“Ἢ ΚΙΝΗΣΙΣΤΩΝ ΔΕΩΝ ᾧ ΤΕΡΗΕΝ .. σου ΙΟ, Τὸ βέλος τοῦ χρόνου, ὁ κύκλος τοῦ χρόνου Αν τὸ ὕψος τοῦ Πύργου τοῦ Αιφελ παριστοῦσε τὴν ἡλικία τοῦ κόσμου, ἔγραψε ὁ Μάρκ Τουαίν, τὸ πάχος τοῦ χρώματος στὸν κορυφαῖο κόμβο θὰ παριστοῦσε τὸ διάστημα τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας. Μόνο τὰ τελευταῖα διακόσια χρόνια ἄρχισαν νὰ συνειδητο- ποιοῦν οἱ γεωλόγοι τὴν μεγάλη ἡλικία τῆς γῆς. Συνήθως ἡ ἀνακάλυψη τοῦ “χρονικοῦ βά- θους”' ἀποδίδεται εἰς τὸν δοοίξπηδη Ἰαπιες Τυτςτοη, ὁ ὁποῖος στὸ ἔργο του “Θεωρία περὶ τῆς Γῆς”, τὸ ὁποῖο δημοσιεύθηκε τὸ 1795, περιέγραψε τὸν πλανήτη ὡς μία μηχανὴ σὲ διαρ- κῆ κίνηση, ἡ ὁποία συνεχῶς φθείρεται καὶ μετὰ οἰκοδομεῖται ἀφ᾽ ξαυτῆς διὰ τῶν διαδο- χικῶν δράσεων τῆς διαβρώσεως, τῆς καθιζήσεως καὶ τῆς ἀνυψώσεως. Καμμία ἀλλαγὴ δὲν συμβαίνει, ἡ ὁποία μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου δὲν εἶναι ἀντιστρεπτή. Η Γῆ, κατὰ τὸν Ψυτίοη καὶ μετὰ τὴν ἀπόρριψη τῆς βιβλικῆς ἀπόψεως ὅτι ἡ Δημιουργία συνέβη μόνο πρὶν ἀπὸ ἕξ χιλιάδες χρόνια, “δὲν παρουσιάζει ἴχνη μιᾶς ἀρχῆς οὔτε προοπτικὴ ἑνὸς τέλους”. Ἐν τούτοις ἡ θεωρία τοῦ Ηυτίοη δὲν ἔλαβε ὑπ᾽ ὄψιν τὸν κρίσιμο δυϊσμό: τὴν συνύ- παρξη τοῦ κυκλικοῦ καὶ ἱστορικοῦ χρόνου. 'Ὑπερτονίζοντας ἔτσι τὴν κυκλικότητα εἰς τὴν ἐξέλιξη τῆς φύσεως παρέλειψε νὰ ἀναφερθῆ εἰς τὴν εὐθεῖα πορεία, “τὸ βέλος᾽᾽ τοῦ χρόνου, τὸ ὁποῖο δείχνει τὸν δρόμο ἀπὸ τὸ παρελθὸν πρὸς τὸ μέλλον. Καί, κατὰ τὸν γεω- λόγο ΡίερΠεη αγ Οομἱά, '“οἰαδήποτε ἐπαρκῆς θεώρηση τῆς Γῆς προὐποθέτει, ὅτι ἐλήφθη ὑπ᾽ ὄψιν ἡ διττὴ φύση τοῦ χρόνου”. Ὃ Οουἱά θεωρεῖ ὡς ἥρωα εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς κατανοήσεως τοῦ χρονικοῦ βάθους τὸν Τῃοπιᾶς Βωτπεί, ἕναν ᾿Αγγλικανὸ κληρικό, τοῦ ὁποίου ἡ ““᾿Ιερὴ περὶ τῆς Γῆς Θεωρία”. δημοσιευθεῖσα σὲ τέσσαρες τόμους τό 1680, ἀπερρίφθη ὡς ἀνάξια ἀπὸ θεολογικῆς πλευ- ρᾶς, διότι ἐπρόβαλε μύθους, ὅπως ἡ Θεία Δημιουργία καὶ ὁ Μεγάλος Κατακλυσμός. 'Ο Οοιυ!ά ἐπαινεῖ τὸν Βυτγηεῖ, διότι περιέλαβε εἰς τὴν θεωρία του περὶ τῆς ἱστορίας τῆς Γῆς τόσο τὴν εὐθεῖα πορεία (ἡ ἐξέλιξη ἀπὸ τὴν Δημιουργία ὡς τὴν ἡμέρα τῆς Κρίσεως) ὅσο καὶ τὴν κυκλικὴ πορεία τοῦ χρόνου (ἡ ἐπανάληψη τῆς καταστροφῆς τοῦ Κόσμου καὶ ἡ ἐνδεχομένη ἐπιστροφή του εἰς τὸν δημιουργό του). 0Ο «ουιά δὲν ειναι ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος διακρίνει μεταξὺ ἱστορικοῦ καὶ κυκλικοῦ χρό- νου. "Οπως ὁ ἴδιος λέγει, πρόκειται γιὰ µία ἐκ τῶν παλαιοτέρων θεωρήσεων τῆς δυτικῆς διανοήσεως, κατὰ τὴν ὁποία ἡ εὐθεῖα καὶ ἡ κυκλικἠ πορεία τοῦ χρόνου ἔχουν ὡς συνι- σταµένη τὸ “αἰώνιο σπείρωμα”'. ᾿Αλλὰ ἀναλύοντας τὴν πρώϊμη ἀντίληψη τῶν γεωλόγων περὶ χρόνου ἔχει καταδείξει μὲ γλαφυρὸ τρόπο, πόσο βαθειὰ ἔχει ἐπηρεάσει τὴν πρόοδο τῆς ἐπιστήμης ἡ διττὴ πορεία τοῦ χρόνου, ὡς βέλους καὶ ὡς κύκλου. Νίτσα ᾿Αργυροπούλου ΙΩΑΝΝΑ ΤΣΑΤΣΟΥ, ἼΑγρυπνη αὐγὴ Τὸ ποιητικὸ ἐδῶ πεντάγραμμο τῆς κ. ᾿Ιωάννας Τσάτσου ἀναφέρεται στὴν προσωπικὴ ὀδυνηρὴ περίοδο ποὺ ἔζησε μετὰ τὴν ἀπώλεια τοῦ ἀνεπίστρεφτα γι᾿ αὐτὴν χαμένου συζύ- γου της, προέδρου καὶ ἀκαδημαϊκοῦ Κωνσταντίνου Ἰσάτσου. Παρὰ τὴ θρησκευτική της ἀφετηρία, ὅπως εὔκολα διαπιστώνουμε, ὁ ἔρωτάς της γιὰ κεῖνον εἶναι πλατωνικὸς μᾶλλον παρὰ χριστιανικός. 'Ο πλατωνικὸς ἔρωτας εἶναι πρὸς κάποιο πρόσωπο ποὺ θεωρεῖ ὁ ἐρα-