῦ ἂν τὸν δυναστεύει ὄντως ἢ οἱονεὶ πρόβλημα, εἶναι γεγονὸς πὼς στὰ πλαίσιά του ἡ ἰδέα τοῦ θανάτου (ὁ γνωσιο- λογικὸς χειρισμὸς τοῦ θέματος τοῦ θανάτου) διατηρεῖ τὸν ἄνθρωπο σὲ μέγα δέος. Δέος στὸ ὁποῖον ὑποχρεώνεται συνεχῶς νὰ ἐπανακάμπτει ---καθὼς τὸν ἐκτρέπουν πότε ἀπώτατοι στόχοι, πότε βιοτικὲς μέριμνες... Αὐτὴν τὴν ἐπά- νοδον ἐξορκίζοντας, λοιπόν, δραστηριοποιεῖται ἀδιαλειμματικὰ («κάνει καὶ λέει») ὥστε τὸ πνεῦμα του νὰ εὑρίσκεται σὲ ἀδιάλειπτη «παρέκβασιν» (λοξο- δρόμησι) ἀπ᾽ τὴν εὐθυδρομία του --- πρὸς τὸ ἀπωθούμενον, μάταια, δέος!.. Αἰτιολογημένος λοιπὸν ὁ λόγος γιὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἄνθρωπος ἐπιμελεῖται συνεχῶς τὴ σύνταξι-ὀργάνωσιν τοῦ προγράμματός του «παρεκβάσεων». Σκοποθεσίας, τουτέστι, ποὺ μόνο στὰ περιθώριά της τελεῖται --- ὑπάρχει ὁ βίος .- λὲς κι αὐτὸς εἶναι τό... δευτερεῦον... Τὸ γεγονὸς ὑπογραμμίζεται σκοπιµότης, στὴν ὁποίαν, ἂν προσθέσουμε καὶ τὴ συνείδησι-διαίσθησιν «ἐνοχῆς εἰς ἔργον καὶ χρόνον» [ἔργο καὶ μὴ ἔργον, ἀδικαίωτη δαπάνη χρό- νου)], βλέπουμε εὔκολα πώς, κατὰ κανόνα, ὁ ἄνθρωπος δὲν ἀσχολεῖται παρὰ μὲ τὴν ἀνάγκη του νὰ διασκεδάζει (σκορπίζει) τὸ φόβον καὶ τὶς ἐνοχές του... Ἢ συνείδησις τοῦ κενοῦ ποὺ ὑπάρχει περὶ τὸ ἀντικείμενον θὰ φέρει (καὶ) τὴν ποίησι πληρωτική, δηλαδὴ ἐποικοδομητικὴν τοῦ ὀρθοῦ. Ποὺ εἶναι ἡ θετικὴ ἀντιμετώπισις φόβου-ἐνοχῶν, ἡ ὑποχρέωσις τοῦ ἀνθρώπου νὰ ἐρευν- ἄ-ἀναλύει τὸν πρῶτο, νὰ ἐξιλεώνεται γιὰ τὶς δεύτερες (διὰ τοῦ αὐτοελέγχου, αὐτοβελτίωσης, αὐτοακεραίωσης). ᾿Αλλὰ τοῦτο θὰ ἦταν ἀδύνατο νὰ τὸ κά- νει ὁ ποιητὴς ποὺ γράφει ποιήματα γιὰ τὴν ἀδελφή του, τὴν Κύπρο, τὸν Μάρξ, τὴν Ρωσσία (Ρίτσος), ἢ γιὰ τὴν Μητέρα τοῦ Χριστοῦ Μαρία: - καὶ τὴ γαλάζια τῆς σκηνὴ (Βρεττάκος). Θά χρειάζονταν ἕνας ἄλλος ποιητής, πού, ἰκανός, ἐπαρκής, ρηξικέλευθος, θ᾽ ἄνοιγε τὸν καινούργιο δρόμο γιὰ τὴν διὰ τῆς ἔρευνας ἠρέμησιν! Αὐτὸς ποὺ θ᾽ ἅρπαζε ἀπ᾽ τὸ πέτο φόβον κ᾿ ἐνοχές: κ. Τ᾽ εἴσαστε σεῖς, ματάκια μου; Γιὰ περάστε ἀπ᾽ τὸ ἰδιαίτερο... μικρο- σκόπιο... "Ὅταν ὑπάρξει λοιπὸν αὐτὸς ὁ ἄλλος ποιητής, θὰ ὑπάρξει καὶ ἡ ἄλλη ποίησις, ὁ ἄλλος μῦθος! --- Καλά, μὰ ὥς τότε τὶ κάνουμε; Τὴ βγάζουμε μὲ Μὰρξ καὶ Μητέρες τοῦ Χριστοῦ Μαρίες;