ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚΑΤΣΙΑΔΡΑΜΗΣ Τὰ φωνήεντα καὶ ὁ χῶρος ΣΧΟΛΙΟ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ Η. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΥ Α. Κατὰ τὴν ἀναλυτικὴ μέθοδο τοῦ ᾿Ηλία Τσατσόµοιρου, ποὺ ἀναπτύσσεται στὸ ἔργο του «Ἱστορία [Γενέσεως τῆς ᾿Ελληνικῆς Γλώσσας» (ἔχδ. «Δαυλός», ᾿ Αθή- να 1991), ἡ ἀπὸ κάθε λέξιν περικλειομένη ἔννοια ἣ ἄλλως ἡ πληροφορία τὴν ὁποία μεταφέρει, ἀποτελεῖ σύνολο διακεκριμένων πληροφοριῶν, οἱ ὁποῖες περιέχονται σὲ κάθε γράμμα. Κατὰ τὴν λογικὴ καὶ τὸν φυσικὸ νόμο οἱ λέξεις σὰν ἤχοι κατὰ ἄμεσον τρόπον σχετίζονται μὲ τὰ ὑπ᾿ αὐτῶν περιγραφόμενα φυσικὰ φαινόμενα µέσω μιμή- σεως ἣ ἐπαναλήψεως φυσικῶν ἤχων, ὥστε σημαῖνον καὶ σημαινόμενον νὰ ἔχουν αἰ- τιώδη σχέσιν. ᾿Αλλ᾽ ἡ μὴ ζῶσα φύσις (δηλ. ἡ ἐκτὸς τῶν ἀνθρώπων καὶ ἐμβίων ὄντων) «ὁμιλεῖ» µέσω τῶν συμφώνων. 'Η παρουσία τῶν φωνηέντων κατὰ τὸν ᾿Ηλίαν Τσατσόμοι- ρον δίδει τὴν ἀνθρώπινη διάσταση στὴν ὀργάνωση τῶν λέξεων. Ὁ Τσατσόμοιρος στὸ προαναφερθὲν ἔργο του δίδει τὶς ἑξῆς σημασίες τῶν ἑπτὰ φωνηέντων τῆς ᾿Ελ- ληνικῆς γλώσσης: Α Ξ "Ανθρωπος - ᾿Αρχή. ΕΞ ᾿Ωθεῖν διὰ κραυγῶν, ᾿Ελαύνειν - ᾿Εδράζειν. 1 Ξ ὀξὺς ἥ-χος - ᾿Ακτίς, ᾿Ιθύνειν (κατευθύνειν, καθοδηγεῖν κ.τ.λπ.), Ἴ- σχειν (κρατεῖν, συγχρατεῖν κ.τ.λπ.). Ο Ξ Οἴκος (χῶρος), πᾶς χῶρος - ἔχταση. Υ Ξ ᾿Υγρὸν - κοιλότης. Γιὰ τὰ ὑπόλοιπα δύο, γιὰ τὸ Η Ξ Φωτεινότης: (Ξ Ε μακρὸν) καὶ γιὰ τὸ Ω Ξ ᾿Ωρανός, μέγας χῶρος - "Απειρον - Σύμπαν (09). ᾿Εξ αὐτῶν τὸ Ο, ὦ συνδέει ἐκτὸς τῶν ἄλλων καὶ μὲ τὴν ἔννοια τοῦ χώρου. ᾽Ε- πειδὴ ὄμως καὶ τὰ ὑπόλοιπα φωνήεντα ἀποτελοῦν «φωνήεντα», δηλαδὴ σύγκεινται ἐκ τοῦ αὐτοῦ, ἂς μοῦ ἐπιτραπεῖ ἡ ἔκφρασις, ὑλικοῦ ὡς τὰ Ο, ὦ καὶ αὐτά, (δηλ. Α, Υ, Ε, 1)ὴ, ὡς συνάγεται ἐκ τῶν παρατιθεμένων παραδειγμάτων, δύνανται νά συνδε- θοῦν καὶ μετὰ τῆς ἐννοίας τοῦ χώρου. Κατωτέρω ἐρευνᾶται ἡ σχέσις τῶν Α,Υ, Ε., 1 μετὰ τοῦ χώρου, τοῦ Η θεωρουμένου ἐκτεταμένου τύπου τοῦ ΕΣ. Β. ᾿Ανωτέρω ἀναφέρθη, ὅτι οἱ λέξεις μεταφέρουν πληροφορίες γεγονότων, φυ- σικῶν φαινομένων, εἰκόνων κ.τ.λπ. µέσω ἤχων. ᾿Ερευνῶντας τὴν λέξη πληροφορία, παρατηροῦμε, ὅτι αὐτὴ εἶναι σύνθετος ἐκ τοῦ ἐπιθέτου πλήρης καὶ τοῦ ρήματος φέ- ρω. Αν μὴ τι ἄλλο, ἡ πληροφορία, ὡς ἐκ τῆς φύσεώς της καὶ ἐξ ὁρισμοῦ, ὑποχρεοῦ- ται νὰ εἶναι πλήρης. ᾿Αναλυτικώτερον καὶ ὅσον ἀφορᾶ ἕν φυσικὸν γεγονός, τοῦτο ἀ- ποτελεῖται τουλάχιστον ἐκ δύο παραμέτρων: α) Τοῦ ἰδιάζοντος χαρακτῆρος του, ἐμφανιζομένου διὰ τοῦ ἤχου (σύμφωνα) καὶ β) τοῦ χώρου στὸν ὁποῖον ἔλαβε χώραν (ἐκφραζομένου διὰ τῶν φωνηέντων κατὰ τὴν ἐδῶ διατυπουμένη ἄποψη). ᾿Επομένως ἡ λέξις ἣ ὁποία κατὰ τὸ δυνατὸν τὸ περιγράφει, ὀφείλει, γιὰ νὰ ὑ- πάρχη πλήρης περιγραφὴ καὶ νὰ δύναται νὰ χαρακτηρισθῆ ὡς πληροφορία, νὰ περιέ- χη καὶ τὶς ἀνωτέρω δύο παραμέτρους, α καὶ β, εἰσαγομένου ἐμμέσως διὰ τῆς παρα- μέτρου β τοῦ ἀνθρωπίνου παράγοντος ὡς παρατηρητοῦ. Πρὸς διασάφησιν τῶν προαναφερθέντων ἂς μοῦ ἐπιτραπῆ νὰ ἀναφέρω μερικὰ χαραχτηριστικὰ παραδείγματα, γράφοντας τὰ φωνηέντα μὲ χεφαλαῖα χάριν ἐπο-