7842 ΔΑΥΛΟΣ/ 135, Μάρτιος 1993 Ἢ βυζαντινὴ εὐγενὴς Θεοδώρα Φραντζῆ γιὰ τὴν στάση τῆς ᾿Εκκλησίας στὴν Άλωση ᾿Αξιότιμε κ. διευθυντά, Εἰς τὰ δύο τελευταῖα τεύχη τοῦ «Δαυ- λοῦ» δημοσιεύτηκε ἄρθρο μὲ τίτλο «Ελ- ληνισμὸς, Χριστιανισμὸς στὸ Βυζάντιο» τοῦ κ. Εὐάγγελου Μπεξῆ. Θἄθελα νὰ κάμω µία συμπληρωματικἡ παρέμβαση εἰς αὐτὴν τὴν ἐργασίαν, γράφοντας γιὰ τὴν στάση καὶ τὸν ρόλο ποὺ κράτησε ἡ ᾿Εκκλησία τὴν ἱστορικὴ στιγμὴ τῆς ἁλώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Τὴν πικρὴ ἀλήθεια τὴν πληροφορούμεθα ἀπὸ ἕνα συγκλονι- στικὸ ἔγγραφο. Πρόκειται γιὰ τὸ βιβλίο «᾿Η πτῶσις τῆς Κωνσταντινουπόλεως» τῆς Θεοδώρας Φραντζῆ. (Θεοδώρα Φραντζῆ: κόρη τοῦ Γεωργ. Φραντζῆ, μεγάλου πρω- τοβεστιαρίου τοῦ Κων. Παλαιολόγου. Πα- ντρεύτηκε τὸν ἱππότη ᾿Ἑδουάρδο ντὲ Ῥυ- στών, στρατιωτικὸ σύμβουλο του αὐτοκρά- τορα. Μετὰ τὴν ἅλωση δραπέτευσε στὴν Μεγάλη Βρεταννία μαζὶ μὲ τὸν σύζυγό της. ᾽Εκεῖ, μακριὰ ἀπὸ τὴν ἐκκλησιαστικὴ λο- γοκρισία, ἔγραψε τὸ ἔργο: «,Η πτῶσις τῆς Κωνσταντινουπόλεως». ᾿Εξεδόθη τὸ πρῶ- τον τὸ 1454 τοῦ Ι.Μ. Νεα]ε. Ἔχει µετα- φραστεῖ στὰ 'Ἑλληνικὰ ὑπὸ Χ.Α. Παρμε- νίου. Τὸ κείµενο ποὺ ἀκολουθεῖ εἶναι µετά- φραση ἀπὸ τὸ αὐτούσιο πρωτότυπο, σελ. 32 κ.ἓξ.): «Κατὰ τὶς ἐννέα ἡ ώρα ἄνοιξε ἡ μικρὴ πόρτα τοῦ μοναστηριοῦ. ἽἝ νας μοναχός, κουκουλωμένος ἀπὸ τὸ κεφάλι μέχρι τὰ νύ- χια, βγῆκε μὲ προφύλαξη καὶ γρήγορα προχώρησε πρὸς τὴν θάλασσα. 'Ο ἱππότης ᾿Εδουάρδος (ντὲ Ρυστώὠν) (Σ.Σ.: ὁ σύζυγος τῆς συγγραφέως) μαζὶ μὲ τὸν σωματοφύλα- κά του, προσέχοντας νὰ μὴν τὸν χάσουν ἀ- πὸ τὰ μάτια τους, τὸν παρακολουθοῦσαν ἀ- πὸ μακριά. Ἔτσι, ἀνάμεσα ἀπὸ ἐλεεινὰ δρομάκια, χωρὶς νὰ τοὺς καταλάβει, ἔφτα- σαν στὴν παραλία. Σ᾽ αὐτὸ τὸ μέρος, ἂν καὶ τὸ σκοτάδι ἦταν βαθύ, μπόρεσαν νὰ διακρίνουν ἕτοιμη νὰ ξεκινήσει μιὰ βάρκα φορτωμένη μὲ πέντε-ἕξι ἀνθρώπους. Κρυμ- μένοι σὲ μιὰ γωνιά, κατάφεραν νὰ ξεχωρί- σουν τὶς κουβέντες. --- ᾿Εδῷ καὶ μισὴ ώρα βλέπαμε τὸ φῶς καὶ σὺ ἀργοῦσες. Νομίσαμε, ὅτι μᾶς κο- ρόιδεψες. --- Δὲν μπόρεσα νὰ γράψω τὰ γράμματα γρηγορώτερα. Μετὰ νόμισα ὅτι μὲ παρα- κολουθοῦσαν δύο ἄτομα. Γι᾿ αὐτὸ ἔκανα κύκλο καὶ ἦλθα ἀπὸ τὴν ὁδὸ τοῦ ᾿Αγίου Τροφίμου. ᾿Αλλά, γιὰ τ᾽ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, μὴν χάνουμε τὴν ὥρα μας. ᾿Αρκετὰ καθυ- στερήσαμε, εἶπε ὁ μοναχὸς καὶ πήδησε στὴν βάρκα. - Κάτι ὕποπτο συμβαίνει, Κοντάρι, εἴ- πε χαμηλόφωνα ὁ ἱππότης στὸν σύντροφό του. ᾿Εκεῖνος ὁ ἄνθρωπος ποὺ μίλησε πρῶτος καὶ εἶπε γιὰ τὸ φῶς, δὲν σοῦ φαίνε- ται σὰν γνώριμος; -- Στὴν τιμή μου, ἀπάντησε ὁ Βαράγ- γιος. Πιστεύω, ὅτι ἦταν ὁ Μέγας Δούκας Λεόντιος. Κύτταξαν ἀπέναντι πρὸς τὸ Βόσπορο καὶ διέκριναν ἕνα φωτεινὸ σημάδι. Πρέπει αὐτὴ ἡ κόκκινη φλογίτσα νὰ ἔβγαινε ἀπὸ τὸ μοναστήρι τῆς ᾿Αγίας Εὐφημίας. Μετὰ ἀπὸ πέντε λεπτὰ ἀνέβηκαν πρὸς τὸ φῶς, πού, ὅπως εἶχαν ὑπολογίσει, ἔβγαινε ἀπὸ τὸ νησάκι τοῦ Βράχου τοῦ Λεάνδρου. ᾿Ε- κεῖ βρισκόταν ἕνα μισογκρεμισμένο φρού- ριο μὲ μιὰ σκάλα μικρή, ποὺ ὁδηγοῦσε ψηλὰ στὸν πύργο. Μὲ προσοχὴ καὶ ἀκρο- πατώντας σκαρφάλωσαν στὰ ξύλινα σκα- λοπάτια καὶ κύτταξαν μέσα. Τὸ ἐσωτερικό, ἂν καὶ ἔρημο ἀπὸ χρόνια, διατηριόνταν σὲ καλὴ κατάσταση καὶ προσέφερε μιὰ καλὴ κρυψώνα κι ἕνα γερὸ καταφύγιο ἀπὸ τὰ μά- τια τοῦ κόσμου καὶ ἀπὸ τὴν κακοκαιρία. Δὲν δυσκολεύτηκαν νὰ ἐντοπίσουν μιὰ πα- ρέα ἀνδρῶν καὶ μὲ ἄνεση παρακολούθησαν ὁλόκληρη συζήτηση. - ᾿Αλλὰ πρέπει νὰ εἴμαστε ἔξασφαλι- σμένοι ἀπὸ ὅλες τὶς πλευρὲς πασᾶ µου, ἔ- λεγε ἡ μιὰ φωνή, ποὺ εὔκολα κατάλαβαν ὅ- τι ἀνῆκε στὸν Μεγάλο Δούκα. ᾿Εσεῖς ζητᾶ- τε ὅρκους, ἐνέχυρα καὶ ὁμήρους, χωρὶς νὰ προσφέρετε τίποτα. Αὐτὸ δὲν εἶναι δίκαιο καὶ δὲν μᾶς εὐχαριστεῖ καθόλου. - [Ὁ ἀρχηγὸς τῶν πιστῶν, ὁ Μωάμεθ, ἀποκρίθηκε ἡ ἄλλη φωνή, ποὺ ἀνῆκε στὸν μεγάλο πασᾶ τῆς ᾿Ανδριανούπολης, τὸν Ῥεσίτ, ὅσο ἐξαρτᾶται ἀπ᾿ αὐτόν, ἐπιθυμεῖ νὰ μὴν χυθεῖ τὸ αἷμα τῶν ὑπηκόων του κα- θώς καὶ τῶν Ναζωραίων, γιατὶ ἔτσι μᾶς προστάζουν τὰ ἱερά μας βιβλία, ποὺ γρά- φουν: «αἰχμαλωσία στοὺς ἀπίστους καὶ θά-