Α.Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ ᾱ.μ. ᾿Ακαδηµίας ᾿Αθηνῶν Ἢ τελολογία τῆς ἀνθρώπινης ἐνέργενας Τὸ «τέλος» τῆς ἀνθρώπινης ἐνέργειας εἶναι, νὰ καταστήση τὸν ἄνθρωπον ἱκα- νὸν εἰς τὸ νὰ φέρη σὲ πέρας τὸν προορισμόν του’ εἶναι δὲ προορισμὸς ἡ μεταβολὴ τοῦ «δυνάμει» ὄντος σὲ «ἐνεργείᾳ» ὄν, ὅπου καὶ τερματίζεται ἡ «ἐντελέχεια» τοῦ ὄ- ντος᾽ κάθε ὀργανικὴ ὕπαρξις κινεῖται συνεχῶς, ὥστε νὰ μορφοποιηθῆ, προϊόντος τοῦ χρόνου’ ἑπόμενον λοιπὸν εἶναι, ὅτι εἰς τὸν προορισμὸν τῆς ἀνθρωπίνης ἐνερ- γείας μετέχει καὶ ἡ ἔννοια τοῦ «καθήκοντος», ἡ ὁποία εἶναι ἡ «κατὰ λόγον» πρᾶξι, κατὰ τὴν στωϊκὴ θεώρησι᾽ ἡ «κατὰ λόγον» πρᾶξι ἀποβαίνει ἐντολὴ ἠθικῆς καὶ ἐπι- τάσσει εἰς τὸν ἄνθρωπον, τί πρέπει νὰ πράττει, τόσον ἔναντι τοῦ ἑαυτοῦ του, ὅσο καὶ τῆς κοινωνίας γενικώτερον’ ὅλα τὰ ἠθικὰ ἀξιώματα ἀποτελοῦν τὸ ἀντικείμενον τῆς ἐννοίας τοῦ καθήκοντος καὶ ἀποτελοῦν διὰ μὲν τὸν πράττοντα «χρέος» πρὸς πρᾶξιν, τὰ δὲ πραχθησόμενα περιβάλλονται δι᾽ ἠθικῆς τινος ἢ νομικῆς ἐξουσίας καὶ ἐνέχουν γιὰ τὸν ἑαυτόν τους τὴν ἔννοιαν τοῦ «δικαιώματος», τοὐτέστι ζητοῦν τὸν ὀφειλόμενον εἰς αὐτὰ σεβασμὸν καὶ προβάλλονται στοὺς ἔξω σὰν κανόνες καὶ φορεῖς τοῦ ἠθικοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ «νομικοῦ» δικαίου, οἱ ὁποῖοι κατοχυρώνουν ἐξου- σιαστικῶς ἐκεῖνα καὶ τὰ ὁποὶα ἀπορρέουν ἔκ τινος καθήκοντος. ᾿Εκ τῶν ἀνωτέρω διαφαίνεται, ὅτι οἱ ἔννοιες «χρέος» καὶ «δικαίωμα» ἀποτελοῦν ἀναπόσπαστον ἔν- νοιαν, διὰ τῆς ὁποίας παρέχεται τὸ «ὀφείλειν» καὶ τὸ «ἀπαιτεῖν». Ἢ διάκρισις καὶ ἡ διαστολὴ τῶν ἀνωτέρω ἐννοιῶν εἰς ἠθικὰς καὶ νομικὰς εἶναι καταφανής, ἔστω καὶ ἐὰν πολλὲς φορὲς δίκαιον καὶ ἠθικὴ ταυτίζωνται. Τὸ ἠθικὸν «χρέος» ὑπάρχει «ἔσωθεν», ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξωτερικῆς ἀνάγκης ἢ βίας τεθείσης ὑπό τινος αὐθεντίας πολιτικῆς, καὶ νόμου καλουμένου, ποὺ διατάσσει τὴν ἔννοιαν τοῦ «χρέους» νὰ τεθῆ εἰς «κίνησιν», τὸ δὲ ἐξ αἰτίας προκῦπτον «δικαίωμα» ἀποτελεῖ βε- βαίως «ἐξουσίαν» διὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ «χρέους» ἐξ ἐπόψεως ἰσχύοντος δικαίου, ὄχι ὅμως καί ἐξ ἐπόψεως ἠθικῆς. Η ἔννοια τοῦ «χρέους» καὶ τὸ ἐξ αὐτῆς ἀπορρέον «δικαίωμα» ἀποβαίνει ἀντικείμενον ἠθικῆς μόνον, ὅταν ἡ μνημονευθεῖσα ἔννοια τοῦ «χρέους» δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ ἡ πλήρης ὁμολογία τῆς βουλήσεώς μας πρὸς τὸν ἠθικὸν νόμον, ποὺ ὁρίζει κατὰ Κάντιον «τὶ ὁ ἄνθρωπος τῶν πραγμάτων πρέπει νὰ ἐπιδιώκη εἰς τὴν ζωήν του καὶ τί νὰ ἀποφεύγη»' ἀλλὰ ὅλα αὐτὰ πρέπει νὰ ἐπιτελοῦνται ἄνευ ἐξωτερικῆς πιέσεως καὶ μόνον ἐξ ἀγαθῆς προαιρέσεως, δηλ. ἀπὸ ἐσωτερικὴν ὑποχρέωσιν, δηλ. ἐκ καθήκοντος. Θὰ μποροῦσε κανεὶς νὰ προσθέσῃ, ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ ἠθικοῦ καθήκοντος, τοῦ ὁ- ποίου ἡ ἔκφρασις ἐνέχει ἄριστα τὴν ἔννοιαν πάσης ἠθικότητος, μπορεῖ νὰ ἀποτελέ- σῃ τὴν «κατηγορηματικὴν προστακτικὴν» τοῦ Καντίου (Καίεροτίξομε ΙἹππρεται!ν), κατὰ τὴν ὁποίαν: «Πρᾶττε κατὰ τρόπον, ὥστε οἱ ἀρχὲς τῆς πράξεώς μας νὰ ἀποτελέ- σουν παράδειγμα καθολικῆς νομοθεσίας». Γενικά, εἴτε ἡ ἔννοια τοῦ «χρέους» εἶναι ἠθικὴ εἴτε εἶναι νομική, δὲν θὰ πρέπει νὰ ἀποβαίνη αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν εἰς τὴν γένεσιν τοῦ «δικαιώματος» ἡ πολιτεία εἶναι πάντα ὁ φύλαξ καὶ ὁ φρουρὸς τῆς ἐννοίας τοῦ «χρέους», ἂς κρατήση γιὰ τὸν ἑαυτόν τῆς τὴν ἔννοιαν τοῦ «δικαιώματος», τὴν ὁποίαν καὶ θὰ ἐπιδίδη εἰς τὸ ἑξῆς εἰς τοὺς ἑκάστοτε ἐκτελεστὰς τοῦ «χρέους» τὸ «χρέος» ὑπάρχει ἔσωθεν καὶ εἰς τὴν συνεί- δησιν, τὸ «δικαίωμα» κυρίως ἀπονέμεται ἔξωθεν. τὸ «χρέος» ἐκτελεῖ καὶ τὸ «δικαί- ωμµα» βραβεύει: 'Η ἀπ᾽ εὐθείας γένεσις τοῦ «δικαιώματος» ἐκ τοῦ «χρέους» ἐπιφέρει ἀναστατώσεις καὶ βιαίας καταστάσεις καὶ καταστρέφει γενικὰ τὴν οὐσίαν κάθε τά- ξεως καὶ ἠθικῆς. Μὲ λίγα λόγια ὁ σκοπὸς τῆς κάθε ἀνθρώπινης ἐνέργειας εἶναι ἡ ἀνάπτυξις τοῦ προσωπικοῦ µας καθήκοντος πάνω στὴν ἔννοια τῆς πάρα πάνω Καντιανῆς Προ- στακτικῆς, ὥστε ὁ ἄνθρωπος νὰ ἀποτελέση τὸ «πρότυπον» τῆδ κοινωνικῆς ὁμάδος καὶ νὰ συντελέση γνωσιολογικὰ καὶ ἠθικὰ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν ἑνὸς «κοινωνικοῦ εὐ- δαιμονισμοῦ», ποὺ τόση ἀνάγκη ἔχει ἡ ἀνθρωπότητα τῆς σήμερον.