Η ΚΙΝΗΣΙΣ ὡς μπ-- --- 1 ΤΡ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΔΟΣ, “Ελλάδα, ἡ ἄθλια μοῖρα ἑνὸς ἱεροῦ τόπου Ἢ περιγραφὴ αὐτὴ τῆς καταπτώσεως στὴν ἀθλιότητα τοῦ ἱεροῦ τόπου ποὺ λέγεται «Ἑλλάδα» εἶναι κατὰ ἕνα μεγάλο μέρος ἐπιτυχημένη καὶ θὰ προσθέσω ὅτι ὁ συγγραφεύς, ὁ ἐπίκουρος καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Στοκχόλμης κ. Τρύφων Κωστόπουλος, ἔ- χει συλλάβει τὴν ἱστορικὴ ἀνέλιξη. 'Ἡ κατάπτωσι ὅμως αὐτὴ δὲν ὀφείλεται στὴν «μοῖ- ρα», κάτι τὸ ἀπαράδεκτο ἄλλωστε στὴν ἀρχαία ᾿ Ελληνικὴ σκέψι. Θὰ ἐπαναλάβω καὶ ἐγὼ αὐτὸ τοῦ Πλουτάρχου ὅτι: «᾿Επειδὴ ἡ φιλοσοφία περιστρέφεται καὶ ἔχει τελικὸ σκοπὸ τὴν ἀλήθεια, τὸ δὲ φῶς τῆς ἀλήθειας εἶναι ἡ ἀπόδειξι, ἡ δὲ ἀρχὴ τῆς ἀποδείξεως εἶναι τὸ ἐν συναφείᾳ προσηρτημένο πρὸς τὸ συμβὰν ἀποτέλεσμα, εὐλόγως ἡ συνέχουσα καὶ πραγ- ματοποιοῦσα δύναμι, ὑπὸ τῶν πλέον μάλιστα σοφῶν ἀνδρῶν, ἀνεγνωρίσθη ὡς ἡ μέθοδος ἡ ἀποκαλυφθεῖσα ὑπὸ τοῦ ἀγαπήσαντος τὴν ἀλήθεια ᾿Απόλλωνος. Καὶ μάντις μὲν ὠνομά- σθηκε ὁ θεὸς (᾿Απόλλων), μαντικὴ δὲ ἡ τέχνη ἡ πραγματευομένη τὰ μέλλοντα νὰ συμ- βοῦν ἐκ τῶν παρόντων καὶ παρελθόντων» («Περὶ τοῦ “Ε᾽ τοῦ ἐν Δελφοῖς). ᾽Ο μικρὸς-αὺ- τὸς πρόλογος σκοπὸν ἔχει νὰ δώση τὸ πρέπον πλαίσιο στὴν ἐργασία τοῦ συγγραφέως, μιὰ καὶ ἡ ἑρμηνεία τοῦ θέματός του δὲν θεμελιώνεται στὸ «μοιραῖον) ἀλλὰ στὴν ἐπελθοῦσα, καὶ μάλιστα μετὰ τὴν ἐπὶ Δευκαλίωνος καταστροφή, «ἐντροπία» ἢ κατολίσθησι τῆς ἐνάρ- χου τάξεως πρὸς τὸν ἐξουσιασμό. 'Ο συγγραφεὺς ἔχει συλλάβει τὰ αἴτια καὶ περιγράφει μὲ ἐνάργεια τὰ ἀποτελέσματα ποὺ ἀκολούθησαν. Δὲν θὰ προβάλω τὶς διαφωνίες μου, μικρὴ ἄλλωστε σημασία ἔχουν καὶ ἀφοροῦν στὰ «ἐκ βαθέων» αἴτια. Σημειώνω πάντως ὅτι Ρωμαιοβυζάντιο καὶ Παυλοχρι- στιανισμός, ὅταν ἡ τελευταία προσπάθεια τῶν ἑλλήνων (Μακεδόνων) κατέληξε στοὺς ἐ- ξουσιαστὲς καὶ φαύλους ἐπιγόνους, ἦταν τὸ ἱστορικὸ νομοτελειακὸ ἐπακόλουθο καὶ βεβαίως ὄχι μοῖρα... Πρέπει ν τὸ κατανοήσουμε, ὅσοι ἀπὸ μᾶς θέλουν νὰ πράξουν τὸ χρέος τους πρὸς τὴν ἀνθρωπότητα (ἡ ἑλληνικὴ πολιτικὴ σκέψις ἦτο οἴκουμενική), ὅτι πρέπει νὰ ἀφαιρέσουμε ἀπ᾽ τὰ συμβάντα τὸν «ἀπό μηχανῆς θεόν». ᾿ Η ἔφεύρεσι αὐτή ἦρθε στοὺς κλασσικοὺς κυρίως χρόνους. Τότε βεβαίως τὸ σενάριο ποὺ ἀντικατέστησε τὸ συμβὰν δὲν στηριζόταν πλέον στὴ λογικὴ τοῦ «ἐν συναφεία προσηρτημένου πρὸς τὸ συμ- βάν», ἀλλὰ στὴν αὐθαιρεσία τοῦ ἀοιδοῦ. ᾿Ελεεινὲς ἱστορίες τὶς ἀποκαλεῖ ὁ Εὐριπίδης [«ἀ- οιδῶν οἵδε δύστηνοι λόγοι»). Τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξε ἡ ἐκτροπή. ᾽Η ἀφήγησι (λόγος καὶ μίμησι σπουδαίων πράξεων) ἀφοροῦσε τὰ πανάρχαια χρόνια στὰ συμβάντα {πρὸ τ᾽ ἐό- ντα] ἢ συμβαίνοντα {τὰ τ᾽ ἐόντα]. Τὸ συμβὰν καὶ ἡ εὐθύνη ὑπῆρξαν τὰ αἴτια τῶν ἀποτε- λεσμάτων. Ετσι ὁ ἀκροατὴς ἀκούγοντας τὸν «κορυφαῖον», τὸν ἐξέχοντα, τὸν ἄνω, σχο- λιάζοντας τὸ συμβὰν μποροῦσε νὰ καταλήξη σὲ χρήσιμα συμπεράσματα. Ὅταν ὅμως τὴ θέσι τοῦ συμβάντος πῆρε τὸ σενάριο (!) καὶ ἡ φαντασία τοῦ ὅποιου συγγραφέως, τότε μπορεῖ μὲν οἱ θεατὲς νὰ φορτίζονταν συναισθηματικῶς, ἀλλὰ ἐφθείροντο λογικῶς, ὥστε ἡ ἀναγκαίως ἐπερχομένη κάθαρσις ἀντὶ νὰ ἐπιβάλλεται ὡς ἡ Νέμεσις, ὡς λογικὸ ἐπακό- λουθο προκειμένου νὰ ἐπανέλθη ἡ τάξι καὶ ἡ ἁρμονία στὸν κοινωνικὸ βίο, ἔφθανε «δι᾽ ἐ- λέου καὶ φόβου». Δὲν συνεχίζω, ἁπλῶς σημειώνω, ὅτι ἐδῶ ἐμφανίζεται καὶ τὸ μέγα πρό- βλημα. Τὸ ζητούμενον ὅμως εἶναι οἱ διαδικασίες γιὰ τὴν ἄνοδο στὴν ἀρχή τῶν κατὰ τὴν ἀν- θρώπινη φυσι ὑπερεχόντων. Καὶ αὐτὸ σὲ ὅλα τὰ ἐπίπεδα τοῦ πολιτισμοῦ. Πῶς θὰ ξαναφθά- σουµε ἐκεῖ; Πῶς θὰ φθάσουμε στοὺς «ἐσθλοὺς ἐπιχθονίους φύλακας θνητῶν ἀνθρώπων», πού, ὅπως ἔλεγε ὁ 'Ἠσίοδος, «δαίμονές εἰσι» καὶ τοῦ Διὸς τὶς βουλὲς ἐφαρμόζουν; Ποιὸς εἶναι ὁ Νόμος; Κατὰ τὰ πανάρχαια βεβαίως χρόνια ὁ Νόμος ξεπήδησε ἀπὸ τὴ νομὴ (βο-