ΚΟΣΤΑΣ ΠΛΕΥΡΗΣ ᾿Αρχαία Ἑλληνικὴ ποίησις Ὁ λόγος (προφορικὸς ἤ γραπτός) ἐξωτεριχεύει τὰς σχέψεις χαὶ τὰ αἰσθήματα τοῦ ἀνθρώπου. Εἰδικῶς ὁ ἀρχαιοελληνικὸς λόγος εἰναι πλουσιώτατος εἰς λέξεις χαὶ τέλειος στὴν γραμματικῆν χαὶ συντακτικήν του ὀργάνωσιν, ὅπως ἔχει διαπιστώσει ἡ γλωσσικὴ ἐπιστήμη (γλωσσολογία), τὴν ὁποί- αν πρῶτοι ἵδρυσαν καὶ ἐφήρμοσαν οἱ Ἕλληνες, ᾿Αποδεδειγμένως ἐπίσης πρῶτοι οἱ Ἕλληνες ἀνέ- λυσαν τὸν λόγον, διέκριναν τὰς κατηγορίας τῶν ὀνομάτων καὶ τῶν ρημάτων (Πλάτων), ὥρισαν τὰ ἄρθρα, τοὺς συνδέσµους χαὶ τὰς ἀντωνυμίας (Αριστοτέλης) καὶ τέλος προσδιώρισαν τὰ δέχα µέρη τοῦ λόγου, δηλαδὴ ἄρθρον, ὄνομα οὐσιαστικόν, ἐπίθετον, ἀντωνυμίαν, ρῆμα, µετοχήν, πρόθεσιν, ἐπίρρημα, σύνδεσμον, ἐπιφώνημα (Στωϊκοί), τὰ ὁποῖα ἀπεμιμήθησαν, ὅσον ἠδυνήθησαν, οἱ ξένοι λα- οἱ. Πρῶτοι τέλος οἱ Ἕλληνες ἠσθάνθησαν φίλοι τοῦ λόγου (φιλόλογοι) καὶ ἀπέδειξαν μὲ τὸ συγ- γραφικόν τους ἔργον, ὅτι σαν ἱκανοὶ ἐκ φύσεως νὰ δημιουργήσουν τὸν ἔντεχνον λόγον, δηλαδὴ νὰ χειρίζωνται μὲ τέχνην τὸν λόγον (λογοτεχνία). Ἡ γλωσσολογία, ἡ ἡ φιλολογία: χαὶ ἡ λογοτεχνία ἀποτελοῦν πρωταρχιχὰ Ἑλληνικὰ δημιουργήμα- τα καὶ εἶναι, ἰδίως ἡ λογοτεχνία, ἀπὸ τὰς χαλυτέρας ἀποδείξεις τῆς πνευματικῆς ὑπεροχῆς᾽ τοῦ Ἑλλη- νισμοῦ. Ο Ἑλληνικὸς λόγος ἐμφανίζεται μὲ μέτρον (ἔμμετρος), ὁπότε λέγεται ποίησις καὶ δίχως μέ- τρον, ὁπότε λέγεται πεζός. Ἡ ποίησις ὡς εἶδος λογοτεχνίας διακρίνεται εἰς ἐπικήν (ἐποποιῖα), λυρικὴν καὶ δραματικήν. Εἰδι- χώτερογ: [) Ἡ ἐπικὴ ποίησις προέρχεται ἐκ τοῦ ἔπους (Ξλόγου) καὶ περιλαμθάνει διήγησιν δι’ ἀπαγγελίας. Ὁ ἐπικὸς ποιητὴς περιγράφει τὰς πράξεις θεῶν καὶ ἡρώων, δίχως νὰ ἐκφράζη τὰς προσωπικάς του γνώμας οὔτε τὰ προσωπικά του αἰσθή ματα. ᾿«Απλῶς ἀφηγεῖται γεγονότα, χωρὶς νὰ παρεμθάλλη ἰδι- χάς του ) ἀπόψεις. Διὰ τοῦτο ἡ ἐπικὴ ποίησις ὀνομάζεται καὶ ἀντικειμενική. Συνήθως ὁ ὁ πυρήν τοῦ ἔπους εἶναι ὁ μύθος (προφορικὴ διήγησις διασωθεῖσα διὰ τῆς παραδόσεως, ποὺ περιέχει ἱστορικὲς ἀλήθειες) καὶ τὸ θαυμαστὸν (ὑπεράνω τῶν φυσικῶν νόμων συμθαϊῖνον, ποὺ περιέχει ἐπέμθασιν ὑπερ- φυσικῶν δυνάμεων, θείων, στὰς ἀνθρωπίνους πράξεις). Τὸ ὅλον ποίημα χαραχτηρίζεται ἀπὸ τὴν ἑνότητα τῆς ὑποθέσεως, ἡ ὁποία ἐνίοτε διασπᾶται μὲ ἐπεισόδια (ἄσχετες πρὸς τὴν χυρίαν ὑπόθεσιν πράξεις), ὥστε νὰ διακόπτεται ἡ μονοτονία χαὶ διὰ ι τῆς ποικιλίας νὰ ἐξουδετεροῦται ἡ ἡ ψυχικὴ ἔντα- σις τοῦ κοινοῦ. Ἐπὶ πλέον ἡ ἡ ἀφήγησις πρέπει νὰ εἶναι πλήρης (ἐντελής), δηλαδὴ νὰ ἔχῃ ἀρχήν, μέ- σον καὶ τέλος. ᾿Ακόμη χατὰ τὴν ἐξέλιξιν τῆς ὑποθέσεως (πλοκή) παρουσιάζονται προθλήµατα καὶ ἐμπόδια στὴν δρᾶσιν τῶν πρωταγωνιστῶν, τὰ ὁποῖα προκαλοῦν ἀγωνίαν στὸ χοινὸ καὶ τὰ ὁποῖα ὅλα μαζὶ καλοῦνται δέσις. Ὅταν αὐτὰ τὰ προθλήµατα καὶ τὰ ἐμπόδια ἀντιμετωπισθοῦν καὶ φαίνεται τὸ τέλος τῆς ὑποθέσεως, τότε ἔχομεν τὴν λεγομένην λύσιν. Ὑπάρχουν δύο θασικαὶ χατηγορίαι τοῦ ἔπους. Τὸ ἡρωϊκόν, ποὺ περιγράφει καὶ ἐξαίρει τὰ ἀνδρα- γαθή ματα τῶν ἡρώων χαὶ τὸ διδακτικόν, ποὺ δίδει ὁδηγίας καὶ συμθουλὰς χρη σίμους στὴν χαθη- μερινὴν ζωήν. Φημισμένο χατέστη τὸ ἐπύλλιον, ποὺ εἶναι σύντομον ἐπιχὸν ποίημα, στὸ ὁποῖο διέ- πρεψεν ἡ ποιήτρια ᾿Ανύτη ἀπὸ τὴν Τεγέα, ἡ ὁποία ἐπωνομάζετο «θῆλυς Ὅμηρος». Τὸ ἐπύλλιον δὲν διαθέτει πάντοτε τὸ μεγαλειῶδες στοιχεῖον τοῦ ἔπους, ἀλλὰ ἀφηγεῖται μὲ χάριν στιγμὰς τοῦ 6ίου ἤ ἡρωϊκχὰς πράξεις, π.χ. «Ὁ Ἡραλλῆς νήπιον φονεύων τοὺς ὄφεις» (Θεόκριτος). Ἡ ἐπικὴ ποίησις ἀνε- πτύχθη ἰδιαιτέρως στὴν Ἰωνιχὴν διάλεχτον καὶ ἀκολουθεῖ τὸ δαχτυλικὸν ἑξάμετρον. 2) Ἡ λυριχὴ ποίησις σημαίνει ἀπαγγελίαν ποιήματος μὲ τὴν συνοδείαν λύρας ἤ ἄλλου μουσιχοῦ ὀργάνου. Πρόκειται δηλαδὴ. γιὰ μελωδιχὴ ἀπαγγελία. Ἐδῶ ὁ ποιητὴς ἀναφέρεται εἰς πρόσωπα χαὶ γεγονότα τοῦ παρόντος χαὶ ὄχι τοῦ παρελθόντος, ὅπως κυρίως συνέθαινε στὸ ἔπος. Οὔτε μένει ἀπα- θής, ἀλλὰ ἐχφέρει τὰς ἀτομικάς, του ἀντιλήψεις, τὰ αἰσθήματά του χαὶ ἐπιδιώχει νὰ πείση τοὺς ἄκρο- ατάς του, νὰ τοὺς προτρέψη, νὰ τοὺς δημιουργήση αἰσθή ματα χαὶ νὰ τοὺς παρασύρη εἰς πράξεις. Τὰ εἴδη τῆς λυρικῆς ποιήσεως εἶναι τέσσερα. Ἡ ἐλεγεία, ὁ ἴαμθος, τό μέλος καὶ τὸ χορικὸν μέλος.