ΗΛΙΑΣ Δ. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ Τὸ φάσμα τῶν σημασιῶν τοῦ «Σ» ᾿Αναλύσεις λέξεων μὲ ἀρκτικὸ γράμμα τὸ «Σ» [Τέταρτη συνέχεια] Καὶ ἡ ἀρχὴ πάλι ἐκ τοῦ Πλάτωνος (Κρατύλος 427α): «ὥσπερ γε διὰ τοῦ 'φεῖ”' καὶ τοῦ "ψεῖ”’ καὶ τοῦ “ σῖγμα” καὶ τοῦ 'ζῆτα” ὅτι πνευµατώδη τὰ γράμματα, πά- ντα τὰ τοιαῦτα μεμίμηται αὐτοῖς ὀνομάζων, οἷον τὸ “ψυχρὸν᾽ καὶ τὸ 'ζέον”' καὶ τὸ “σείεσθαι᾽᾽ καὶ ὅλως σεισμόν. Καὶ ὅταν που τὸ φυσῶδες μιμῆται, πανταχοῦ ἐ- νταῦθα ὡς τὸ πολὺ τὰ τοιαῦτα γράμματα ἐπιφέρειν φαίνεται ὁ τὰ ὀνόματα τιθέµε- νος» [Ὅπως ἀκριβῶς βέβαια μὲ τὸ «Φ» καὶ μὲ τὸ «Ψ» καὶ μὲ τὸ «2» καὶ μὲ τὸ «7», ἐπειδὴ τὰ γράμματα αὐτὰ εἶναι ἀνεμώδη (προέρχονται δηλαδὴ ἐκ μιμήσεως ὑπὸ τοῦ ἀνθρώπου τοῦ ἀνέμου), ἔχει μιμηθεῖ καὶ ὀνομάζει μ᾽ αὐτὰ ὅλα τὰ πράγματα ποὺ ἔχουν σχετικὲς ἰδιότητες, ὅπως τὸ «ψυχρὸν» διὰ τοῦ «Ψ», τὸ «ζέον» διὰ τοῦ «2», τὸ «σείεσθαι» διὰ τοῦ «Σ» καὶ γενικὰ τὸν σεισμό. Καὶ ὅταν πάλι τὸ φύσημα μιμεῖται, παντοῦ ἐδῶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὰ γράμματα αὐτῆς τῆς μορφῆς ἐπιθέτει (γιὰ νὰ σχηματίσει τὴ λέξη) αὐτὸς ποὺ καθορίζει τὰ ὀνόματα]. Στὴν εἰσαγωγὴ τῆς ἔρευνάς μου («Δαυλός», τεῦχος 72) ἔλεγα ὅτι πηγὲς (πο- μποὶ) τῶν ἠχητικῶν καὶ ὀπτικῶν ἐρεθισμάτων εἶναι ἡ φύση καὶ ὁ ἄνθρωπος (βε- βαίως καὶ αὐτὸς ώς ὄν φυσικό). 'Ο ἄνθρωπος, ἐν συνεχεία, τοῦ 'Ελληνικοῦ χώ- ρου καὶ ὁ 'Ελληνικὸς χῶρος συγκροτοῦν τὰ ἀναγκαῖα στοιχεῖα τῆς ἐπικοινωνίας τοῦ ἔλλοπος, δηλ. ὡς δέκτου, καὶ τοῦ ἑλληνικοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντος ὡς πο- μποῦ. Ἔτσι -- συνέχιζα --- ἔχουμε ἤχους, οἱ ὁποῖοι, ἕνας ἕκαστος, ἐκφράζουν τὴν «κοινὴ ἀκουστικὴ ἀντίληψη» ἀντίστοιχων φαινομένων ἢ καταστάσεων μὲ τὴ δυνατότητα ἐκ τῆς συνθέσεως αὐτῶν νὰ παράγουμε ὀνόματα-λέξεις, οἱ ὁποῖες θὰ δύνανται νὰ περικλείουν μέσα τους τὸ συγχωνευμένο νόημα τῶν ἀλληλοεξαρτη- μένων σημασιῶν, τὶς ὁποῖες συμβολίζουν τὰ γράμματα. Τὸ ἠχητικὸ ἐρέθισμα ποὺ ὁ ἄνθρωπος τοῦ ᾿ Ἑλληνικοῦ χώρου μιμήθηκε μὲ τὸ φθόγγο «Σ» ἀνήκει, ὅπως θὰ διαπιστώσουμε, καὶ στὶς δύο ὁμάδες ἤχων (φύση καὶ ἄνθρωπος). Θὰ ξεκινήσω ἀπὸ τὸ μεγάλο «πομπὸ» ἤχων, τὴν ἑλληνικὴ φύση. 'Ο ἄνθρωπος (ἔλλοψ) δέχθηκε τὸ ἠχητικὸ ἐρέθισμα, ταυτοχρόνως δὲ καὶ ὀπτικό, ἐκ τῆς πνοῆς τοῦ ἀνέμου. Ο ΄ Ἑλληνικὸς χῶρος ἦταν ἡ κατ᾽ ἐξοχὴν γῆ τῶν κωνο- φόρων δένδρων (ἴδε εἰσαγωγή, τεῦχος 72). 'Ο ἄνεμος «σείει», ὡς γνωστόν, τὰ δένδρα καὶ βεβαίως καὶ ὅλες τὶς πόες, τὰ ὁποῖα ἀνθιστάμενα «προκαλοῦν» καὶ τὸ φθόγγο μὲ σημασία «Σ!» καὶ τὸ ὀπτικὸ φαινόμενο τῆς παλινδρόμου κινήσεως, λό- γῳ τῆς ἐλαστικότητάς της, τὸ ὁποῖο καὶ ὀνομάσαμε «σεῖσιν». ἄνεμος ὅμως διεγείρει καὶ τὸ ὑγρὸ στοιχεῖο καὶ ἰδιαιτέρως τὶς ἐκτεταμένες ἐπιφάνειες ὅπως τῆς θάλασσας (ἅλς). "Ας δοῦμε καὶ ἐδῶ τὸ φαινόμενο. 'Ο ἔλλοψ ἀσφαλῶς παρετήρησε τὴ θάλασσα, ἀρχικῶς, ἐκ τῆς ἀκτῆς. Στὴν ἀκτὴ εὑρισκό- μενος ἄκουσε καὶ παρετήρησε τὰ συμβαίνοντα, ὅταν ὁ ἄνεμος ἄρχιζε ν᾿ ἀνυψώ- νει τὰ κύματα, νὰ τὰ ὁδηγεῖ στὴν ἀκτή, νὰ τὰ ἀναγκάζει ν᾽ ἀναπηδοῦν ὡς αἶγες