Ἑλληνικότητα καὶ Ἐθνιχισμὸς Σὲ μιὰν ἐποχὴ συγχύσεων, διαστρεθλώσεων, ἀντιφάσεων ἀλλὰ καὶ ἐπίμονου προθληματισμοῦ θεωροῦμε σκόπιμο νὰ προδοῦμε σὲ κάποια ἰδεολογικὰ «ξεκα- θαρίσματα» ἀπὸ τὶς στῆλες τοῦ «Δαυλοῦ». Τελευταῖα παρατηρεῖται στὸν εὐρύτε- ρο εὐρωπαϊκὸ χῶρο (καὶ ὄχι μόνο) μιὰ ἔξαρση τῶν ἐθνικῶν κινημάτων καὶ τῶν ἀντιστοίχων ἐθνικῶν καὶ θρησκευτικῶν διεκδικήσεων (πρώην Σοόιετικὴ Ἕνωση, Γιουγκοσλαόία κ.λπ.). Εἰδικὰ μάλιστα στὴν Ἑλλάδα ἐξ ἀφορμῆς τοῦ λεγόμενου «Μακεδονικοῦ» ὑπάρχει ἀνάλογη ἐθνικὴ ἔξαρση. Ἐκεῖνο ποὺ θὰ ἀναλύσουμε στὴ συνέχεια εἶναι ἡ σχέση μεταξὺ τῶν δύο ἰδεολογικῶν μεγεθῶν, τῆς «ἑλληνι- κότητας» καὶ τοῦ «ἐθνικισμοῦ». Τρεῖς εἶναι οἱ πιθανὲς σχέσεις μεταξὺ αὐτῶν τῶν δύο ἐννοιῶν: α) ταύτιση, 6) ἐπι- κάλυψη, γ) διαφοροποίηση. Ἔκ προοιμίου θὰ ποῦμε καὶ στὴ συνέχεια θὰ ἀπο- δείξουμε ὅτι: ἄλλο ἐθνικισμός, ἄλλο ἑλληνικότητα. Πρόκειται δηλ. γιὰ ἰδεολο- γικὰ μεγέθη, πού, ἂν θεωρηθοῦν ἀπὸ μιὰ εἰδικὴ σκοπιά, θὰ μποροῦσαν νὰ κρι- θοῦν καὶ ὡς ἀσύμόατα. Καὶ πρῶτα-πρῶτα ἂς δώσουμε ἕναν συνοπτικὸ ὁρισμὸ τοῦ ἐθνικισμοῦ. Ἐθνικισμὸς εἶναι ἡ μαζοποίηση καὶ ἀπολυτοποίηση τῆς ἰδέας τοῦ ἔθνους: δηλ. τῶν πνευματικῶν, ἠθικῶν καὶ ὑλικῶν δη μιουργη μάτων μιᾶς ἐθνικῆς ὀντότητος. Ἡ ὑ ὑπεράσπιση τῶν ἐθνικῶν ἰδεωδῶν εἶναι ἔμφυτη σὲ κάθε ἄνθρωπο, τουλάχιστον σὲ κάθε ἄτομο ποὺ ἔχει ἀναπτύξει ἐθνικὴ συνείδηση. Εἶναι αὐτο- νόητο μάλιστα πὼς ἀποτελεῖ καθῆκον κάθε λαοῦ ἡ ὑπεράσπιση τῶν ἐθνικῶν ἰδε- ωδῶν του. Τὸ κάθε ἔθνος πρέπει νὰ ἔχει ὑψηλὸ φρόνημα καὶ αὐξημένη ἐθνικὴ συνείδηση - ἀνάλογη φυσικὰ τῆς πολιτιστικῆς του κληρονομιᾶς ἀνὰ τοὺς αἰῶνες. Ὅμως ἄλλο ἐθνικὴ συνείδηση, ἀλλο ἑλληνικὴ συνείδηση. Τὸ ἱστορικὸ μέγεθος «Ἑλλὰς» δὲν ἔχει μόνο φυλετικά, γεωγραφικὰ ἢ ἐθνικὰ χαρακτηριστικὰ ἀλλὰ οἰκουμενικά, πανανθρώπινα. Ἡ ἔννοια «Ἕλλην» ἔχει ἐπί- σης πνευματικὸ καὶ ὄχι μόνον ἐθνικὸ περιεχόμενο, ποὺ δὲν τὸ ἔχουν ἄλλα ἔθνη. «.. τὸ τῶν Ελλήνων ὄνομα πεποίηκε μηκέτι τοῦ γένους ἀλλὰ τῆς διανοίας δοκεῖν εἶναι, καὶ μᾶλλον “Ελληνας καλεῖσθαι τοὺς τῆς παιδεύσεως τῆς ἡμετέρας ἢ τοὺς τῆς κοινῆς φύσεως μετέχοντας» (Ἰσοκράτης, Πανηγυρικὸς 50-52). [Μετάφραση: Τὸ ὄνομα τῶν Ἑλλήνων ἔχει λάόδει τέτοια χαρακτηριστικά, ὥστε νὰ φαίνεται ὅτι εἶναι δηλωτικὸ τῆς σκέψεως καὶ ὄχι τῆς φυλῆς, καὶ περισσότερο ὀνομάζονται Ἕλληνες αὐτοὶ ποὺ μετέχουν στὴν δική μας παιδεία παρὰ αὐτοὶ ποὺ μετέχουν στὴν κοινὴ μας φυλή]. Ὡς γνωστόν, περὶ τῆς ἔτυ μολογίας τῆς λέξεως «Ελλάς» ἔχουν προταθεῖ πολλὲς θεωρίες (π. χ. ἐκ τῶν «Σελλῶν», ἐκ τοῦ «σαλ-» ἢ ἐκ τῆς «σελήνης»). Θ᾽ ἀναφέρου- με ἐδῶ τὴν πιὸ πρόσφατη καὶ τὴν πιὸ ρηξικέλευθη, ποὺ Όμως συμφωνεῖ μὲ τὸ πα- νάρχαιο ἐννοιολογικό της περιεχόµενο: «Ἑλλὰς» εἶναι δύο λέξεις: «ἕν» τ «λᾶς», καὶ σημαίνει «μία πέτρα», ποὺ εἶναι ἡ ὀνομασία ὅλης τῆς Γῆς. Ἕλληνες κατὰ ταῦτα μποροῦν νὰ εἶναι ἰδεολογικὰ ὅλοι οἱ ἄνθρωποι τοῦ πλανήτη. Κάτι παρα- πλήσιο ἐκφράζει στὴν διήγηση περὶ Δευκαλίωνος καὶ ὁ ᾿Απολλόδωρος, ὅ ὅταν 6ά- ζει τὸν Δία νὰ προτρέπει τὸν μοναδικὸ σωθέντα ἐκ τοῦ κατακλυσμοῦ νὰ ρίχνει πἰ- σω του λίθους, γιὰ νὰ δημιουργηθοῦν ἄνθρωποι, «... ὅθεν καὶ μεταφορικῶς λαοὶ ὠνομάσθησαν ἀπὸ τοῦ λᾶας ὃ λίθος» (Απολλόδωρος, Α, ΥΠ, 2). Ἐν πάσῃ περι- πτώσει ἡ παναρχαία ἔννοια «Ελλὰς» ἔχει διαμορφώσει λόγω τῆς πολιτιστικῆς --