Η ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ Γ. ΣΕΦΕΡΗΣ, Χειρόγραφο ᾿Οκτ. ᾿όδ Εἶναι πολὺ δύσκολο νὰ περιγράψεις τὴν προσωπικότητα, τὸ λόγο καὶ τὸ ἦθος τοῦ Γ. Σεφέρη. Γιατὶ ὁ ποιητὴς γνώριζε, πόσο εἶναι δύσκολο, ὄχι µόνο τὸ πῶς νὰ ἐκφράσεις, ἀλλὰ καὶ τὸ πῶς πρέπει νὰ πάρεις μιὰ ρεαλιστικὴ ἀπόφαση-θέση γιὰ τὰ πολιτικὰ πράγµα- τα αὐτοῦ τοῦ τόπου. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ὅλες του οἱ ἐνέργειες ἦταν τόσο ἀσφυκτικά μελετημένες καὶ ζυγισμένες. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ὁ λόγος του παραμένει ἐπίκαιρος ἀνάμεσα στὶς πνευματικὲς συμπληγάδες τῆς ἐποχῆς του καὶ τῆς ἐποχῆς µας. Στὸ «Χειρόγραφο ᾿Οκτ. ᾿όδ», «Διάττων» 1986, ὁ ποιητὴς «ἀπολογεῖται» γιὰ τὴ στάση του κατὰ τὴν δύσκολη ἐκείνη περίοδο. Στὸν Σεφέρη (ὅπως καὶ στοὺς περισσότερους Μι- κρασιάτες) δὲν ἀρέσει ἡ µεγαλοστοµία καὶ ὁ προσωπικὸς κομπασμός. Δὲν καυχιέται, ἀλ- χὰ οὔτε ἀναιρεῖ τὴν πολιτική του θέση. Γιατί ὁ πόνος του γιὰ τὴν ᾿ Ελλάδα εἶναι βαθύς. “Ο ποιητὴς ἔχει μάθει νὰ περιμένει. Ὅταν ἄλλοι «πνευματικοί» ἢ «πολιτικοὶ ταγοί» αὖ- τοῦ τοῦ τόπου χρειάζονται μιάν... «ἀντίσταση κατὰ τῆς ἀρχῆς» γιὰ νὰ ἀκουστεῖ τὸ ὄνομά τους καὶ νὰ στερεωθεῖ ἡ φήμη τους, ὁ Σ. μένει σιωπηλός. Καὶ μόνον ὅταν ὁ ἴδιος συνειδη- τὰ ἀποφασίσει ὅτι ἦρθε ἡ στιγμή, μόνον τότε θὰ μιλήσει. Καὶ ὁ λόγος του, σεμνὸς καὶ ἀκριβής, θὰ ἀκουστεῖ σὰν καμπάνα. Γιατὶ ἡ «αἴσθηση τῆς ἐσωτερικῆς του ἁρμονίας» μαζὶ μὲ τὴν πολιτική του διορατικότητα εἶναι αἴσθηση ἐ- ξελικτικὴ καὶ ὄχι στατική. Παρότι μιὰ προσωπικὴ ἔμφυτος δειλία καὶ ἡ ἀστική του παι- δεία καὶ νοοτροπία τὸν ἐμποδίζουν νὰ πάρει μιὰ γρήγορη πολιτικὴ ἀπόφασῃ. ᾿Αγαπᾶ τὴν “Ἑλλάδα μὲ πάθος, ὅπως ὁ Σωκράτης λάτρευε τὴν ᾿Αθήνα. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ἀποφεύγει νὰ κα- τηγορήσει τοὺς «Συνταγματάρχες» (της) στὸ ἐξωτερικό, ὅπου βρισκόταν. 'Ο Σ. εἶναι ἀ- γκιστρωμένος πάνω στὴν Ἑλλάδα, ὅπως τὸ στρείδι πάνω στὸν βράχο. Μέσα ἀπὸ τὸ Χει- ρόγραφο τοῦ ᾿όδ ὁ ποιητὴς κρίνει καὶ κρίνεται ἀπὸ τὰ πρόσωπα τῆς ἐποχῆς του. ᾿Αρνεῖ- Τὰ «κύματα» στὴν ποίηση τοῦ Ο. ᾽Ελύτη «Ό,τι ἀγαπῶ γεννιέται ἀδιάκοπα» [[Ἤλιος ὁ πρῶτος] Τὰ κύματα εἶναι οἱ ἐξάρσεις τοῦ νεροῦ ποὺ παρατηροῦνται πάνω στὴν ἐπιφά- νεια τῆς θάλασσας ἢ τοῦ ποταμοῦ. Κύριο χαρακτηριστικό τους γνώρισμα εἶναι ὁ ἀφρός, τὸ ἄσπρο χρῶμα, ποὺ ἐμφανίζεται ξαφνικὰ κι ἀπροσδιόριστα, ἔτσι σὰν τὴν ἀστραπή, τὴ στιγμιαία ἐπιφώνηση τοῦ Θείου. Εἶναι λοιπὸν τὸ κῦμα κάτι σὰν μιὰ λάμψη, σὰν ἀποκάλυψη, ἕνα ξέσπασμα ποὺ κρατᾶ τόσο λίγο, μὰ εἶναι ἀρκετό, κι ἄν, ὅπως λέει ὁ ᾿Ελύτης, μπορέσουμε νὰ τὸ κρατήσουμε καὶ νὰ τὸ σώσουμε ὅπως μέσα στὴν ἀστραπή, «ζωντανὸ στὸν αἰῶνα θὰ διαρκέσει». Τὸ κῦμα, χρειάζεται νὰ σηκωθεῖ ἀέρας, γιὰ νὰ δημιουργηθεῖ πάνω στὴν ὑδά- τινη ἐπιφάνεια. 'Ο ἀέρας ὅμως αὐτός εἶναι φόρτιση, δύναμη, δημιουργία, γιατί χωρὶς αὐτὸν τὸ νερὸ θὰ λιμνάσει, θὰ σαπίσει, ἐνῶ μὲ τὸ κῦμα δημιουργεῖται κί- νηση, κι ἔτσι «τὸ κῦμα εἶν᾽ ἀνίκητο, γιατί δὲν εἶν᾽ ἀκίνητο» σὲ τελευταία ἀνά- λυση. Τὸ κῦμα λοιπὸν καὶ ἡ ἀστραπή εἶναι λέξεις καθαρὰ συμβολικὲς στὴν ποίηση τοῦ ᾿Ελύτη. Ὃ ἴδιος μᾶς λέει: «τὸ κῦμα εἶναι ὅ,τι πιὸ τέλειο, ὅ,τι πιὸ ἀνεπίδεκτο φθορᾶς ποτέ του ὑπῆρξε». Πάνω στὴ συντριβή, ἐκεῖ ποὺ μεγαλώνει ----