ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΠΑΝ Περὶ δούλων ἄλλοτε -- ΚΑΙ ΤΩΡΑ “Ὑπάρχουν σήµερα δοῦλοι; Εἶναι κι ἡ ἐποχή µας, ὅπως ὅλες οἱ ἄλλες, μιὰ «δουλοκτητικὴ» ἐποχή; Σύμφωνα μὲ τὶς ἐπικρατοῦσες ἀντιλήψεις, οἱ «δύσμοι- ρου δοῦλοι ἔζησαν στὴν ἀρχαία ᾿ Ελλάδα, στὴ Ρώμη, στὴν ᾿Ασία κι ὅπου τέλος πάντων ὑπῆρξαν ἀπολυταρχικὰ καὶ τυραννικὰ καθεστῶτα, τὰ ὁποῖα, ὡς γνωστόν, στηρίζονται στὴ βία καὶ στὴν ἐκμετάλλευση τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν λαῶν γενι- κώτερα. Σήμερα καὶ μετὰ ἀπὸ ἀμέτρητους ἀγῶνες κι ἐπαναστάσεις οἱ λαοὶ ἀπέ- κτησαν τὴν ἐλευθερία τους, τὰ δικαιώματά τους, τὴν ἀξιοπρέπειά τους. Οἱ δοῦ- λοι, οἱ δουλοποιοὶ κι οἱ δουλαγωγοὶ ἔχουν ἐκλείψει πιά, καὶ τὸ ᾿Αλκιδάμειον δόγμα: «᾿Ελευθέρους ἀφῆκεν πάντας ὁ θεὸς κοὐδένα δοῦλον ἡ φύσις πεποίηκεν» ἔχει γίνει πραγματικότητα ἀπ᾿ ἄκρου σ᾽ ἄκρον... Ἔτσι πιστεύουν σήμερα οἱ λαοί, ἀφοῦ ἔτσι τοὺς διδάσκουν οἱ διανοούμενοι τῆς ἐξουσίας --- ποὺ δὲν ἀπο- κλείεται νὰ πιστεύουν κι αὐτοὶ ἔτσι! ΧΧΧ κ “Ο Ατ, ΘοΠορεηΠαἁετ θεωρεῖ αὐτοὺς τοὺς διανοούμενους ὡς δούλους χειρί- στης μορφῆς καί, ὡς τοιούτους, καθόλου τίµιους καὶ εὐθεῖς, γιὰ νὰ μπορῆ κανεὶς νὰ τοὺς παίρνη στὰ σοβαρά. Κατ᾽ αὐτὸν οἱ «ἐλεύθεροι» αὐτοὶ ἄνθρωποι «ταλα- ντεύονται, ἑλίσσονται, συμμορφώνονται καὶ ἀρνοῦνται τὶς πεποιθήσεις τους᾽ δι- δάσκουν καὶ συγγράφουν αὐτὰ ποὺ δὲν πιστεύουν’ σέρνονται, κολακεύουν, γίνο- γται ὀπαδοὶ κάποιου κόμματος ἢ καμμιᾶς συμμορίας, σκύβουν μπροστὰ στοὺς ὃ- πουργοὺς καὶ τοὺς ἰσχυροὺς ἢ καὶ μπροστὰ στοὺς συναδέλφους τους, στοὺς σπουδαστές, στοὺς βιβλιοεκδότες, στοὺς κριτικούς. Μὲ λίγα λόγια παραδέχονται τὰ πάντα παρὰ τὴν ἀλήθεια καὶ τὶς ὑποχρεώσεις τους στοὺς ἄλλους" αὐτὴ εἶναι ἡ διαγωγή τους.»; Ὅμως καὶ οἱ θρησκεῖες δὲ συμμερίζονται τὶς ἀπόψεις τῶν νομιμοφρόνων διανοουμένων κι ἐξακολουθοῦν νὰ θεωροῦν καὶ νὰ ὀνομάζουν δούλους -- «δού- λους τοῦ Θεοῦ» ἀσφαλῶς! --- ὅλους γενικὰ τοὺς ἀνθρώπους, καθότι: «τὰ σύμπα- ντα δοῦλα τοῦ θεοῦ εἰσιν». ᾿ Απὸ τὸ γενικὸ αὐτὸ σύνολο τοῦ «ποιμνίου» φαίνεται νὰ ἐξαιροῦνται οἱ λειτουργοὶ µόνον καὶ ἐκπρόσωποι τοῦ θεοῦ, οἱ ὁποῖοι, θεία βουλήσει, ἀσκοῦν καθήκοντα «ποιμένων», ὅπως αὐτοχαρακτηρίζονται --- μιὰ ἰ- διότητα μὲ αὐξημένες εὐθύνες κι ἁρμοδιότητες, ποὺ τοὺς ὑποχρεώνει: «δι᾽ ὕ- θλων, νὰ ἐπιβάλλωνται εἰς τὸν λαόν, διότι ὅσον ὀλιγώτερον οὗτος ἐννοεῖ, τόσῳ μᾶλλον θαυμάζει» καὶ διότι «ὁ λαὸς φιλεῖ τὸ ἐξαπατᾶσθαι. Τούτου ἕνεκα ἀνάγκη τοῖς ἄλλοις ἐπίκειται τὸ πλανᾶν αὐτόν... Οὕτως ἔπραττον ἀείποτε οἱ ἀρχαῖοι ἱε- ρεῖς τῆς Αἰγύπτου... ᾿Αλλὰ καὶ πῶς ἄλλως νὰ φέρεταί τις πρὸς τὸν λαόν, ἀφοῦ εἶναι λαός; Τὸ κατ᾽ ἐμέ, ἔσομαι φιλόσοφος πάντοτε πρὸς ἐμὲ αὐτόν, ἱερεὺς δὲ πρὸς τὸν λαόν», λέγουν ὁ Γρηγόριος Ναζιανζηνὸς κι ὁ ἐπίσκοπος Συνέσιος.᾽ Ὃ 6. ΟτψεΙΙ, ποὺ μήτε θρησκειολόγος εἶναι μήτε καὶ νομιμόφρων διανοού-