ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΠΑΝ Ἢ «κάθαρση», ἱστορικὰ καὶ θεωρητικὰ Στὸ Λεξικὸ [1466] - δοοίί διαβάζουμε: «Κάθαρσις-εως, ἡ, (καθαίρω)’ ὁ ἀπὸ ἐ- νοχῆς ἢ μιάσματος καθαρισμός, καθαρμός, ἀγνισμός, λατ. Πιςίτ8Ιίο». Κατὰ τὸν Γ. Βερναρδάκη (λ. τραγωδία), ἐμπνεόμενον προφανῶς ἀπὸ τὸν κλασσικὸ ἀριστο- τέλειο ὁρισμὸ τῆς τραγωδίας, «κάθαρσις εἶναι ἡ δι᾽ ἐλέου καὶ φόβου ἐξιλέωσις τῶν (φοβερῶν καὶ ἐλεεινῶν) δεινοπαθηµάτων (φόνων, κακώσεων καὶ ποικίλων ἄλλων κακῶν), ἅτινα προξενοῦσι τὸν ἔλεον καὶ τὸν φόβον, οὕτως, ὥστε οἱ μὲν δράσαντες τὰ κακὰ ἔργα νὰ τιμωρῶνται, οἱ δὲ παθόντες νὰ ἱκανοποιῶνται». Μὲ ἁπλούστερα λόγια, λέγοντας κάθαρση ἐννοοῦμε τὴν κατόπιν αὐτοκριτικῆς ἐθε- λούσια ἀπόδοση δικαιοσύνης ἐκ μέρους τοῦ θύτου, πού, ἐφόσον γίνει ἀποδεκτὴ ἐκ μέρους τοῦ θύματος ἢ τῶν συγγενῶν του, ὁδηγεῖ στὴν παύση τοῦ μίσους καὶ στὴ δημιουργία φιλικῶν σχέσεων. Ἢ διαδικασία τῆς κάθαρσης στὰ παλιὰ χρόνια ἐκινεῖτο ἀπ᾿ τὰ συγγενικὰ πρόσωπα τῶν ἐγκληματιῶν ἢ ἐναγῶν, κάποτε ὅμως κι᾽ ἀπ᾽ τὴν πολιτεία, ποὺ ἐ- πίσης εἶχε συναίσθηση ὅτι ἦταν ἡ μεγάλη συγγενὴς τῶν πολιτῶν, μὲ σκοπὸ νὰ διασώσουν ἀπ᾿ τὸν ὁλοσχερῆ ὄλεθρο τοὺς ὑβριστὲς ἤτοι τοὺς ὑπερβασίες, τοὺς ἀλαζόνες καὶ ἀκολάστους, ποὺ ᾽χαν ὑποπέσει στὴν κατάσταση αὐτὴ ἐξαιτίας τῆς ἝΑτης (Ξτύφλωσης). 'Ο Ἡράκλειτος θεωρεῖ τὴν “Ύβριν μέγιστο κακό: «Ὕβριν χρὴ σβεννύναι μᾶλλον ἢ πυρκαϊὴν» (ἀπ. 43), παρατηρεῖ. "Ας ἀναλογιστοῦμε, ὅτι στὴν κατάσταση αὐτὴ περιπίπτουν οἱ νέοι καὶ μάλιστα οἱ ἐπίλεκτοι καὶ ἰσχυροὶ νέοι, ποὺ «ὑπερέχειν οἴονται ὑβρίζοντες». Κατὰ τὸν ᾿Ησίοδο ἡ Ὕβρις εἶναι παιδὶ τοῦ κορεσμοῦ καὶ τῆς Νυκτὸς ἤτοι τῶν σκοτεινότερων ἐνστίκτων καὶ παθῶν τοῦ ἀνθρώπου: «τίκτει τοι κόρος ὕβριν, ὅταν κακῷ ὄλβος ἕπηται ἀνθρώπῳ», παρατηρεῖ (Θγν. 153). Ἔτσι κι οἱ σκηπτοῦ- χοι τοῦ μεγάλου βασιλέως Οὐρανοῦ, τυφλοὶ ἀπ᾽ τὴν ἡδονὴ τῆς ἐξουσίας, τέντω- ναν ὅλο καὶ πιὸ πολὺ τὰ σχοινιὰ τῆς βίας καὶ τῆς ἀδικίας εἰς βάρος τῶν ἀνθρώ- πων, πιστεύοντας ὅτι οὐκ «ἐστι Δίκης ὀφθαλμός». 'Ο σοφὸς Οὐρανός ὅμως προ- εξόφλησε τὸν κακὸ ὄλεθρό τους, ἕναν ὄλεθρο - «τίσιν», ποὺ τοὺς κατέφερε ὁ Ζεύς: «Τοὺς δὲ πατὴρ τιτῆνας ἐπίκλησιν καλέεσκε παῖδας νεικείων μέγας Οὐρανός, οὗς τέκεν αὐτός" φάσκε δὲ τιταίνοντας ἄτασθαλίη μέγα ῥέξαι ἔργον, τοῖο δ᾽ ἔπειτα τίσιν μετόπισθεν ἔσεσθαι». (Θγν. 207-210) Οἱ ᾿Ομηρικοὶ τιτῆνες, οἱ ὑπερφίαλοι καὶ ἀτάσθαλοι μνηστῆρες, «τῶν ὕβρις τε βίη τε σιδήρεον οὐρανὸν ἵκει» (Ο 329), θὰ πληρώσουν γιὰ τὴν ὕβριν τους ἐ- κείνη μὲ τὴν ἔσχατη τῶν ποινῶν, ἀφοῦ: «... ὧν ἔτι καὶ νῦν σώματ᾽ ἀκηδέα κεῖται ἐνὶ μεγάροις ᾿Οδυσσῆος" οἱ κ᾿ ἀπονίψαντες μέλανα βρότον ἐξ ὠτειλέων