ΤῸ ΑΝΕΚΔΟΤΟ ΛΙΗΓΗΜΑ ΤΟΥ ᾿Εκεῖνον τὸν καιρό, ποὺ ἔγινε ἡ µεταπο- λίτευσι καὶ ἦλθε κατὰ τοὺς πολλοὺς πάλι στὸν τόπο µας ἡ Δημοκρατία, μιλᾶμε γιὰ τὸ ἔτος Ι974, ἔκαμε τὴν ἐμφάνισί του στὸ χῶρο τῆς ᾿ Αθηναϊκῆς κοινωνίας καὶ ἕνα σωματεῖο. Τὸ σωματεῖο αὐτὸ εἶχε τὸν τίτ- λο: «Ἐνώση τῶν ᾿ Ελλήνων Βιβλιοθηκα- ρίων» καὶ εἶχε ὡς µέλη του ἀρκετὲς κυρίες τῆς λεγομένης μέσης τάξεως, ποὺ εἶναι στὴ χώρα µας ἡ ἐπίσης λεγομένη ἀστικὴ τάξις, ἡ ὁποία καθ᾽ ὅλο τὸ χρονικὸ διάστημα ἀ- πὸ τὸν μεγάλο ποόλεμο καὶ μετὰ ἧτο, ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ Καβάφης, ἐν μέρει χριστιανικὴ καὶ ἐν πολλοῖς κομμουνίζουσα ἢ μᾶλλον πότε τὸ ἕνα καὶ πότε τὸ ἄλλο, ἀνάλογα μὲ τὸν ἀέρα ποὺ ἔπνεε - καὶ δὲν ἦταν ἔτσι μό- νο στὸ θέμα αὐτό, ἀλλὰ καὶ σὲ ὅποιο ἄλλο θέμα ὑπῆρχε ἐπὶ ...τάπητος. Ἔτσι στὸ θέμα ποὺ εἶχε ὡς ἀντικείμενο τὸ σωματεῖο ποὺ λέμε, πολλὰ μέλη του, μεταξὺ αὐτῶν καὶ ἕ- νας τμηματάρχης τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς τῶν ᾿ Ελλήνων, εἶχαν τὴ γνώμη, ὅ- τι δὲν ἔχουμε βιβλιοθῆκες στὴν ᾿ Ελλάδα! Πρὶν ὅμως προχωρήσουμε στὸ διατα- κτικὸ µέρος τοῦ «ἐπειδή», ποὺ ἀρχίσαμε τὴν πρότασι αὐτή, θὰ κάμουμε ἐδῶ μιὰ πα- ρένθεσι: Βρέθηκα μιὰ φορὰ τὸ καλοκαίρι τοῦ ἔτους [966 στὸ Θέατρο τοῦ 'Ἡρώδου τοῦ ᾽Αττικοῦ, ὅπου τὸ Κρατικὸ Θέατρο παρουσίαζε τὸν «Πλοῦτο» τοῦ ᾿Αριστοφά- νη. Καθώς διαλέγονται οἱ παράγοντες τοῦ ἔργου καὶ μιλοῦν γιὰ τὸν πλοῦτο, τὴ φτώ- χεια καὶ γιὰ ἕνα σωρὸ ἄλλα πράγματα, ἔρ- χεται σὲ μιὰ στιγμὴ καὶ ὁ λόγος γιὰ τὴν πατρίδα. --- Καὶ ἡ πατρίδα; ρωτᾶ ὁ ἕνας τὸν ἄλλο ᾿Αθηναῖο. -- Δὲ βαρυέσαι καημένε, ποιά πατρίδα; λέει ὁ ἄλλος ᾿Αθηναῖος, πα- τρίδα εἶναι ὅπου περνᾶμε καλύτερα. Τότε λοιπόν, τὸ [966 τὸ καλοκαίρι, ὅταν ἧρθε ὁ διάλογος αὐτός, ὅλο τὸ ἐκκλησίασμα τοῦ θεάτρου ξέσπασε σὲ φρενιτιώδη χειροκρο- τήματα. Αὐτὰ τὰ παρατεταμένα χειροκροτή- ματα, ποὺ δὲν ἔγιναν ἀσφαλῶς γιὰ τὸν λόγο τοῦ ἔργου τοῦ ᾿Αριστοφάνη, ἀλλὰ ἔγιναν γι᾿ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγο ποὺ ἐκείνη τὴ στιγμὴ λεγόταν καὶ ἀντανακλοῦσαν ἀσφα- λῶς τὸ πνεῦμα ποὺ ἐπικρατοῦσε στὴν 'Ελ- λάδα, μοῦ ἔκαμαν μεγάλη ἐντύπωσι. Τὸν ἄλλο χρόνο, τὸ καλοκαίρι, ποὺ εἶχε στὸ μεταξὺ γίνει ἡ ἐπέμβασι τοῦ Στρατοῦ, ἡ ὁ- ποία ἔγινε συνεπείᾳ αὐτοῦ ἀκριβῶς τοῦ πνεύματος τοῦ ἀπατρισμοῦ ποὺ εἶχε κατὰ- λάβει τὸν λαὸν -- γιὰ μένα καὶ μόνο αὐτὸ τὸ ἐπεισόδιο ποὺ ἀνέφερα ἦταν ἀρκετὸ νὰ δικαιολογήση τὴν ἐπέμβασι ἐκείνη ---, παιζόταν πάλι ὁ «Πλοῦτος» τοῦ ᾿Αριστοφά- νη στὸ ἴδιο θέατρο, ἐκεῖ κάτω ἀπὸ τὴν ᾿Α- ΠΑΝΟΣ ΤΣΙΝΑΣ Τὸ δεῖπνο κρόπολι. Πῆγα τότε στὴν πρώτη παράστα- σι, γιατὶ ἤθελα νὰ ἰδῶ ἀκριβῶς τὴ σκηνὴ ἐ- κείνη, ποὺ τὸν περασμένο χρόνο ὁ λαὸς μὲ τόση ὁρμὴ χειροκρότησε τὰ λεγόμενα. "Ηρθε ἡ ροὴ τοῦ διαλόγου τοῦ ἔργου καὶ ὁ ἠθοποιὸς εἶπε: --- Καὶ ἡ πατρίδα; καὶ ὁ ἄλ- λος ἠθοποιὸς εἶπε καὶ αὐτός: - Δὲ βαρυέ- σαι καημένε, ποιά πατρίδα; Πατρίδα εἶναι, ὅπου περνᾶμε καλύτερα. Ακρα σιωπὴ στὸ ἐκκλησίασμα τοῦ θεάτρου. Τώρα λοιπὸν στὸ ἔτος [974 καὶ µετά, ποὺ ἦρθε πάλι ἡ Δημοκρατία, οἱ πολιτικοί, ποὺ ἦρθαν πάλι στὴν ἀρχή, ἐξαπέλυσαν ἑ ἕ- να χείμαρρο προπαγάνδας κατὰ τῆς προη- γουµένης διακυβερνήσεως τῆς ᾿ Ελλάδος ἀ- πὸ τοὺς στρατιωτικούς, ποὺ οὔτε μέτρο, ὅ- σον ἀφοροῦσε στὴν ἔντασιν, οὔτε ὅριο, ὅ- σον ἀφοροῦσε στὴν ἕκτασιν, εἶχε. Οἱ πολι- τικοὶ βεβαίως δικαιολογηµένως ὡς ἕνα ση- μεῖο ἔλεγαν ὅ,τι ἔλεγαν, διότι ἤθελαν διὰ βοῆς, θρήνου καὶ παραδαρμοῦ νὰ ἔξοστρα- κίσουν ἀπὸ τὸν πολιτικὸ στίβο τοὺς ἀν- θρώπους ἐκείνους, ποὺ ἐπὶ ἑπτὰ ὁλόκληρα χρόνια τοὺς ἀποστέρησαν τὰ διάφορα ἀξι- ὦματα ποὺ εἶχαν, ἀλλὰ ὁ λαός; Αχ αὐτὸς ὁ λαός! 'Ο 'ἙΕλληνικὸς λαὸς κάτω ἀπὸ μιὰ ἐμπνευσμένη ἡγεσία μπορεῖ καὶ κάμνει θαύ- ματα. Εχοντας ὅμως μιὰ ἀνίκανη ἡγεσία ἢ μιὰ κακὴ ἡγεσία ἢ καθόλου ἡγεσία, ὅπως συνέβη τότε στὴν Κατοχὴ ἀπὸ τὰ Γερμα- νικὰ στρατεύματα, ὁ "Ἑλληνικὸς λαὸς δια- λύεται ὅπως τὰ χιόνια στὰ βουνὰ τὴν ἄνοι- ξι, χάνει τὸν εἰρμὸ τῆς σκέψεώς του καὶ γίνεται σὰν ἕνα σύννεφο ἀποκομμένο ἀπὸ τ᾽ ἄλλα σύννεφα, ποὺ εἶναι ἕρμαιο τῶν πέ- ντε ἀνέμων. Συμβαίνει ὅμως τὸ περίεργο, ποὺ ἐνῶ ὁ λαός, ὡς λαός, γίνεται ἕρμαιο τῶν πέντε ἀνέμων, ὡς ἄτομο μεμονωμένο ὁ ΓἝλληνας καὶ ὡς μικρὲς ὁμάδες ἀντέχει στὶς δοκιμασίες καὶ ἔχει καρτερία καὶ ὑπο- μονὴ ἀνεξάντλητη. ᾿Εγώ, ποὺ γεννήθηκα ἐ- πάνω ἐκεῖ στὰ βουνὰ τῆς Πίνδου καὶ ἔζησα ἐκεῖ κοντὰ στὸ λαὸ τῆς ὑπαίθρου χώρας, εἶχα πολλές, μὰ πάρα πολλὲς τέτοιες ἐ- μπειρίες τότε στὶς δύσκολες ἡμέρες τῆς Κατοχῆς, καὶ αὐτό, ἔχω τὴ γνώμη, ὅτι συνέ- βη καὶ στὴ νεώτερη ἐποχή, μετὰ τὴν Κα- τοχή. ”Αλλο τὸ θέµα, ἂν σὲ μερικὲς ὁμάδες τοῦ λαοῦ, ὅπως καὶ ἡ ὁμάδα γιὰ τὴν ὁποία μιλᾶμε, καὶ τὰ ἄτομα καὶ ἡ ὁμάδα, συμπε- ριφέρονται ὅπως τῆς ἀλεποῦς τὸ παιδί, ποὺ λέει ὁ «μουραππᾶς», τὸν ὁποῖο ὁ Στέφανος Γρανίτσας συμπεριέλαβε στὸ βιβλίο του, ποὺ εἶχε τὸν τίτλο «Τὰ ἄγρια καὶ τὰ ἤμερα τοῦ βουνοῦ καὶ τοῦ λόγγου». "Ας ἰδοῦμε ὅμως τί λέει ὁ «μουραππᾶς» ἐ- κεῖνος: «Κάποτε, λέει, ποὺ ἦταν φοβερὸς