κ Γονκι 4 “Ἱερὲς Μνῆμες Ναὸς τῆς ᾿Αθηνᾶς στὴν ᾿ Ακρόπολη, ναὸς τοῦ ' Ηφαίστου, ναὸς τοῦ Διὸς στὴν ᾿Ολυμπία, ναὸς τῆς Ἥρας στὴν Σάμο, ναὸς τοῦ ᾿Απόλλωνος στοὺς Δελφούς, ναὸς τοῦ ..., ναὸς τῆς... Ναοὶ ᾿Ελληνικοὶ σκορπισµένοι σὲ ὅλα τὰ μήκη καὶ πλάτη Εὐ- ρώπης, ᾿Ασίας καὶ ᾿Αφρικῆς. Ναοί ἱεροί, ποὺ ἀπὸ µέσα τους ἀντλοῦσαν δυνάμεις οἱ μεγάλες μορφὲς τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς διανοήσεως. Τότε... Σήµερα. Χῶροι, ὅπου τουρίστες περνᾶνε εὐχάριστα ἕνα «διδακτικό» πρωινό ἢ ᾱ- πόγευµα µασουλώντας χάμπουργκερ καὶ πίνοντας κόκα-κόλα. Χῶροι, ὅπου φωνὲς καὶ γέλια, ἑνίοτε καὶ βρισιές, καλύπτουν τὴν ὁποιαδήποτε πνευματικὴ ἀκτινοβολία, Τέλος χῶροι, ὅπου περήφανοι σὰν «γύφτικα σκεπάρνια» νεοέλληνες ἀρχοντοχωριά- τες λικνίζουν τὶς κοιλίτσες τους στὸν ἥλιο καί μὲ ἀνόητα χαμόγελα ὑποτέλειας καὶ ἐξάρτησης περιφέρονται ὡς «ὁμιλοῦντες φελλοὺ ἀνάμεσα στὰ διαφόρων ἐθνοτή- των ὑπόλοιπα «τοῦὔβλα» ἐπαναπαυόμενοι, οἱ μὲν στὸ ἔνδοξο παρελθόν τους καὶ οἱ δὲ στὸ συνάλλαγμά τους. ΄Απλῶς χῶροι λοιπὸν ἔχουν καταντήσει οἱ ναοὶ τοῦ ᾿Ελληνικοῦ πνεύματος. :Απλῶς χῶροι, ποὺ διατηροῦν σὰν μιὰ μακρυνὴ ἀνάμνηση μερικὲς φορὲς καὶ αὐτὸν τὸν ἀόριστο προσδιορισμό, «ναός». Προσδιορισμµό, ποὺ ἔχει καταντήσει πράγματι τόσο ἀνούσιος, ὥστε εὐτυχῶς ἐμεῖς σήµερα νὰ μποροῦμε νὰ ἁπλοποιήσουμε τοὺς ᾱ- πολιθωµένους καὶ χωρὶς σημασία ὄρους ἐναρμονιζόμενοι ταυτόχρονα καὶ μὲ τὴν πολιτικὴ τοῦ ρωμαίικου κρατιδίου µας. Ἔτσι ὁ ναὸς τοῦ Ηφαίστου εἶναι τὸ Θη- σεῖο, ὁ ναὸς τοῦ ᾿Ολυμπίου Διὸς εἶναι οἱ Στῆλες, ὁ ναὸς τῆς ᾿Αθηνᾶς (ἔχετε ἀκού- σει ποτὲ κανένα νὰ τὸν ὀνομάζει ἔτσι;) εἶναι ὁ Παρθενώνας. Ὅλα ὄμορφα καὶ ἀγ- γελικὰ πλασμένα... "Αλλωστε τί σημασία ἔχει, ἄν στοὺς ἴδιους ἐκείνους χώρους, ποὺ σήμερα πετᾶ- µε τὰ ἀποτσίγαρά µας καὶ σακκοῦλες μὲ σκουπίδια, λάτρευαν κάποτε τὸ θεῖο; Τί σημασία ἔχει, ἂν κάποτε τοὺς γκρεµίζαµε καὶ ἀπ᾿ τὰ μάρμαρά τους φτιάχναμε ἀσβέ- στη στὸ ὄνομα τοῦ ᾿Ιεχωβᾶ; Σήµερα γίναμε “Ἕλληνες, µετανοήσαμε καὶ σωθήκαµε. Τὸ ξέρουμε τὸ τροπάριο ἀπ᾿ ἔξω. Καὶ ὁ Μ. Κωνσταντῖνος µετάνοιωσε, λένε, πρὶν πεθάνει καὶ ἔγινε ἅγιος. Τί σημασία ἔχει, ποὺ δὲν ἄφησε κανένα συγγενῆ του, γιὰ νὰ τὸν κληρονομήσει, ἀφοῦ τοὺς εἶχε σφάξει ὅλους; Μετάνοιωσε κι ἔγινε ἅγιος. Ἔτσι καὶ ἐμεῖς μετανοιώσαμε καὶ γίναμε ΄Ἓλληνες. Καὶ λέει τὸ ποίημα: «Τί εἶναι ἡ πατρίδα μας, μὴν εἶναι οἱ κάμποι, μὴν εἶναι...» Ὄχι, ἡ πατρίδα μας δὲν εἶναι οἱ κάμποι καὶ ὅλα τὰ ὑπόλοιπα, εἶναι ἡ μετάνοια! Ἢ μετάνοια ποὺ ἀφαιρεῖ αὐτόματα τύψεις καὶ εὐθύνες. Καὶ ἡ κορύφωσις τοῦ δράματος. Τί σημασία ἔχει, ἂν ἀποδειχθεῖ τελικὰ ὅτι οἱ “Ελληνικοὶ ναοὶ χτίστηκαν, γιὰ νὰ τιμήσουν τὰ διάφορα πρόσωπα καὶ ιδιότητες τοῦ θείου, ποὺ εἶναι ἕνα, ἀλλὰ ἐκφράζεται σὲ πολλὲς μορφές; Τί σημασία ἔχει, ἂν ἔντεχνα ἀπὸ ὁρισμένους ὑποβιβάστηκε δολίως ἡ ᾿Ελληνικὴ Θρησκεία στὸ ἐπίπεδο τοῦ πεζοδρομίου καὶ τὰ πρόσωπα τῆς θείας οὐσίας, ποὺ μία της ἔκφραση εἶναι κι᾿ ὁ ἄνθρωπος, συκοφαντήθηκαν καὶ ταυτίστηκαν μὲ τὸ πρότυπο τῆς ἀχαλίνωτης ἀκο- λασίας; Ἔχει σημασία; Τελικὰ κάποιοι πρέπει νὰ βρεθοῦν σ᾽ αὐτὸν τὸν τόπο, ποὺ καταρρέει ἀπὸ τὴν ἀ- πουσία ταυτότητας καὶ ἰδεῶν, νὰ τὸ φωνάξουν. Ναί. Ἔχει σημασία! Νὰ βροῦν τὴν τόλμη καὶ τὸ κουράγιο, μήπως μπορέσουμε καὶ κάτι διασώσουμε ἀπ᾿ τὰ λίγα ποὺ μᾶς ἀπέμειναν. Γιὰ νὰ μὴν τρέχουμε πανικόβλητοι στὰ μουσεῖα τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐ- κλιπαρώντας γιὰ λίγα μάρμαρα καὶ πηλὸ μὲ τὴν νοοτροπία τοῦ ὑποδεέστερου, τοῦ ἐπαίτη, ἀλλὰ ἐδῶ στὸν τόπο μας νὰ σεβαστοῦμε τὶς ἰδέες, τὶς ἱερὲς ἔννοιες, ποὺ ἔ- χουν χάσει δυστυχῶς τὸ περιεχόμενο καὶ τὴν σημασία του. Τότε δὲν θὰ ζητια-