Η.Λ. ΤΣΑΊΤΣΟΜΟΙΡΟΣ Τὸ «νο ὡς φαινόμενο τοῦ πλήθους ἝΑγνωστη στὴν κοσμολογία ἡ γέννησή του ἀπὸ τὸ «ΕΝ» Τὸ Α (Ξ 1) καὶ τὸ Β (- 2) τοῦ ᾿Ἑλληνικοῦ ᾽Αλϕαβήτου Ι. ᾿Αφορμὴ γιὰ τὴν κατάθεσι σκέψεων ἐπὶ τοῦ ἐν ἐπικεφαλίδι θέματος ἀπετέ- λεσαν δύο σημαντικὰ γιὰ τὴν προσφορά τους σὲ προβληματισμοὺς ἄρθρα τοῦ «Δαυλοῦ»: (α) τοῦ κ. Σ.Γ.Γ. Παναγιωτάτου «Περὶ Εἰρήνης» καὶ (β) τοῦ κ. Γ.Κ. Παππᾶ μὲ τίτλο «Τὸ παράδοξον τοῦ Δυαδισμοῦ ἐμπόδιο γιὰ τὴν γνώση τοῦ κό- σµου». Τὸ κοινὸ σημεῖο ἀναφορᾶς καὶ τῶν δύο ἄρθρων εἶναι ὁ Ἡράκλειτος, τὸν ὁποῖο «ἐπισκέπτονταυ καὶ οἱ δύο συγγραφεῖς γιὰ τὶς ἀνάγκες τοῦ θέµατός των. 2. ἔρευνα τοῦ «ΕΝΟΣ» ὡς τῆς ἀρχῆς τῶν ὄντων, κατὰ τὴν γνώμη µου, ξεκι- νᾶ εἰς χρόνον ἄγνωστον ἀλλὰ ἓν πάση περιπτώσει περνᾶ πίσω ἀπὸ τοὺς κλασσι- κοὺς χρόνους. 'Ο ᾿Αριστοτέλης [«Μετὰ τὰ φυσικὰ» 984 Ὁ 27] ξεκινῶντας µία σύ- ντοµη ἐξέτασι τῶν πρὸ αὐτοῦ ἐρευνητῶν τῆς γενέσεως τοῦ κόσμου λέγει: «Θὰ ἦ- δύνατο κανεὶς νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι πρῶτος ὁ ᾿ Ησίοδος ἐζήτησε τοιαύτην τινὰ ἀρ- χήν». Συνεχίζει δὲ λέγοντας: «Ησίοδος δέ, “πάντων μὲν πρώτιστα χάος γένετ᾽ αὐτὰρ ἔπειτα γαῖ᾽ εὐρύστερνος, ἠδ᾽ ἔρος ὃς πάντεσσι μετατρέπει ἀθανάτοισιν’». "Ἑρμηνεύοντας δὲ μερικὰ τῶν ἐντὸς εἰσαγωγικῶν, θεωρεῖ τὸν ἔρωτα ἢ τὴν ἐπιθυ- μία ὡς τοιαύτην ἀρχήν... ὡς ἐὰν ὑπῆρχε στὰ ὄντα μία αἰτία, κινοῦσα καὶ συνδέ- ουσα τὰ πράγματα [«ὡς δέον ἐν τοῖς οὖσιν ὑπάρχειν τιν᾽ αἰτίαν ἥτις κινήσει καὶ συνάξει τὰ πράγματα» ]}. Θὰ σταθῶ ἐπ᾽ ὀλίγον ἐδῶ: (α) διότι θεωρῶ, ὅτι ἡ συνοπτικὴ ἀναφορὰ τοῦ ᾿Α- ριστοτέλους στὰ ὑπὸ τῆς Θεογονίας ἀναφερόμενα ὡς τὴν ἀρχὴν τῆς ὀντογενέ- σεως ὄχι μόνον ἀνεπαρκέστατη ήταν, ἀλλὰ καὶ ἀνερμήνευτα τὰ πλέον σπουδαῖα ἐκ τῶν ἐντὸς τῶν εἰσαγωγικῶν ἄφησε. Οὐδόλως π.χ. τὸν ἀπησχόλησε ἡ φράσι ὅ- τι «πάντων μὲν πρώτιστα Χάος γένετ᾽». Μᾶς ἀφήνει μὲ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι: πρώτη ἀρχὴ ὁ Ἔρος. Οὔτε ἐπίσης τὸν ἀπησχόλησε ἡ ἔννοια τῆς Γαίας, τῆς «εὐρυστέρ- νου ἢ εὐρυκόλπου», ἥτις «πρῶτον μὲν ἐγείνατο ἴσον ἑαυτῇ οὐρανὸν ἀστερό- ενθ᾽», ποὺ σημαίνει ὅτι ἡ ἐξίσωσι Γαῖα Ξ Κόσμος δίδει μίαν ἄλλη διάστασι στὴν θέσι τῶν «παμπαλαίων» κοσμολόγων τῆς «Θεογονίας», θέσι τὴν ὁποία, ὅπως θὰ δοῦμε, ἐπαναλαμβάνουν οἱ σύγχρονοι κοσμολόγοι. Τὴν θέσι δὲ αὐτὴν δίδαξαν στὸν ᾿ Ησίοδο οἱ ᾿Ολυμπιάδες Μοῦσες, ὅταν εὑρίσκετο στὸν ᾿Ελικῶνα: «Τόνδε δὲ πρώτιστα θεαὶ πρὸς μῦθον ἔειπον» (Θεογ., στίχ. 22. 24)]. Οὔτε τέλος ὁ Ἔρος (ὁ ὁποῖος «πάντεσσι μετατρέπει ἀθανάτοισιν», ποὺ σημαίνει ὅτι: τὰ πάντα κατὰ τὸν ἁρμόζοντα ἑκάστοτε στὰ πράγματα τρόπο σὺν τῇ παρόδῳ τοῦ χρόνου καθι- στᾶ ἀθάνατα) εἶναι ἡ πρώτη ἀρχή, ἐφ᾽ ὅσον προηγοῦνται αὐτοῦ τὸ Χάος καὶ ἡ Γαῖα. Σημειώνω, ὅτι ὁ ἀναφερόμενος ὑπὸ τοῦ ᾿Αριστοτέλους στίχος εἶναι διά- φορος τῶν θεωρουμένων σήμερον ὡς ὀρθῶν (στίχοι 120, 121, 123). Θεωρῦ δέ, ὅτι ἡ μορφὴ τοῦ στίχου, ὅπως αὐτὴν ὁ ᾿Αριστοτέλης ἐγνώριζε, εἶναι πλησιέστερη πρὸς τὸ πνεῦμα τῶν ὑπολοίπων στίχων τῶν σχετικῶν μὲ τὴν κοσμογένεσι. 3. Γιὰ τοὺς ἄγνωστους, λοιπόν, σοφοὺς τῶν «παμπαλαίων χρόνων ...καὶ πολὺ