ΟΡΕΣΤΗΣ ΠΛΙΑΝΟΣ Ἢ ἄποψη τῆς ἑλληνικῆς καταγωγῆς τοῦ εὐρωπαϊκοῦ τεχνολογικοῦ πολιτισμοῦ Τὸ νὰ ἐξάρει κανεὶς τὴ σημασία, ποὺ εἶχε ἡ ἀρχαιοελληνικὴ πολιτιστικὴ κληρονομιὰ στὴ διαµόρφωση τοῦ νεώτερου εὐρωπαϊκοῦ πολιτισμοῦ, θὰ ἰσοδυ- ναμοῦσε μὲ κοινὸ τόπο, καὶ ἂν αὐτὸς ἦταν ὁ μόνος σκοπὸς τοῦ παρόντος ἄρθρου, ἡ συγγραφή του δὲ θὰ εἶχε ὁμολογουμένως κανένα νόημα. Γιατί, πρὸς τὶ νὰ ξοδέ- Ψει κάποιος τὴ φαιά του οὐσία, τὸ χαρτὶ καὶ τὸ μελάνι του, γιὰ νὰ ὑποστηρίξει μιὰ θέση, ποὺ κανεὶς ποτὲ δὲ διανοήθηκε νὰ ἀμφισβητήσει; Ὅμως τὰ πράγματα δὲν εἶναι ἀκριβῶς ἔτσι. “Ὑπῆρξαν δηλαδὴ στὸ παρελθὸν καὶ ὑπάρχουν ἀκόμα μελετητές, λόγιοι, πολιτικοί, δημοσιογράφοι κ.ἀ., ποὺ ἴσως ἀπὸ ὑπολογισμό, ἴ- σως ἀπὸ ἐπιπολαιότητα, ἴσως πάλι καὶ ἀπὸ ἄκαιρη ποιητική διάθεση δὲν ἀρκοῦ- νται στὴν παραπάνω, γενικὰ ἀποδεκτή, διαπίστωση παρὰ διατυπώνουν ἀπόψεις παρακινδυνευμένες καὶ ἀνιστόρητες, ποὺ ὅμως διαδίδονται, γιατὶ ἠχοῦν γλυκὰ στὰ αὐτιὰ πολλῶν καὶ κολακεύουν τὴν εὐαισθησία τους. ᾿Ακούγεται γιὰ παράδειγμα καὶ διαβάζεται συχνὰ ὅτι ἡ ᾿Αναγέννηση σήμανε τὴν ἀναβίωση τοῦ ξλληνολατινικοῦ πολιτισμοῦ στὴν Εὐρώπης, ὅτι ὁ ἑλληνικὸς πολιτισμὸς ὑπῆρξε ἡ βάση ποὺ πάνω τῆς οἰκοδομήθηκε ὁ σύγχρονος τεχνολογι- κὸς πολιτισμός. ᾿Αλλὰ ἀπὸ τὸ νὰ δεχτεῖ κανεὶς τὴν ἐπίδραση τῆς ἀρχαιοελληνι- κῆς πνευματικῆς κληρονομιᾶς, ὣς τὸ νὰ θεωρήσει τὸν εὐρωπαϊκὸ πολιτισμὸ κατ᾽ εὐθεῖαν ἀπόγονο, συνέχεια καὶ ὁλοκλήρωση τοῦ ἑλληνικοῦ ὑπάρχει μεγά- λη, ἀγεφύρωτη διαφορά. ἛἜνας πολιτισμὸς ἐμφανίζεται πάντα μέσα σὲ ἕνα συ- γκεκριμένο πολιτιστικὸ πλαίσιο, πηγάζει ἀπὸ τὸ ἀρχέγονο πολιτιστικὸ ὑπόβα- θρο δνὸς λαοῦ, ποὺ ἀποτελεῖται ἀπὸ τὸ σύνολο τῶν λαϊκῶν παραδόσεων, τῶν μύ- θων, τῶν θρησκευτικῶν δοξασιῶν, τῶν πρακτικῶν γνώσεων κ.λπ. ᾿Απὸ αὐτὰ τὰ δομικά, στοιχεῖα οἰκοδομεῖται ὁ πολιτισμός, καὶ αὐτὰ εἶναι ποὺ τοῦ δίνουν τὸν ἰδιαίτερο χαρακτῆρα του, ὁ ὁποῖος ἀντιστοιχεῖ στὴν ψυχοσύνθεσῃ, τὴν ἰδιοσυ- γκρασία τοῦ λαοῦ ποὺ τὸν δημιουργεῖ. Τὸ πολιτιστικὸ πλαίσιο ὅμως τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολιτισμοῦ δὲν εἶναι τὸ ἴδιο μὲ αὐτὸ τοῦ ἑλληνικοῦ, οὔτε κατὰ διάνοια. Οὔτε ὅμως καὶ μπορεῖ νὰ ὑποστηριχθεῖ ὅτι ἡ ἀρχαιοελληνικὴ πνευματικὴ κληρονομιὰ ἀποτέλεσε συστατικὸ του στοι- χεῖο. Γιατί, ἂν καὶ ἡ ᾿Αναγέννηση θεωρεῖται γενικὰ ὡς ἡ δοίε 46 Πηαίςσαηςε τοῦ σύγχρονου τεχνολογικοῦ πολιτισμοῦ, ἡ καταβολή του θὰ πρέπει νὰ ἀναζητηθεῖ σὲ πολὺ προγενέστερη ἐποχή: στὰ βάθη τοῦ Μεσαίωνα, τότε ποὺ μόλις ἄρχιζαν νὰ παίρνουν μορφὴ τὰ σύγχρονα εὐρωπαϊκά ἔθνη. 'Η ᾿Αναγέννηση δὲν ὑπῆρξε παρὰ μιὰ φάση στὴν πολυδαίδαλη ἱστορικὴ πορεία τῶν λαῶν τῆς Εὐρώπης᾽ μιὰ φάση τὸ δίχως ἄλλο ἰδιαίτερα σημαντικὴ καὶ ρηξικέλευθη, μὰ ποὺ ὡστόσο δὲν διέσπασε τὴ συνέχεια τῆς φυσικῆς ἐξέλιξης τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολιτισμοῦ. Ὃ σύγχρονος τεχνολογικὸς πολιτισμὸς εἶναι καὶ πρέπει νὰ θεωρεῖται τὸ γνή- σιο τέκνο τοῦ μεσαιωνικοῦ. Τότε, τὴν πρώτη μεσαιωνικὴ περίοδο, ἄρχισαν νὰ