ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ὁ ῃ ΞΞΞΞΞΞ--Ξ- ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΑΤΣΟΣ, Πνευματικὸ Καταπίστευμα Στὶς 28/29 ᾿Ιουνίου [987 ἡ ἐφημερίδα «Καθημερινὴ» δημοσίευσε ἄρθρο τοῦ πρώην προέδρου τῆς Δημοκρατίας κ. Κ. Τσάτσου μὲ τίτλο «Πνευματικὸ Καταπίστευµα». Τὴ λέ- ἕξη «καταπίστευµα» ὁ συγγραφέας ἑρμηνεύει: κωδίκελλος διαθήκης, μὲ τὸν ὁποῖον ὁ δια- θέτης ἀναθέτει σὲ ἕνα πρόσωπο τὴν ἐκτέλεση μιᾶς ἐπιθυμίας του. Τὸ ἄρθρο αὐτὸ τοῦ συγγραφέως πράγματι εἶναι ἐρέθισμα γιὰ σκέψεις ἐπὶ ἑνὸς θέματος οἰκουμενικοῦ, ὅπως εἶναι αὐτὸ τῆς Παιδείας. ᾿Επειδὴ ὅμως γιὰ νὰ καθορισθεῖ τὸ ἀντικείμενο τῆς Παιδείας «ἀνάγκη διορίσασθαι πρῶτον τίς αἱρετώτατος βίος», διότι «ἀδήλου ὄντος τούτου καὶ τὴν ἀρίστην ἀναγκαῖον ἄδηλον εἶναι παιδείαν», θὰ ἔλεγα παραλλάσσοντας τὸ ᾿Αριστοτέλους πόρισμα (Πολιτι- κὰ Η 1323α), διότι Παιδείας καὶ Πολιτείας συμπίπτουν οἱ σκοποί, ὅτι θεωρῶ ἀναγκαῖο τὸν ἐπανακαθορισμὸ τῶν ἀξιῶν. Τὶ εἶναι ἀξία στὴν ἐποχή µας; Ὅλοι γενικῶς ἐπικαλοῦνται ἀξίες πολιτικές, οἰκονο- µικές, θρησκευτικές, ἐπιστημονικές, καλλιτεχνικές - καὶ σήµερα μάλιστα, ὡς μεγίστην ἀπόδειξιν τῆς ὑπάρξεως αὐτῶν, ὅπως καὶ ὁ συγγραφεὺς λέγει, προβάλλουν «τὴν ἐκπλη- κτικὴ πρόοδο τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν τῶν συνδεδεμένων μὲ τὶς ἐφαρμογὲς ποὺ ἄποτε- λοῦν τὴν λαμπρὴ ἐπίδοση τοῦ αἰῶνα µας». Πῶς ὅμως μπορεῖ νὰ δικαιολογηθῆ ὅτι μὲ αὐτὲς τὶς «ἀξίες», πρὸς τὶς ὁποῖες εἶναι φυσικὸ νὰ τρέπονται οἱ νέοι, φθάσαµε στὴν πα- γίδευση τῶν λαῶν µέσα στὸ δίχτυ τῆς ἐξ-ουσίας μὲ τὰ γνωστὰ σὲ ὅλους µας ἀποκρου- στικὰ ἀποτελέσματα; Τὸ ἐρώτημα ἑπομένως ποὺ τίθεται εἶναι πράγματι οἰκουμενικό, μιὰ καὶ ἀφορᾷ τὸν ἐπανακαθορισμὸ τῶν ἀξιῶν ποὺ ἐγκατέλειψαν τὴν πλατύδρομη γῆ καὶ ἔ- κτοτε, ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ ᾿Ησίοδος, «ἄλγεα λυγρὰ» δὲν ἐγκαταλείπουν τοὺς θνητοὺς ἀνθρώπους. Πῶς ὅμως θὰ ἐλέγξουμε τὶς κοινωνικὲς ἀξίες; Ποιὸ ὄργανο θὰ γίνη ἡ «λυδία λίθος» τῶν ἀνθρώπινων πραγμάτων, ὅπως ἔχουν σήμερα αὐτά, σὰν θεσμοί, τέχνη, μουσική, ἐπι- στήμη, σοφία κ.ἄ., γιὰ ν᾿ ἀποκαλυφθῆ ἡ ἀξία τους, ἂν εἶναι χρυσάφι ἢ τενεκές; Ὑπάρ- χει αὐτὸ τὸ ὄργανο; Βεβαίως δὲν ὑπάρχει. Ζῆ ὅμως ὡς ὅραμα μέσα στὶς ψυχὲς ὀλίγων ἐκλεκτῶν. Λέγει ὁ συγγραφεύς: «Τὸ ᾿Ελληνικὸ τὸ αἰσθανόμαστε σὰν μιὰ ἀρετὴ φωτός, ποὺ δι- ώχνει τὸ σκιερό, τὸ θαμπὸ καὶ ἀποφεύγει τὸν ἀλλόκοσμο τοῦ μυστηρίου: ποὺ δίνει σαφή- νεια στὴ γραμμὴ καὶ στὸ περίγραμμα, ποὺ φέρνει τὰ ἀντικείμενα σὲ ἀπόσταση μιᾶς χερολαβῆς». “Ἑλληνικὸ ὅμως δὲν ὑπάρχει χωρὶς γλῶσσα "Ἑλληνική!! « Ἢ ᾿ Ελληνικὴ γλῶσσα --- συνεχίζει ὃ συγγραφεὺς --- αὐτὴ καθ᾽ ἑαυτὴ εἶναι ἕνας θησαυρὸς πολιτισμοῦ, ἀπὸ τὸν ὁποῖο ὅλοι οἱ εὐρωπαϊκοὶ λαοὶ πάντα ἀλλὰ καὶ σήμερα ἀντλοῦν. Καὶ ἐννοῶ ὅλες τὶς φάσεις τῆς γλώσσας µας ἀπὸ τὸν Ὅμηρο ὡς σήμερα». « Ἢ γλῶσσα --λέγει ἀλλοῦ ὁ συγγραφεύς--- εἶναι ἡ δίοδος ἀπὸ τὴν ὁποία περνάει ὅλος ὁ πλοῦτος τῆς συνείδησης ποὺ μπορεῖ νὰ μεταπλασθεῖ σὲ συνειρμικὸ λόγο. Ἡ γλῶσσα εἶναι σὰν κληματαριά, γύρω ἀπὸ τὴν ὁποία πλέκεται ὅλος ὁ πολιτισμὸς καὶ στὴν ὁποία στηρίζεται». Αν λοιπὸν ἀποφασίζαμε νὰ ἀποκωδικοποιήσουμε τὴν πανάρχαια γλῶσσα μας, ποὺ στηρίζει ὅλες τὶς φάσεις τοῦ πολιτισμοῦ μας, εἶμαι βέβαιος, θὰ προσθέσω ἐγώ, ὅτι θὰ μέναμε ἔκπληκτοι ἢ καλύτερα ἀποσβολωμένοι μπροστὰ στὸν ἀμύθητο θησαυρὸ ποὺ θ᾽ ἀποκαλύπτετο μπροστά μας. Τὸν θησαυρὸ τῶν ἀξιῶν, ποὺ τὸν περιέκλειε ὁ μεγάλος πο-