ΠΛΙΑΣ Λ. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ Τὸ φάσμα σημασιῶν τοῦ «Βῆτα» Διαπιστώσεις ἀπὸ τὴν ἔρευνα τῶν προκλασσικῶν ἕλληνικῶν κειμένων «Οἷον τὸ ''Βῆτα”' ὁρᾶς ὅτι τοῦ '"η”' καὶ τοῦ 'τ'' καὶ τοῦ 'α”" προστεθέντων οὐδὲν ἑλύπη- σεν. ὥστε μὴ οὐχὶ τὴν ἐκείνου τοῦ στοιχείου φύσιν δηλῶσαι ὅλῳ τῷ ὀνόματι οὐ ἐβούλετο ὁ νομοθέτης». Πλάτων («Κρατύλος»). [Τρίτη συνέχεια] Στὴν εἰσαγωγὴ τοῦ β΄ μέρους («Δαυλός» τ. 73) ἔλεγα, ὅτι τὰ γράμματα τοῦ ἑλληνικοῦ ἀλφαβήτου εἶναι σύμβολα ἤχων καὶ εἰκόνων. Οἱ πηγὲς δὲ τῶν ἐρεθι- σμάτων αὐτῶν εἶναι ἡ φύση ἡ ἑλληνικὴ καὶ ὁ ἄνθρωπος-κάτοικος τοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντος. ΄Ελεγα δὲ ἀκόμη, ὅτι τρεῖς περίοδοι ἀποτελοῦν τὸ ἱστορικὸ ὑπό- βαθρο τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας: (α) ἡ περίοδος ὀνοματοποῖας, (β) ἡ τῶν Μουσεί- ὧν Λόγων καὶ (γ) ἡ μετὰ τὴν Καταστροφὴ (ἐπὶ Δευκαλίωνος) ἐπάνοδος τῆς γλώσσας. ᾿Εξέτασα μέχρι στιγμῆς («Δαυλός», τεύχη 72 καὶ 73) τὰ σύμφωνα «Ρ» καὶ «Λ», ποὺ ἀνήκουν στοὺς πρώτους φθόγγους μὲ σημασία ποὺ σχημάτισε ὁ ἔλ- λοψ τοῦ ἑλληνικοῦ χώρου. Συνεχίζω στὸ τεῦχος αὐτὸ τοῦ «Δαυλοῦ» τὴν ἀνάλυση καὶ ἑρμηνεία τοῦ συμφώνου «Β». Πρέπει νὰ παρατηρήσουμε ὅτι τὰ ἐξετασθέντα μέχρι στιγμῆς σύμφωνα «Ρ» καὶ «Λ» σχηματίστηκαν, γιὰ νὰ ἐκφράσουν τοὺς ἤ- χους τοῦ ὑγροῦ στοιχείου κατὰ τὴν κίνησή του καὶ συγκρότησαν τοὺς πυρῆνες πολλῶν λέξεων-ὀνομάτων, ποὺ στηρίχθηκαν στὶς μεταφορικὲς σημασίες τῶν φθόγγων αὐτῶν. Πόθεν ὅμως τὸ ἠχητικό ἐρέθισμα τοῦ φθόγγου καὶ συμφώνου «Β»;: Ποιὸν ἦχο προσπάθησε ὁ ἔλλοψ τοῦ ἑλληνικοῦ χώρου, ἀρχικῶς, διὰ τοῦ συμφώνου «Β» νὰ μιμηθῆ; Ἕνα ἄλλο φυσικὸ στοιχεῖο μὲ τὸ ὁποῖο συναντήθηκε ἀμέσως ὁ ἔλλοψ τοῦ ἑλληνικοῦ χώρου ὑπῆρξε ὁ ἀέρας. 'Ο Πλάτων («Κρατύλοο 393ε) μὰς λέει περὶ τοῦ «Β»: «Οἷον τὸ “᾿Βῆτα᾽᾽ ὁρᾷς ὅτι τοῦ '"η”” καὶ τοῦ 'τ'’ καὶ τοῦ “α᾽ προ- στιθέντων οὐδὲν ἐλύπησεν, ὥστε μὴ οὐχὶ τὴν ἐκείνου τοῦ στοιχείου φύσιν δη- λῶσαι ὅλῳ τῷ ὀνόματι οὗ ἐβούλετο ὁ νομοθέτης» [Ξ π.χ. τὸ «Βῆτα»' βλέπεις ὅτι, ἐνῶ προσετέθησαν σ᾽ αὐτὸ τὰ γράμματα η, τ, α, καθόλου δὲν ἔβλαψαν, ὥστε νὰ μὴ φανερώσει μὲ ὁλόκληρο τὸ ὄνομα τὴ φύση τοῦ στοιχείου αὐτοῦ, τὴν ὁποία ἤ- θελε ὁ νομοθέτης νὰ ἐκφράσει.]. Ποιὰ ὅμως εἶναι ἡ «φύσις τοῦ στοιχείου»; Καὶ πάλι ὁ Πλάτων («Κρατύλος» 3260) μᾶς λέει ὅτι ὁ παλαιὸς ἀλφάβητος δὲν εἶχε τὸ μακρὸ καὶ µεγαλογραφούμενο Η ἀλλὰ µόνο τὸ Ε. Τὸ Ε (μακρόν) εἶχε λάβει ὅμως καὶ αὐτὸ τὴν παλαιότερη θέση τοῦ δίγαµµα (Ε), τοῦ ὁποίου ἡ χρήση ὑπῆρξε µεγάλη στοὺς Δωριεῖς, "Ίωνες. Αἰολεῖς. ᾿ Ηχητικῶς, μὲ σχετικὴ προσέγγιση τῆς παλαιᾶς προσωδίας, τὸ σύμβο- λο Ε προφέρετο ὡς ΒΟΥ ἢ ΟΥ. Τὸ στοιχεῖο Η, πρὶν παραληφθεῖ ἐκ τοῦ ᾿Ιωνικοῦ ἀλφαβήτου πρὸς παράστασιν τοῦ μακροῦ Ε, ἦταν ἐν χρήσει πρὸς δήλωσιν τοῦ δασέος πνεύματος, ὅπως Ηὸς ἀντὶ ὅς.