Α.Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ ἀ.μ. τῆς ᾿ Ακαδημίας ᾿Αθηνῶν Διαφορὰ ἐπιστήμης καὶ φιλοσοφίας ΓΗ ἐπιστήμη εἶναι εἰδικὴ σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν καθολικότητα τῆς φιλοσο- φίας͵ Ἢ ἐπιστήμη ἐρευνᾶ ἕνα μέρος τοῦ ἐπιστητοῦ, ὅπως ἡ ἀστρονομία ἔρευ- νᾶ τὰ οὐράνια, ἡ βοτανικἡ τὰ φυτὰ κ.τ.λ., ἐνῶ ἡ φιλοσοφία ἐξετάζει τὸ σύ- νολο τῶν ὄντων καὶ τῶν φαινομένων. "Επομένως, ἀφοῦ ὁ κόσμος παρουσιά- ζεται σὰν ἑνιαῖο σύνολο τῶν ὄντων καὶ τῶν φαινομένων, γι αὐτὸ πρέπει νὰ ὑπάρχει καὶ μιὰ ἐπιστήμη, ποὺ πρέπει νὰ λαμβάνει τὰ πορίσματα τῶν ἐπὶ μέρους ἐπιστημῶν καὶ νὰ προσπαθεῖ νὰ δημιουργήσει μιὰ ἑνιαία περὶ κό- σµου καὶ περὶ βίου θεωρία ἀπαλλαγμένη ἀπὸ ἀντιφάσεις' ἡ ἔννοια λοιπὸν τῆς φιλοσοφίας ἔχει καθολικὸ χαρακτῆρα, εἶναι δηλαδὴ κατὰ τὸν Πλάτω- να ὁ «διαλεκτικὸς συνοπτικὸς» (Πολ. 53)’ ὃ 5ρεποεί γράφει, ὅτι ἡ ἐπιστήμη εἶναι γνώση μερικῶς ἑνωμένη, ἐνῶ ἡ φιλοσοφία εἶναι γνώση ὁλοκληρωτι- κὰ ἑνωμένη” ὁ Βοπίτοιχ ὁρίζει τὴν προσπάθεια ἔρευνας τῶν πραγμάτων ἆ- πὸ τὴν ἄποψη τῆς καθολικότητας καὶ ὁ Α0εἱ Κεν θεωρεῖ τὴν φιλοσοφικὴ ἔρευνα γενικώτερη ἀπὸ τὴν ἐπιστήμη. 'Ο Γουλιέλμος ὈΙΙΠευ δέχεται τὴν φιλοσοφία σὰν σύλληψη τῆς ἑνότητας τοῦ «εἶναι» στὶς διάφορες ἐμπειρίες καὶ στὶς ἐκδηλώσεις τῆς ζωῆς µας! τέλος ὁ Ίαᾶδρετς δέχεται ὅτι ἡ ἐπιστήμη ἀναφέρεται σὲ ὡρισμένα ἀντικείμενα, ἐνῶ ἡ φιλοσοφία πραγματεύεται περὶ τοῦ συνόλου τοῦ «εἶναι». ᾿Απὸ τὰ παραπάνω διακρίνουμε τὴ διαφορὰ ἐπιστήμης καὶ φιλοσοφίας κατὰ πλάτος, ἐνῷ κατὰ βάθος ἡ διαφορὰ βρίσκεται στὸ ὅτι ἡ ἐπιστήμη ἐξε- τάζει φαινόμενα, ἡ δὲ φιλοσοφία ἐρευνᾶ τὰ νοούμενα, δηλαδὴ ἐπιζητεῖ νὰ βρεῖ τὴν ἀληθῆ οὐσία τῶν πραγμάτων, τὸ «ὄντως ὄν»: ἡ φυσικὴ π.χ. ἐξετά- ζει τοὺς νόμους τῶν φυσικῶν φαινομένων, ἡ χημεία τὶς ἰδιότητες τῶν ὑλι- κῶν σωμάτων, ἡ φιλοσοφία ἐξετάζει τὴν σύσταση καὶ τὴ φύση τῆς ὕλης, ἡ ὁποία εἶναι ὁ φορέας τῶν χημικῶν καὶ φυσικῶν φαινομένων. Ἔτσι ἡ βιο- λογία ἐξετάζει τοὺς νόμους τῶν βιολογικῶν φαινομένων, ἡ γεωμετρία τὰ σχήματα τοῦ χώρου, ἡ ψυχολογία τὰ ψυχικὰ φαινόμενα, ἐνῶ ἡ φιλοσοφία τὴν οὐσία τῆς ζωῆς, τὴ φύση τοῦ χώρου, τὴν φύση τῆς ψυχῆς" ἡ ἑρμηνεία τῆς ἐπιστήμης γιὰ τὰ πράγματα δὲν μᾶς ἀποκαλύπτει τὸ ἐνδόμυχο τῶν πραγμάτων, δὲν μπορεῖ νὰ εἰσδύσει εἰς τὸ νοητό’ γιὰ ὅσα μπορεῖ νὰ βρεῖ ἡ γνώση, ἀρκεῖ ἡ ἐπιστήμη, ἡ φιλοσοφία ὅμως ὑπάρχει γιὰ ὅσα δὲν μπορεῖ νὰ συλλάβει ἡ γνώση. ᾿Ο Βετρεςοῃ χωρίζει τὴ φιλοσοφία ἀπὸ τὴν ἐπιστήμη ἀπὸ τὴν ἄποψη μεθόδων: ἡ ἐπιστήμη χρησιμοποιεῖ ἐμπειρικὴ μέθοδο ἐρεύ- νης, ἐνῶ ἡ φιλοσοφία τὴν ἐνόραση ἢ τὴν διαίσθηση: ἡ ἐπιστήμη εἶναι πά- ντοτε γνώση σχετική, δηλαδὴ γιὰ νὰ ἑρμηνεύσει κάτι καὶ νὰ τὸ συσχετίσει μὲ κάτι ἄλλο, τὸ συγκρίνει, τὸ ζυγίζει, τὸ μετρᾶ τὸ ταξινομεῖ: ἐνῶ ἡ διαί- σθηση εἰσέρχεται στὰ πράγματα μὲ ἄμεσο συλλογισμό. 'Ο ἑαδροεις δέχεται ὅτι ἡ φιλοσοφία σὲ καμμιὰ ἀποδεδειγμένη γνώση καταλήγει ὅπως ἡ ἐπιστή- μη. Ἢ ἐπιστημονικὴ ἀλήθεια εἶναι μὲν καθολική. ἀλλὰ σχετικὴ ὡς συνδεο- μένη μὲ τὶς μεθόδους καὶ τὶς ὑποθέσεις της' ἡ φιλοσοφικὴ ἀλήθεια εἶναι ᾱ- πόλυτος δι᾽ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος τὴν ἔζησε στὴν ἱστορική της πραγµατικότη- τα, ἀλλὰ δὲν εἶναι καθολικὴ στὴν ἔκφρασή της. ᾿Η ἐπιστημονικὴ ἀλήθεια εἶναι πολλαπλῆ κάτω ἀπὸ τὶς ἱστορικὲς µορφές, τὶς ὁποῖες προσέλαβε.