Π.Δ. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ, Τὸ φάσμα τῶν σημασιῶν τοῦ «2» ΖΕΥΣ: Ο μέγας θεμελιωτὴς τῆς Γλώσσας Θὰ ξεκινήσω, ὅπως πάντα, θέτοντας ὡς ἀρχὴ τὶς περὶ τοῦ γράμματος «27» ἀπό- Ψεις τῶν γραμματικῶν, ὅπως αὐτὲς ἀναγράφονται στὸ Λεξικὸν Π. ΙιἀαεΙΙ - Ε. οοοίι. Τὴν σειρὰ αὐτή, ὅπως γνωρίζουν οἱ ἀναγνῶστες, ἀκολούθησα καὶ γιὰ ἄλ- λα γράμματα («Δαυλὸς» τεύχη 72 ἕως 86). Ζ: τὸ ἕκτον γράμμα τοῦ ἑλληνικοῦ ἀλφαβήτου' ζ΄ Ξ ἑπτὰ καὶ ἕβδομος [τὸ δὲ 5, δηλ. Ε, ὡς Βαῦ, τὸ κοινῶς καλούμενον δίγαµµα, παρελήφθη πρὸς παρά- στασιν τοῦ ἀριθμοῦ ἕξ, ἕκτος). Οἱ γραμματικοὶ ἐθεώρουν τὸ ζ ὡς φθόγγον μεμιγμένον, συγκείμενον ἐκ τῶν γραμμάτων «Σ» καὶ «Δ»: ἀλλὰ, ὡς τὰ ἑπόμενα παραδείγματα δεινύουσι, ὁ ή- χος «Σ» δὲν ἠκούετο πολὺ ἰσχυρῶς καὶ ἐνίοτε ὁλοσχερῶς ἐκλείπει. (1) τὸ ΦΣ» φαίνεται, (1) ἐν τῇ Αἰολ. διαλέκτῳ ἔνθα τὸ «ζ» γίνεται «σδ» ὡς Σδεύς, κωμάσδω, μελίσδω, ψιθυρίσδω ἀντὶ Ζεύς, κωμάζω κλπ. --- τἀνάπαλιν παρ᾽ ᾿Αττ. τὸ «σδ» γίνεται «ἆ» ὡς ᾿Αθήναζε, θύραζε, (2) ἐν τῇ Δωρ. διαλέ- κτῳ (τῶν Ταραντίνων) ἔνθα τὸ ὅ γίνεται σσ ὡς λακτίσσω, σαλίσσω, φράσ- σω κλπ. , (3) ἔν τισι λέξεσιν ἔνθα τὸ ὅ γίνεται σ, ὡς ζιβύνη Ξ σιβύνη ἀκόμη ἔμικρός, ζμῶδιξ, ζμερδαλέος, ἐμῆγμα, ζμινύη, ἀναβαζμός, Ζμυρναῖος, Ψή- φιζμα κλπ. (11) Τὸ «Σ» ἐξαφανίζεται πολὺ ἢ ὀλίγον: (1) Παρὰ τοῖς Αἰολεῦσι ἔνθα ζα Ξ διά, (2) παρὰ τοῖς Βοιωτοῖς, Αἰολεῦσι καὶ Δωριεῦσιν τὸ «ζ» γίνεται «ὃ» ὡς «Δεὺς», «Δὰν» ἀντὶ «Ζεύς» «Ζάν», δυγὸς ἀντὶ ζυγός, δᾶλος ἀντὶ ζῆλος, δορ- κὰς Ξ ζορκάς, δόῃ ἀντὶ ζώῃ, (3) ᾽Εν τῷ μέσῳ τῶν λέξεων τὸ «Ζ» γίνεται «δδ» θερίζω, θερίδδω. Παρὰ τοῖς ᾿Αρκάσι παρ᾽ οἷς ἐνίοτε ὑπῆρχε ἀντὶ τοῦ «β» π.χ. ζέλλω ἀντὶ βάλλω, ζέρεθρον ἀντὶ βέρεθρον, βάραθρον κλπ. ᾿Επειδὴ τέλος τὸ «2» εἶναι σύμφωνον διπλοῦν, ἐποίει τὸ πρὸ αὐτοῦ φωνῆεν τὸ ἐν τέλει τῆς προηγουμέ- νης συλλαβῆς μακρὸν θέσει’ ἀλλ᾽ ὅμως παρὰ τοῖς ᾿Επ. ὑπάρχουν τινες ἐ- ξαιρέσεις. 'Ο Ὅμηρος ἔχει τὸ φωνῆεν βραχὺ μόνον πρὸ δύο κυρίων ὀνομά- των, ἅτινα ἄλλως δὲν ἠδύναντο νὰ ὑπαχθῶσι εἰς τὸ ἑξάμετρον ὡς «ἄστυ Ζελείης» [᾽1λ. Δ. 103], «οἴτε Ζάκυνθον», «ὑλήεσσα Ζάκυνθος» κλπ. ἐν ᾽Ο- δυσ. Αὐτὰ λοιπὸν περὶ τοῦ γράμματος-συμφώνου «Ζ». Συμπληρωματικῶς ἔχουμε τὸ προθεματικὸ μόριο ζα Ξ δὰ ἐν χρήσει παρ᾽ ᾿Ομήρω στὰ ἐπίθετα ζαής, ζάθεος κλπ. Τὸ μόριον ζε σημαῖνον κίνησιν εἰς τόπον κυρίως παριστᾶ τὸ -σδε, ὡς ᾿Αθή- να-ζε, Θήβα-ζε, θύρα-ζε κλπ. Εἶναι φανερὸ ὅτι ὁ φθόγγος «Ζ» ὡς ἀναλυόμενος στὰ γράμματα «Σ» καὶ «Δ» μᾶς δίνει τὸ δικαίωμα νὰ θεωρήσουμε ὅτι ἰσχύουν γι᾿ αὐτὸν τὰ ἰσχύοντα καὶ γιὰ τὰ γράμματα Σ, Δ, τὰ ὁποῖα ἔχω ἀναλύσει («Δαυλὸς» τεύχη 75 καὶ 7δ/ 1988). Αὐτὸ ὅμως δὲν εἶναι ἀρκετό. Τὸ «Ζ» ἔχει ἰδιαίτερη ἱστο-