ΑΝΝΑ ΔΡΙΒΑ 6 | Ὑπατία Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΥ Βρισκόμαστε στὴν ᾿Αλεξάνδρεια τοῦ ἄου μ.Χ. αἰῶνος, σὲ μιὰ πόλη μὲ ἔνδοξο ὄνομα καὶ μοναδικὴ θέση. «Κεῖται γὰρ ἐν συνδέσμῳ τινὲ τῆς ὅλης γῆς καὶ τῶν πλεῖ- στα ἀπωκισμένων ἐθνῶν», θὰ γράψει ὁ Δίων Χρυσόστομος, τῆς ὁποίας τὰ φυσικὰ πλεονεκτήματα διέχρινε ἡ διορατικὴ μεγαλοφυῖα τοῦ Μ. ᾿Αλεξάνδρου, καὶ ἔδωσε ἐ- ντολὴ στὸν Δεινοκράτη νὰ ἐπιστατήση τοῦ χτισίματός της. Κατὰ τὸν ἱστορικὸν Μενεκλη Βαρκαῖον «᾿ Αλεξανδρεῖς εἰσιν οἱ παιδεύσαντες πάντας τοὺς Ἕλληνας καὶ τοὺς βαρβάρους». Μία πόλις ἀνταγωνιζόμενη ἐπαξίως τὸ κλεινὸν ἄστυ, τὴν Ρώμη καὶ τὴν Κωνσταντινούπολη. Καὶ ἐνῶ ἐχεῖνες εἶναι περισσότερο προσδεδεμένες στὴν ἔννοια τῆς πόλεως-χράτους, ἡ ᾿Αλεξάνδρεια δὲν ἔχει τίποτα νὰ ζηλέψη ἀπὸ τὶς κο- σμοπόλεις τοῦ καιροῦ μας, ὅπως ἡ Νέα "Υόρκη ἣ τὸ Παρίσι. ᾿Εδῶ κατὰ τὸν Βι- τρούβιο ἤκμασαν ἐπὶ αἰῶνες ἄνδρες ἐλλόγιμοι, πεπαιδευμένοι, γραμματικοί, φιλό- σοφοι, γεωμέτρες, μουσικοί, ζωγράφοι, ἰατροί, φιλόλογοι καὶ γενικῶς τεχνῖτες καὶ διάπυροι ἐραστὲς τῶν γραμμάτων καὶ τῶν τεχνῶν. Παρατηροῦμε δηλαδὴ ἕνα οἰκο- νομιχὸ-ἐμποριχὸ καὶ πνευματικὸ κέντρο, ὅπου διακινοῦνται ἐλεύθερα πάσης φύσεως ἐρεθισμοὶ καὶ ἰδέες, μιὰ τεράστια χοάνη, ἀπὸ ὅπου πηγάζουν νέα φιλοσοφικὰ συστή- ματα καὶ δημιουργοῦνται οὐκ ὀλίγες σχολές, ὅπως ἡ Γνωστική, ἡ ᾿]ουδαϊκή, ἡ Θε- ολογικὴ καί ἡ Νεοπλατωνική. Τῆς Νεοπλατωνικῆς κατὰ τὸν Καλλιάδη «τελευταία ἀκτὶς καὶ ὕπατον κλέος» ὑπῆρξε ἡ ἡρωίδα καὶ μάρτυς φιλόσοφος ᾿ ἵπατία. Νε- οπλατωνικὴ Σχολὴ λοιπὸν ἕλκει τὸ γένος ἀπὸ τὴν πλατωνικὴ διδασκαλία, ἐπηρεά- ζεται ἀπὸ τὸν ᾿Αριστοτέλη καὶ τὸν Πυθαγόρα, παρουσιάζει ἔντονη τὴν ἐπιρροὴ τῆς ᾿Ανατολῆς καὶ ὑπῆρξε ἡ τελειοτέρα προσωποποίησις τοῦ ἐχλεχτισμοῦ. Σὲ μιὰ ᾿Α- λεξάνδρεια λοιπὸν «κοσμοπολίτικη» μὲ ἔντονο ἀναγεννησιακὸ χαρακτῆρα ἐμφανί- ζεται ἡ 'Υπατία, τῆς ὁποίας ὁ τραγικὸς θάνατος χωρὶς ὑπερβολὴ ἀνέκοψε τὴν ἀνά- πτυξη τῆς ἀναγεννήσεως καὶ ἴσως καθυστέρησε καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν ἐμφάνισή της κατὰ 1.000 τουλάχιστον ἔτη. Μερικὲς σύντομες βιογραφικὲς πληροφορίες γιὰ τὴν φιλόσοφο, ποὺ ἀντλοῦμε ἀ- πὸ τὸν λεξικογράφο Σουΐδα, τὸν ἱστορικὸ Σωκράτη, τὸν Νικηφόρο Κάλλιστο, τὸν Δαμάσκιο, τὸν ᾿Ιωάννη Παλαμᾶ, τὸν πατριάρχη Φώτιο, τὸν Συνέσιο καὶ ἀπὸ μία θαυμάσια ἐργασία τοῦ Καλλιάδου τὸ 1871: ᾿Εγεννήθη τὸ 370 μ.Χ. στὴν ᾿Αλεξάν- δρεια: Πατέρας της ὁ μαθηματικὸς Θέων, ὁ ὁποῖος ἐγένετο γνωστὸς στὸν τότε ἐπι- στημονικὸν κόσμο κυρίως ἀπὸ παρατηρήσεις του ἐπὶ ἐκλείψεων ἡλίου καὶ σελήνης τοῦ 365 μ.Χ. Κατὰ τὸν Φιλοστόργιο ἐμφανίζεται ὡς ἀντάξια μαθήτρια τοῦ πατρός της: «πολλῷ δὲ κρείττω γενέσθαι τοῦ διδασκάλου, καὶ μάλιστά γε περὶ τὴν ἄστρο- θεάμονα τέχνην». Συνεκέντρωνε πλήθη ἀκροατῶν καὶ μαθητῶν, τοὺς ὁποίους προ- σείλκυε ἡ ἐνάργεια τῆς διδασκαλίας («σφόδρα καλή τε ἦν καὶ εὐειδής»), Ἡ διαύγεια τῆς ἐκφράσεως καὶ ἡ σπάνια ὀμορφιὰ τῆς ὑπέροχης αὐτῆς γυναίκας, ποὺ ἐνσάρχωνε ὅ,τι ὀμορφώτερο εἶχε νὰ ἐπιδείξη ὁ "Ἑλληνισμός. ᾿Η πολυμερὴς ἐνασχόλησή της μὲ διάφορες ἐπιστῆμες μᾶς καταπλήσσει καὶ ἀποτελεῖ μοναδικὸν παράδειγμα γυναικὸς Λόγος ἐκφωνηθεὶς στὴν Αἴθουσα Τελετῶν τοῦ Πανεπιστημίου ᾿Αθηνῶν τὴν Δευτέρα, 25 ᾿Τανουαρίου 1993.