ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ Ἡ ἐπανελλήνισις τοῦ Ἕλληνος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος Κύριε διευθυντά, Ἢ ἐλευθερία τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος ἐχάθη πολὺ ἐνωρὶς ἀπὸ τὴν ἀνελευθερίαν καὶ τὸν φανατισμὸν τοῦ θρησκευτικοῦ δογματισμοῦ. Ἢ Εὐρώπη τῶν μέσων χρόνων ἔζη ὑπὸ τὸ αὐτὸ καθεστὼς πνευματικῆς καταπιέσεως καὶ ὠμῆς θίας μὲ ἐκεῖνο τῆς Ανα- τολῆς, ὅπου παλαιόθεν ὁ ἰουδαιοχριστιανικὸς φανατισμὸς καὶ ὁ ἐπακολουθήσας ἰσλα- μικὸς ἐστέρησαν τὸ φῶς τῆς ἀληθείας διὰ παντοίων μεθόδων, περιλαμδανομένης καὶ ἐκείνης τῆς φυσικῆς ἐξοντώσεως παντὸς ἀπειθοῦς εἰς τὸ δόγμα καὶ τὸν ἐξουσιασμόν. ᾿Εξετάζοντες τὴν κοινὴν σταθερὰν μεταξὺ πολιτικῆς καὶ θρησκευτικῆς ἐξουσίας κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ μεσαιωνικοῦ δεσποτισμοῦ, ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν ἔχομεν τὸν ἀπολυταρχιοσμὸν τῆς σπάθης καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην τὸν ἀπολυταρχισμὸν τῆς θρησκευ- τικῆς «ἀληθείας». “Ο διττὸς αὐτὸς ἀπολυταρχισμὸς ἤρχισεν νὰ ὑποχωρῆ κατὰ τοὺς χρόνους τῆς ᾿Αναγεννήσεως εἰς τὴν Δύσιν χάρις εἰς τὴν δρᾶσιν ἐλευθέρων κατὰ τὸ πνεῦμα καὶ γενναίων κατὰ τὸν χαρακτῆρα ἀνθρώπων, ποὺ ἐπανέφεραν εἰς τὴν ἐποχὴν των τὴν μέχρι τότε ἐνταφιασμένην ἑλληνικὴν σοφίαν καὶ τὰ ἑλληνικὰ γράμματα. ᾿Ερευνῶντες καὶ δρῶντες, ἤνοιξαν μίαν νέαν περίοδον, ἐκείνην τῆς διαδόσεως τῶν ἀρχῶν τοῦ ἑλληνικοῦ ἀνθρωπισμοῦ (οὐμανισμοῦ) καὶ τοῦ φωτὸς τῆς ἑλληνικῆς σκέ- ψεως, διαφωτίζοντες τοὺς συγχρόνους των διὰ τῆς ἀποκαλύψεως τῶν ἐπιστημονικῶν γνώσεων τοῦ ἀπωτάτου ἑλληνικοῦ παρελθόντος. Τὸ πνευματικὸν αὐτὸ κίνημα τῆς Παιδείας ὠνομάσθη διαφωτισμὸς (ἰλλουμινισμός). ᾽Απὸ τὴν προϊοῦσαν διάδοσιν τῶν Γραμμάτων καὶ τῶν Τεχνῶν καὶ γενικῶς τοῦ Πο- λιτισμοῦ (ποὺ ἀνέκαθεν ἦτο ἑλληνικὸς εἰς τὴν ἀνωτάτην ποιότητά του) τὰ πάντα εἰς τὴν Εὐρώπην ἐκινήθησαν πρὸς νέαν κατεύθυνσιν. Ὁ ἄξεστος σπαθοφόρος ἡγεμὼν μετεμόρφωσεν ἑαυτὸν διὰ τῆς καλλιεργείας τοῦ ἤθους καὶ τοῦ πνεύματος εἰς ἀριστο- κράτην. Ἡ ἀπολυταρχία του ἀνεδαθμίσθη εἰς πολλὰς περιπτώσεις εἰς πεφωτισμένην δεσποτείαν. Ἡ ἀλόγιστος δία ἔδωσεν τὴν θέσιν της εἰς τὴν ἱπποτικὴν ἀντίληψιν δυ- νάμεως ποὺ δὲν ἐστερεῖτο τώρα,κανόνων δικαιοσύνης, ἐντιμότητος καὶ εὐγενείας. Μέ- χρι τότε, ὅστις ἠδύνατο νὰ σηκώση τὸ δαρύτερον ξῖφος ἦτο καὶ ὁ μὴ ἀμφισδητούμε- νος ἄρχων. Τὸ φεουδαλικὸν σύστημα παρήγαγε πληθώραν πόλεων-κρατῶν σκληρῶς ἀνταγω- νιζομένων μεταξύ των διὰ τὰ πρωτεῖα. Πρωτεῖα πολιτικά, οἰκονομικὰ ἀλλὰ καὶ πολι- τισμικά. Ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ κλίματος ἀνταγωνισμοῦ ὁ πανταχοῦ παρὼν (μετὰ τὴν δια- σπορὰν τῆς φυλῆς του) καταφρονημένος ἑδραῖος μὲ τὴν «ἀλλόκοτον» ἐμφάνισιν καὶ νοοτροπίαν, τὴν «ταπεινὴν» συμπεριφοράν, ἐξῆλθεν ὀλίγον κατ᾽ ὀλίγον ἀπὸ τὴν χοι- νωνικὴν ἀφάνειαν διὰ τῆς ὁσημέραι συγκεντρώσεως τοῦ πλούτου ἀποκλειστικῶς εἰς τὰς χεῖρας του. Πολλοὶ ἦσαν οἱ ἡγεμόνες, ποὺ ἐξ ἀνάγκης κατισχύσεως ἐπὶ τῶν ἀντα- γωνιστῶν των ἔρριψαν κατὰ μέρος τὴν ὑπερηφάνειάν των συνδιαλεγόμενοι, προκει- μένου διὰ τοῦ ἑδραϊκοῦ χρυσοῦ, ποὺ ἤθελον δανεισθῆ, νὰ στηρίξουν τὰς πολεμικὰς προπαρασκευὰς καὶ ἐπιχειρήσεις των. Αἱ ἀνάγκαι αὐταὶ τῶν ἀρχόντων δὲν προήγα- γον δεδαίως καμμίαν ἐκτίμησιν αὐτῶν πρὸς τοὺς ἐπαχθεῖς ἐξ ἄλλου δανειστάς των. Διὰ τῆς ἐπιμονῆς, ὑποχρισίας καὶ ὑπομονῆς των οἱ Ιουδαῖοι ὑπερενίχησαν τὴν «προχα- τάληψιν» ἐναντίον των καὶ τέλος ἀνεδείχθησαν μοναδικοὶ εἰσπράκτορες φόρων ἀλλὰ καὶ θησαυροφύλακες τῶν ἡγεμόνων, τοὺς ὁποίους καὶ ἐξήρτησαν. Τὸ πρόσωπον τοῦ φεουδαλισμοῦ ἐγένετο εἰς τὰς λαϊκὰς μάζας ἀποκρουστικὸν ἐξ αἰτίας αὐτῆς τῆς ἀνη-