«Τρίτο Κῦμα»: Ἡ Ἑλλάδα ἐπιστρέφει (Α) ΠΡΩΤΟ ΚΑΙΔΕΥΤΕΡΟ ΚΥΜΑ -ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Τὸ πρῶτο γεγονὸς ποὺ χαρακτηρίζει ἀποφασιστικὰ τὴν ἀφετηρία τῆς ἀνθρώπινης πο- ρείας πάνω στὴ Γῆ εἶναι ἡ δηµιουργία ἔναρθρου λόγου. «Ὁ ἄνθρωπος ὠμίλησετὴν στιγ- μήν, κατὰ τὴν ὁποίαν διεπίστωσεν, ὅτι δὲν ἀρκεῖ διὰ τὴν συντήρησίν του ἡ σωματική του δύναμις. “Η συναίσθησις τῆς θιολογικῆς αὐτῆς ἀνεπάρχειας ἀπετέλεσε τὸ ἐναρκτήριον ἐπεισόδιον τοῦ ἀνθρωπίνου δράματος. Τότε ἀκριθῶς συνετελέσθη τὸ γονιμώτερον λά- θος τοῦ κόσμου: Ὃ ἄνθρωπος ἐνόμισεν, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ κύριος τῆς κατα- στάσεως χωρὶς νὰ ἐφάπτεται τῶν πραγμάτων»! Ἂν ἡ γλῶσσα εἶναι τὸ κατ’ ἐξοχὴν σύμ- 6ολο τοῦ ἀνθρωπίνου εἴδους, ἡ γεωργική «ἐπανάσταση» εἶναι ἡ ἀφετηρία του ὡς πολι- τικοῦ ὄντος. Μὲ τὴν ἀνακάλυψη τῆς γεωργίας ὁ ἄνθρωπος ἔπαψε νὰ εἶναι τροφοσυλλέ- χκτῆς καὶ ἄρχισε νὰ ἐπεμθαίνει στὴν ἐσωτερικὴ λειτουργία τῆς φύσεως. Ἔτσι ἔπαυσε νὰ εἶναι νομάς, «ἐν-τοπίστηκε» καὶ ἄρχισε νὰ δημιουργεῖ οἰκισμούς. Ἦταν ἡ ἀρχὴ τῆς Νε- ολιθικῆς Ἐποχῆς. Κατὰ τὴν περίοδο 25.000-10.000 π.Χ. ἡ Γῆ ὑφίσταται τὶς συνέπειες τοῦ λυώσιµου τῶν παγετώνων τῆς Βουρμίας Περιόδου, Μὲ τὸ λυώσιμο τῶν πάγων στὸν εὐρύ- τερο χῶρο τῆς λεκάνης τῆς Ανατ. Μεσογείου οἱ ἄνθρωποι παρατήρησαν μὲ τὴν ἀλλαγή τοῦ κλίματος τὴν αἰτιώδη συνάφεια μεταξὺ καρποῦ καὶ καρποφορίας. «Ἢ διαπίστωσις αὐτὴ συνέδῃ διὰ πρώτην φορὰν ἐπὶ τάφων, ὅπου ἐφύτρωσεν ἡ τροφὴ τοῦ νεκροῦ ἢ ἐντὸς σπηλαίων, ὅπου ἕνεκα τῆς ὑγρασίας ἐθλάστησαν οἱ ἀποθηκευμένοι καρποί»2.᾿Απὸ τὴν στιγμὴ ποὺ τὸ πρᾶγμα ἔγινε ἀπὸ σκοποῦ, µεταθλήθηχε ἐπὶ τῆς γῆς ἡ δάση τῆς ἀνθρώ- πινης ὕπαρξης. Ἐπρόκειτο γιὰ τὸ «Πρῶτο Κῦμα τῆς Γεωργικῆς Ἐποχῆς», ὅπου ἡ ὕψη- λότερη στιγμή του ὑπῆρξε ἡ ἑλληνικὴ ἰδέα τῆς πόλεως καὶ τοῦ πολίτου καὶ τὸ ὅριό του ἡ γῆ ὡς δάση τῆς παραγωγῆς καὶ ἡ δουλεία ὡς παραγωγικὸ μέσον. Μὲ τὴν τελειοποίηση τῆς ἀτμομηχανῆς τὸ 170 αἰ. μ.Χ. ἀπὸ τὸν Τ. ἵΜαι{ ἀρχίζει τὸ «Δεύ- τερο Κῦμα τῆς Βιομηχανικῆς Ἐποχῆς». (Βέδαια στὴν πραγματικότητα ὁ πρῶτος ἐφευ- | ρέτης ἀτμομηχανῆς ἦταν ὁ Θαλῆς ὁ Μιλήσιος μὲ δάση τὶς ἱστορικὲς μαρτυρίες. Ἐξ ἄλλου εἶναι γνωστὲς καὶ οἱ μηχανὲς τοῦ Ἥρωνος στὴν᾿Αλεξανδρινὴ Ἐποχή, ποὺ λειτουργοῦσαν μ᾽ ἀτμό. “Ὅμως μόνο κατὰ τὸν 16ο-17ο αἰ. μ.Χ. ἀρχίζουν νὰ μπαίνουν οἱ ἀτμομηχανὲς στὴν παραγωγή, ἐπειδὴ οἱ παλιὲς οἰκονομικὲς σχέσεις τοῦ πρώτου κύματος, οἱ δασισμέ- νες στὴ γῆ, δὲν ἀντιστοιχοῦν πιὰ στὶς νέες παραγωγικὲς δυνάμεις μετὰ τὴν «ἀνακάλυψη» τῆς ᾽Αμερικῆς). Ἡ διομηχανοποίηση εἶχε καταπληχτικὰ συνεπακόλουθα. Ὃ «μηχανι- στικὸς» τρόπος σχέψης εἰσέδαλε παντοῦ: ἀπὸ τὴν Νευτώνια μηχανικὴ μέχρι τὴν «φυσικὴ ἐπιλογὴ» τοῦ Δαρόίνου καὶ ἀπὸ τὴν «μηχανιστικὴ» δοµή τῆς Φροῦδιχῆς ψυχολογίας μέ- χρι τὸν «ἀντιπροσωπευτικὸ κοινοδουλευτισμὸ» τοῦ Μοντεσκιέ' ἀπὸ τὸ μαζικὸ φιλελευ- θερισμὸ τοῦ Σμὶθ μέχρι τὸν συγχεντρωτικὸ σοσιαλισμὸ τοῦ Μὰρξ παντοῦ ἐπεκράτησε ἡ «λογικὴ τῆς μηχανῆς»: μαζικοποίηση, κοινοδουλευτισμός, τυποποίηση, ἐξειδίκευση, με- γιστοποιημένη ἀστυφιλία, μεγάλα κράτη, συγκεντρωτισμός. Εἴδαμε τὰ μαζιχὰ µέσα ἐνη- μέρωσης, τὶς πολυεθνικὲς καὶ τὶς κεντρικὲς τράπεζες. Ἢ μηχανὴ στὴν παραγωγὴ ἄλλαξε τὴν γεωγραφία καὶ τὴν ψυχολογία τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ ταχεῖα ἐξέλιξη φάνηχε νὰ ἐπιθεθαιώνει τὴν ἰουδαιοχριστιανικὴ ἀντίληψη περὶ γραμ- µικῆς προόδου τῆς Ἱστορίας. Ἡ διομηχανιχὴ παραγωγὴ δημιούργησε τὴν παγκόσμια ἀγορὰ καὶ τοὺς παγκόσμιους πολέμους’ τὴν μαζική ἐκπαίδευση καὶ τὶς μαζικὲς ἰδεολο- γίες. Βιομηχανική ἐποχὴ σηµαίνει τυποποιημένα προϊόντα καὶ «τὲστ εὐφυΐας» γιὰ µα-