ΓΙΑΝΝΗΣ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ Ὃ ἐξαληθευτικὸς ρόλος τῆς ᾽Απαισιοδοξίας ωρὶς ἀμφιβολία τὴν πιὸ ἀποφασιστική συµ- βολὴ στὴν κατανόηση τοῦ φαινομένου τῆς ζωῆς, τοῦ κόσμου, γενιχώτερα, καὶ τῶν προβλη- μάτων τῆς ἀνθρώπινης συμβίωσης τὴν ὀφείλουμε στὴ σκέψη, τὶς διαπιστώσεις καὶ τὰ συμπεράσματα διανοητῶν, φιλοσόφων καὶ μελετητῶν, ποὺ κοινό τους χαρακτηριστικὸ εἶναι ἡ ἀπαισιοδοξία. ᾿Απαι- σιοδοξία, ἐδῶ, νοοῦμε ὅλο τὸ φάσμα τῆς θεώρησης τῶν ἀνθρωπίνων ποὺ ἀρχίζει ἀπὸ τὴν ἐπιφύλαξη, τὴν καχυποφία καὶ τὴν δυσπιστία καὶ φτάνει ὡς τὴν ὁλοκληρωτικὴ ἄρνηση καὶ τὴν ἀπόρριψη τοῦ κόσμου, τῆς φύσης καὶ τῆς ζωῆς. Κι᾿ ὅλας οἱ ἀπαισιόδοξοι διανοητὲς καὶ ἔρευ- νητές, σ᾽ ὅλους τοὺς τομεῖς, ἔχουν καταλήξει σὲ ὁρισμένες θεωρήσεις καὶ συµπεράσαµατα πού, παρ᾽ ὅλο ποὺ εἶναι πιὰ γερὰ ντοκουμενταρισµένα, οἱ ἀντιπαλοί τους ἐπιμένουν νὰ τ᾽ ἀρνιοῦνται σχε- δὸν ὁλοκληρωτικά. Γι᾿ αὐτοὺς ἡ ἀλήθεια καὶ δὲν ἀρέσει καὶ δὲν συμφέρει. Γι᾿ αὐτοὺς ἡ ἀληθινὴ φύση τῆς ζωῆς καὶ τῶν πραγμάτων συγχέεται μὲ προκα- ταλήψεις πού, σὲ τελικὴ ἀνάλυση, τὴν ὡραιοποιοῦν ὅπου δὲν τὴν παραποιοῦν. σήµερα, σ᾽ εὐρύτατα στρώματα, ἔχουν ἐπικρατή- σει ἰδέες καὶ ἀντιλήψεις, ποὺ κάθε ἄλλο παρὰ ἀνταποκρίνονται στὴν πραγματικότητα καὶ τὴν ΤΟ , ΩΣ Ν Ετσι, ἀκόμα καὶ ἀλήθεια. Οἱ κρατοῦσες φιλοσοφικὲς θεωρίες, Ἡ. θρησκεία, ἡ πολιτικὴ σκοπιμότητα, οἱ πολὺ διαδεδομένες ἰδέες γιὰ τὴν γυναίκα, τὴν θέση τοῦ ἄντρα, τὰ ἀτομιχὰ δικαιώματα, τὴν ἰσότητα, κατὰ κανόνα ἐπικαλύπτουν καὶ συσκοτίζουν ὁρισμένες θεμελιακὲς ἀλήθειες ποὺ οἱ ἄνθρωποι εἴτε ἀγνοοῦν εἴτε τοὺς ὠθοῦν οἱ ἄλλοι νὰ ἀγνοοῦν. Γενικά, διάφορες κοινωνιχὲς δυνάμεις, θρησκευτικὰ καὶ πολιτικὰ κατεστημένα, ἔχουν κάθε συμφέρον νὰ παραπλανοῦν καὶ νὰ ἀποπροσανατολίζουν τὴν προσοχὴ καὶ τὶς σκέψεις τῶν πολλῶν, χάνοντας τους νὰ ἐφησυχάζουν, νὰ ἐπαναπαύονται καὶ νὰ αἰσιοδοξοῦν γιὰ τὸ μέλλον, χωρὶς ἀπὸ τ᾿ ἄλλο μέρος νὰ τοὺς δίνουν μιὰν ἀληθινὴ εἰκόνα τῶν κινδύνων καὶ τῶν προοπτικῶν ποὺ διανοίγονται σ᾽ αὐτά... "Οσο κι ἂν φαίνεται περίεργο, ὅλες αὐτὲς οἱ λίγο ἢ πολύ ῥόδινες προοπτικές, οἱ γεμᾶτες αὐτοπε- ποίθηση καὶ σιγουριὰ πεποιθήσεις, ἔχουν γίνει σήµερα μιὰ κρατοῦσα κατάσταση, παρ᾽ ὅλο ποὺ χάτι τέτοιο, μετὰ τὰ τόσα ποὺ ἔγραψε ὁ Σοπενά- ουερ καὶ τὶς ἀνακαλύψεις καὶ τὶς ἔρευνες ποὺ ἔκαναν μιὰ ὁλόκληρη λεγεώνα ἐπιστημόνων, σ᾽ ὅλους τοὺς τομεῖς, ἀπὸ τὸν Νταρβίνο ἔως τὸ Φρόυδ, θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἀνεπίτρεπτο. Λίγοι, σχετικά, ἀποφάσισαν, ἀφίνοντας, ἔστω καὶ γιὰ λίγο, τὴν, βασικά, αἰσιό- δοξη νοοτροπία τους, νὰ ἐρευνήσουν πέρα καὶ πίσω ἀπὸ τὴν γυαλιστερὴ ἐπιφάνεια τῶν ἐπίπλαστων καὶ τεχνητὰ ὡραιοποιημένων ἐξηγήσεων. ᾿Ακριβῶς, γι᾿ αὐτὸ ἐδῶ θὰ προσπαθήσουμε νὰ δώσουμε μιὰ συνοπτικὴ εἰκόνα τῆς ἀπαισιόδοξης σχέψης, πέρα ἀπὸ τὶς ὑπερβολικές της ἐπιφυλάξεις καὶ ἀκρότητες πού, συχνά, τὴν μειώνουν καὶ τὴν κάνουν ἀπαρά- δεχτα ἀπόλυτη. Γενικά, ἢ φιλοσοφία τῶν ἀπαισιόδοξων ξεσκέ- πασε καὶ ἀποκάλυψε ὅλες τὶς ἀλήθειες γύρω ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο, τὴν φύση καὶ τὴν πραγματικότητα, ἐνῶ, ταυτόχρονα, ἐπιχείρησε καὶ μιὰ εὐρύτερη ἑρμηνεία τοῦ κοσμικοῦ χώρου. Κύριος στόχος τους εἶναι ἡ ἀλήθεια, ἄσγετα ἄν μᾶς βολεύει, μᾶς ἐξυπη- ρετεῖ ἣ μᾶς συμφέρει. Μὲ ὠμὴ εἰλικρίνεια προχω- ρᾶνε σὲ μιὰ βαθειὰ τομὴ στὸ χοινωνικὸ σῶμα, ἐρευνοῦν καθετὶ ποὺ ἀφορᾶ τὸν ἄνθρωπο καὶ τὴν φύση του, τὰ κίνητρα τῶν πράξεών του καὶ τὴν συμπεριφορά του ἀπέναντι στοὺς ἄλλους. Ἔτσι δὲν διστάζουν νὰ τὸν γκρεµίζουν ἀπὸ τὸ ὑψηλὸ βάθρο του, νὰ τὸν ἀπογυμνώνουν ἀπὸ τὸ φωτοστέφανο τῆς δῆθεν ἀνωτερότητάς του µέσα στὴ φύση, ἄφαιρών- τας του παράλληλα καὶ ὅλες τὶς φανταστικές του ἰδιότητες. τὶς αὐθαίρετα ἀπονεμημένες ἀπὸ τὸν ἴδιο. ᾿ Απὸ τ᾽ ἄλλο µέρος οἱ ἀπαισιόδοξοι βροντο- φώναξαν μερικὲς σκλυηρὲς ἀλήθειες γιὰ τὴν ζωὴ καὶ τὴν συμπεριφορά του κι ἔβγαλαν στὴ φόρα τὶς ἀναρίθμητες βλακεῖες του, τὰ τραγικά του λάθη, τὶς ἐγχληματικές του ἐπεμβάσεις στὴ φύση, ποὺ ὁδη- γήσαν στὴν ἐκτεταμένη καταστροφή της. Μ᾿ ἄλλα λόγια, οἱ ἀπαισιόδοξοι δὲν ἐπαναπαύονται ἐπάνω σὲ σαθρὲς βεβαιότητες, σὲ ψεύτικες καὶ ἀνύπαρ- χτες ἀλήθειες. Πολὺ χοντρικά, ἡ ἀπαισιοδοξία εἶναι ἡ ἄλλη ὄψη τοῦ χυτάγµατος τῆς ζωῆς. Οἱ ὁπαδοί της μετρᾶνε καὶ ζυγίζουν μὲ ἰδιαίτερη προσοχὴ ὅλες τὶς ἀπειλητικὲς καὶ ἐνοχλητικὲς προειδοποιῄσεις καὶ ἐξετάζουν ὅλες τὶς δυσάρεστες πλευρές, τὶς σκοτεινὲς καὶ ἀνομολόγητες, τῆς ἀνθρώπινης