ΑΝ. Ν. ΖΟΥΜΠΙΠΙΟΣ (ἀντεπιστέλλον Μέλος ᾿ Ακαδημίας ᾿Αθηνῶν) “τεάο αἱ ἱπίε[ΠΙραπι” Η ἀνωτέρω ἔκφρασις ἐνυπάρχει εἰς τὸ δόγμα τῆς σχολαστικῆς φιλοσοφίας, κατὰ τὸ ὁποῖον δύναται διὰ τῆς πίστεως νὰ ἀποδεχθῆῇ τις Χριστιανικὰς θεωρή- σεις ὡς ἀληθεῖς καὶ προϊόντος τοῦ χρόνου διὰ τοῦ νοῦ πλέον νὰ ἀποδείξῃ οὗτος τὴν ὀρθότητα αὐτῶν. «πιστεύω, ἵνα ἐννοήσω»: ἐν τῇ ἐκφράσει ταύτῃ ἡ πίστις µό- νον, στηριζομένη ἁπλῶς ἐπὶ ὑποκειμενικῶν λόγων, δίδει τὴν δυνατότητα, ὅπως αὕτη διὰ καταλλήλων νοητικῶν διενεργειῶν μεταβάλλῃ τὴν ἐν λόγω πίστιν εἰς πεποίθησιν’ ὅ,τι ὑπάρχει εἰς τὸν Νοῦν, λέγει ὁ "Ανσελμος τῆς Καντερβουρίας (1033-1106), τοῦτο ἀκριβῶς καὶ ὑπάρχει' ὁ Θωμᾶς ὁ ἐξ ᾿Ακουΐνου καὶ ὁ Πασκὰλ γράφουν: «πιστέψετε καὶ θὰ ἐννοήσετε καὶ ἐννοεῖτε καὶ θὰ πιστέψετε περισσότε- ρον». Τὸ ἀνωτέρω δόγµα ἔχει καὶ γνωσιολογικὸν χαρακτῆρα καὶ διατυποῖ Πλα- τωνικὰς θεωρήσεις’ ὑπάρχει εἰς τὸν Νοῦν ὡς ἰδέα κάτι ὑπὸ τοῦ νοοῦντος ὑποκει- μένου, καὶ τοῦτο εἰσέρχεται εἰς τὸν Νοῦν διὰ τῆς πίστεως καὶ διὰ κατάλληλων νοητικῶν διεργασιῶν, προϊόντος τοῦ χρόνου, ἐξέρχεται ἐκ τοῦ ἰδεατοῦ κόσμου τὸ φαινόμενον αὐτοῦ, ὅπερ ἀποτελεῖ πλέον γεγονὸς τοῦ ἐμπειρικοῦ κόσμου καὶ τῆς πραγματικότητος᾽ ἡ ἔννοια ἑπομένως τοῦ Αἰτήματος, τόν ὁποῖον διὰ τῆς πί- στεως γίνεται ἀποδεκτόν, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ φανταστίκήν τινα ᾿Αρ- χήν, ἥτις κατορθοῖ νὰ ὁδηγήσῃ τὸν νοῦν εἰς τὴν θεώρησιν διαφόρων προβληµά- των. Ἔπειτα ὁ νοῦς ἔχει ἀνάγκην τοιούτων «δεδοµένων», ἔστω καὶ φανταστικῶν, ὅπως οὗτος βασιζόμενος ἐπ᾿ αὐτῶν χωρήσῃ, προϊόντος τοῦ χρόνου, εἰς περαιτέ- ρω ἐρεύνας καὶ ἀνεύρῃ κατ᾽ αὐτὸν τὸν τρόπον θεμελιώδεις δημιουργικάς ἐν- νοίας᾽ βεβαίως, ὡς γνωστόν, ὁ θεωρητικὸς νοῦς ἐλλείψει τοῦ «ὑλικοῦ τῶν αἰσθή- σεων», ἐν ἄλλοις λόγοις τοῦ κόσμου τῆς ἐμπειρίας, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν γνῶσιν ὑπερεμπειρικῶν ἐννοιῶν, ἀδυνατεῖ νὰ κινηθῇ εἰς τὴν σύλληψιν τούτων καί, ὡς εἰκός, ὁ πρακτικὸς νοῦς ἀναλαμβάνει τὴν κτῆσιν τῶν ἀνωτέρω διὰ τῆς πίστεως, δημιουργῶν οὕτω τὰ γνωστὰ εἰς ἡμᾶς Αἰτήματα. ᾿Αλλὰ θὰ ἠδύνατο νὰ παρατή- ρησῇ τις, ὅτι τὰ αἰτήματα ταῦτα δύνανται κάλλιστα νὰ θεωρηθοῦν ὡς τὰ ἀληθῶς κίνητρα τοῦ θεωρητικοῦ Νοῦ δι᾽ ἄλλας πάλιν «θεωρίας», ἔστω καὶ ἐὰν ταῦτα δὲν προσεπόρισὰάν εἰς αὐτὸν πραγματικὴν καὶ ἀληθῆ γνῶσιν' προσθετέον ἔτι ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ Αἰτήματος θὰ ἔδει νὰ θεωρῆται ὡς βάσις «λογική», ἵνα ὁ νοῦς ἐπ᾿ αὐ- τῆς ἱστάμενος θεωρήσῃ ἐν καιρῷ ἑτέρας ἐννοίας" ἐπὶ παραδείγματι ἡ ἔννοια τοῦ Αἰτήματος «περὶ ὑπάρξεως τοῦ Θείου» θέλει κινήσει καὶ μεταβάλει τὸν νῦν πρα- κτικὸν Νοῦν εἰς θεωρητικόν, ἵνα ἐξ αὐτῆς δυνηθῇ οὗτος νὰ ἀνεύρῃ τὴν ἀρχικὴν λ.χ. περὶ «κατασκευῆς τοῦ κόσμου» Αἰτίαν. Τοιουτοτρόπως ὁ ἐν ἀκινησίᾳ πρα- κτικὸς Λόγος ἀποβαίνει διὰ τῆς νῦν νοητικῆς αὐτοῦ ἐπεξεργασίας πρὸς εὕρεσιν τῆς ὡς ἄνω, «Λόγος θεωρητικός». . Ἐν κατακλεῖδι τῶν ὡς ἄνω λεχθέντων ὁ Νοῦς δέον νὰ ἔχῃ πρότασιν τινά, ἆ ναγκαίως ὑπ᾽ αὐτοῦ παρεκτέαν, ἥτις θὰ ἀπέβαινεν εἰς αὐτὸν ὁ γνώμων (Ργίηζίρ τερι|αΙ1ν), ὡς θὰ ἔλεγεν ὁ Καπι, πρὸς ἐξαγωγὴν περαιτέρω συμπερασμάτων ὠφε- λῶν ἐν προκειμένῳ νῦν οὐχὶ τὴν ἠθικήν, ἀλλὰ τοὐναντίον αὐτὴν ταύτην τὴν περὶ κόσμου θεωρίαν’ ἡ ρήτρα τῶν σχολαστικῶν φιλοσόφων “ογεᾶο αἱ ἱπίε[Πρβπι” δηλοῖ καὶ τονίζει «πιστεύω, ἵνα ἐννοήσω» πράγματι ἡ πιστιοκρατία ἀποτελεῖ τὸ εἰσαγωγικὸν κεφάλαιον, ὡς πρὸς τὴν γνῶσιν τῶν ὑπερεμπειρικῶν ἐννοιῶν: ὅ,τι ἐν τῷ Νῷ ὑπάρχει, τοῦτο ἀκριβῶς καὶ ὑφίσταται. Η θεωρία διὰ τῆς πίστεως γί- νεται πρᾶξις, βοηθοῦντος καὶ τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος καὶ τοιουτοτρόπως εἰ- σέρχεται αὕτη εἰς τὸν χῶρον τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς κοινωνικῆς ζωῆς γενικώτε- ρον.