ΚΩΝ.Β.ΚΟΥΤΡΟΥΒΕΛΗΣ Ἡ ὁμηρικὴ ᾿Αστερὶς προσδιορίξδει τὴν θέση τῆς προϊστορικῆς Ἰθάκης 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τὸ νησὶ τῆς Ἰθάκης σήµερα σύμφωνα μὲ τὰ στοιχεῖα τῆς Γεωγραφίας τῆς Ἑλλά- δος θρίσκεται στὸ Ἰόνιο Πέλαγος, στὰ νότια τῆς Λευκάδας καὶ στ’ ἀνατολικὰ τῆς σημερινῆς Κεφαλληνίας ἢ τῆς Ὁμηρικῆς Σάµης. Ἢ ταυτότητα τοῦ νησιοῦ τῆς Ὁμηρικῆς Ἰθάκης τοῦ ᾿Ὀδυσσέα σύμφωνα μὲ τὶς διάφορες θεωρίες καὶ ἀπόψεις ποὺ ἔχουν διατυπωθεῖ κατὰ καιροὺς «περιφέρε- ται» ἀπὸ νησὶ σὲ νησὶ τοῦ Ἰονίου Πελάγους, κι ἀκόμη δὲν ἔχει θρεῖ τὸν τόποτης. Ὃ ᾽Οδυσσέας περιπλανήθηκε δέκα χρόνια, γιὰ νὰ θρεῖ τὴν Ἰθάκη του. Οἱ νεώ- τεροι ὅμως ἐρευνητὲς περιπλανῶνται, ψάχνοντας νὰ θροῦν τὴν Ἰθάκη τοῦ Ὄδυσ- σέα, ἐπὶ 116 χρόνια. ἀπὸ τότε ποὺ ὁ Ἑ. Σλῆμαν ἔκανε τὴν πρώτη ἀνασκαφη τὸ 1877 στὴ σημερινὴ Ἰθάκη. Οἱ πιθανότητες ἐντοπισμοῦ τῆς Ὁμηρικῆς Ἰθάκης σύμφωνα μὲ τὰ δημοσιεύ- ματα τοῦ τελευταίου καιροῦ σ᾽ ἔφη μερίδες καὶ περιοδικἀ περιορίζονται στὰ νη: σιὰ τῆς Κεφαλληνίας, τῆς Λευκάδας καὶ τῆς σημερινῆς Ἰθάκης. Ἐπειδὴ ὦ ὅμως οἱ ἀνασκαφὲς ποὺ ἔχουν γίνει ἐδῶ καὶ 116 χρόνια στὴν σημερινὴ Ἰθάκη, δὲν ὁ ἀπέ- ὅωσαν τίποτα, μὰ τελείως τίποτα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖο ἐπιθεθαιώνεται καὶ ἀπὸ τὸν Σ. Συμεώνογλου, τελευταῖον ἐρευνητὴ ἀνασκαφέα, δηλώσαντα ὅτι «ὑπῆρξε καὶ ὑπάρχει ἀκόμα μεγάλη ἀπογοήτευση, ἐπειδὴ δὲν μπορέσαμε νὰ ἐπαληθεύσουμε τὴν Οδύσσεια», οἱ τελικὲς πιθανότητες κατανέμονται μεταξὺ τῶν δύο ἄλλων νη- σιῶν, τῆς Κεφαλληνίας καὶ τῆς Λευκάδας. ὋὉ Ὅμηρος ἀναφέρει 459 γεωγραφικὲς θέσεις στὰ ἔπη του, καὶ τὶς συνοδεύει κατὰ κανόνα μὲ, ἕνα ἢ δύο ἐπίθετα. Γιὰ τὴν πόλην ὅ ὅμως τοῦ Ἰλίου τῆς Τροίας κά- νει ἐξαίρεση καὶ χρησιμοποιεῖ ἕνδεκα ἐπίθετα. Γιὰ τὴν γεωγραφοτοπογραφικὴ περιγραφὴ τῆς Ἰθάκης του διαθέτει 300 στίχους. Γιὰ τῆς Σχερίας τῶν Φαιάκων 270 στίχους. ᾿Αλλὰ δὲν τελειώνει σ᾽ αὐτὲς τὶς χῶρες τὸ εἰδικὸν ἐνδιαφέρον τοῦ Ὁμήρου. Ἐπεκτείνεται σ᾽ ἕνα τόπο ἀκόμη, ὅταν περιγράφει καὶ τὴν ᾿Ὁμηρικὴν ᾿Αστερίδα, τὸ νησὶ τῆς ἐνέδρας τῶν μνηστήρων, μὲ δεκατρεῖς (13) στίχους. Ὅ ρόλος τῆς Ὁμηρικῆς ᾿Αστερίδας φαίνεται ὅτι ἦταν πολὺ σημαντικός, καὶ ἂς ἔχει ἀγνοηθῆ τελείως ἀπ᾽ ὅλους τοὺς σημερινοὺς καὶ παλιοὺς ἐρευνητές. Οἱ ἀντιθέ- σεις τῶν ἐρευνητῶν ἐντοπίζονται κυρίως στὴν ἑρμηνεία μερικῶν στίχων καὶ λέ- ξεων τοῦ 'Ομηρικοῦ κειµένου καὶ σὲ μερικὲς θέσεις τῶν ἀρχαίων συγγραφέων, ὅπως αὐτὲς τοῦ Στράθωνος (Γεωγραφυκά, 6ιόλ. 1, κεφ. 2 παρ. 10, µεταφρ. Κ.Θ. ᾿Αραποπούλου, ἔχδ. Πάπυρος 1965), ὅπου λέγει: «ὁ Ὅμηρος δὲν διευκρινίδει οὔτε γιὰ τὴν Κεφαλλη γία οὔτε γιὰ τὴν ᾿Ιθάκη οὔτε γιὰ τοὺς ἄλλους τόπους ποὺ εἶναι ἐκεῖ γύρω, ὁπότε οἱ Γἐξηγοῦντες καὶ οἱ ἱστοροῦντες διαφωνοῦν». Ἐπίσης «μὲ τὴν λέξιν ᾿Ιθάχη δὲν διασαφηνίξει ἐὰν ἐννοῆ τὴν πόλιν ἢ τὴν νῆσον». Καὶ πιὸ κά- τω ἀναφέρεται «στὴν ἀντίφαση τῶν λέξεων χθαμαλὴ καὶ πανυπερτάτη» τῶν στί- χων 122-26, οἱ ὁποῖοι καὶ σήµερα ἀποτελοῦν τὸν κύριον παράγοντα γιὰ τὴν λύ- ση τοῦ προθλή ματος. Ὅμως ὁ ἀκριόδὴς ἐντοπισμὸς στὸν τοπογραφικὸ χάρτη τοῦ Ἰονίου Πελάγους τῆς 'Ομηρικῆς ᾿Αστερίδος θὰ δώση ἕναν παράγοντα γιὰ τὴν τελικὴ λύση τοῦ ὅλου προόλήματος, ποὺ ἔχει δασανίσει τόσο κόσμον ἐπὶ τόσους αἰῶνες.