ΚΩΣΤΗΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Τὸ ἄγνωστον Μινωϊκὸν ἡμερολόγιον 1. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Θρησκεία, τέχνη, κοινωνία καὶ ἡμερολόγιον. Ὅ Νικόλαος Πλάτων ἐπεξηγεῖ καλῶς τὸ νόημα καὶ τὴν θρησκευτικἠν λειτουργικότητα τῆς ἀναφερομένης εἰς φυσικὰ θέµατα Μι- νωικῆς Τέχνης), γράφων ὅτι: «Οἱ καλλιτέχνες ὄχι µόνον ἀντλοῦν τὴν ἔμπνευσή τους ἀπὸ τὸν ποικίλο κόσμο τοῦ ζωϊκοῦ καὶ τοῦ φυτικοῦ θασιλείου, ἀλλὰ κατορθώνουν νὰ ἀποδώσουν τὸν μυστικὸ παλμὸ τῆς ζωῆς μὲ τὴν κατάλληλη διακοσμητική προσαρμογή τῶν θεμάτων τους ἀνάλογα μὲ τὴν ἔκφραση κάθε εἴδους τέχνης, τῆς ζωγραφικῆς, τῆς μικροπλαστικῆς καὶ µικρογλυπτικῆς, τῆς μεταλ- λοτεχνίας καὶ τῆς κοσμηματικῆς. Τὸ αἴσθημα στοργῆς, ποὺ δημιουργή θηκε ἀνάμεσα στὸν ἄνθρωπο καὶ στὴν φύση, ἀνέπτυξε ἕνα ἰδιαίτερο εἰδος εὐαισθη σίας, μία κλίση πρὸς τὸ τρυ- φερό, τὸ κινητικὸ καὶ ἐλαστικό, τὸ ποικίλο καὶ γραφικό. Σὲ ἕνα τέτοιο κόσµο ἐξαφανίζεται χάθε αἴσθημα ἀγωνίας καὶ καταναγκασμοῦ καὶ ἐκφράζεται ὁλόπλευρα ἡ ῇ χαρὰ τῆς ζωῆς. Ἥ δημιουργία αὐτὴ είχε κατὰ θάθος θρησκευτικὸ χαρακτήρα, γιατὶ ἡ φύση, ποὺ ἀποτελοῦσε τὴν κυρία πηγή τῆς, ἦταν αἰσθητὴ ὡς θεοποιημένη. Ἥ ἀνύμνηση τῆς θεοποιηµένης φύσε- ως ὑπῆρξε ὃ ἕνας ἀπὸ τοὺς δασικώτερους σκοποὺς τῆς τέχνης. "Ετσι ἐξηγεῖται, γιατὶ τὰ θέ- ματα τῆς τέχνης ἀντλήθηκαν πολὺ συ χνὰ. ἀπὸ τὴν ἱερὴ τελετουργία. ἡ ΄Ενα μεγάλο μέρος. ἀπὸ τὰ δημιουργήματά μας προωρίζονταν γιὰ τὴν ἐξυπηρέτηση τῶν ἱερῶν τελετουργιῶν ἢ ἀπο- τελοῦσε ἀφιερώματα στὰ ἱερά». Ἕνεκα τούτου ἀναζητῶντας τὰ ἴχνη τοῦ ἡμερολογίου τῆς Μινωϊκῆς Κρήτης ἐξετά- ζουμε κατ ἀποκλειστικότητα ἐξαισίας τέχνης ἔργα, ἐκ τῶν ἀνηκόντων ἢ προσφερθέντων εἰς τὰ ἱερὰ ἀντιπειμένων, ἐπειδὴ εἶναι ἀδιανόητος ἡ ἡ λατρευτική πρακτική ἄνευ τοῦ ῥυθ- μιστικοῦ ἡμερολογίου: ἢ μέθοδός μας εἰναι ἡ «ἀποχρυπτογράφησις» τῶν ἐπὶ τῶν ἀντι- χειμένων αὐτῶν ὑπαρχόντων ἀστρικῶν σημείων καὶ τοῦ σχετικοῦ πλήθους αὐτῶν ἢ ἄλλων «διακοσμητικῶν» συµθόλων. Τὸ ἡμερολόγιον ἐξυπηρετοῦσε θρησκευτικὴν καὶ χοινωνικὴν ἀνάγκην’ ἦτο ἡ θάσις τοῦ ὅλου κύκλου τῶν ἑορτῶν. Ὥς λέγει πάλιν ὁ Νικόλαος Πλάτων”, «ὁλόκληρη ἡ ζωὴ ήταν τό- σο ἐμποτισμένη μὲ θρησκευτικότητα, ποὺ θὰ ἦταν δύσκολο νὰ μιλήση κανεὶς γι’ αὐτήν, χωρὶς νὰ ἀναφερθῆ σὲ θέµατα ποὺ σχετίζονταν μὲ τὴν λατρεία. Οἱ θρησκευτικὲς ἑορτὲς καὶ τελετουργίες ἔδιναν συχνὰ τὴν εὐκαιρία νὰ κινηθῆ πιὸ ἔντονα ἡ κοινωνικὴ ζωή καὶ νὰ ψυχαγωγηθοῦν οἱ διάφορες τάξεις, ἀπὸ τὴν αὐλὴ ὡς τὸν λαό, ποὺ ἔτσι ξεκουραζόταν ἀπὸ τὸν καθημερινό του μόχθο». Λατρευτικὰ ἀντικείμενα. Καλὸν εἶναι νὰ ἴδωμε τὰ πράγματα ἀναλυτικώτερον, ὥστε νὰ χατανοήσωμε κάπως τὸ θρησκευτιχὸ πλαίσιο πολλῶν πτυχῶν τοῦ μινωϊκοῦ θίου κι ἐντέ- λει ν᾿ ἀποδείξωμε τὴ σχέσιν αὐτοῦ τοῦ καθημερινοῦ 6ίου μετὰ τοῦ ἐκ τῶν πραγμάτων συ- ναρτωμένου ἡμερολογιακοῦ συστήματος. Αἱ ἐνδείξεις τοῦ μινωϊκοῦ ἡμερολογίου θὰ ἀνα- ζητηθοῦν εἰς τὴν εἰδικὴν κατηγορίαν τῶν λατρευτικῶν ἀντικειμένων. Θὰ μελετήσωμε λοιπὸν τὴ λειτουργίαν σημαντικῶν μινωϊκῶν ἀντικειμένων, ὅπως: σκευῶν τῆς λατρείας ἐκ τῶν ἱερῶν κορυφῆς, ἐκ τῶν τριμερῶν ἀνακτορικῶν ἱερῶν καὶ τῶν προσφερθέντων καὶ χρησιμοποιηθέντων εἰς τὰ ἱερὰ σπήλαια" ποτηρίων θείας κοινωνίας ἐκ διαφόρων ἱερῶν: σφραγιδολίθων καὶ σφραγισμάτων ἐκ τῶν ἀρχείων τῶν ἱερῶν ἰδίως: διαφόρων κοσμημά- των, ἀνευρεθέντων εἰς τάφους: ζωγραφικῶν παραστάσεων ἐπὶ σαρκοφάγων ἢ τοιχογρα- φιῶν. Διότι πάμπολλα ἡμερολογιακῆς χρήσεως ἀντικείμενα ταυτίζονται πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ ἱερατείου χρησιμοποιηθέντα, κατὰ τὴν λατρευτικὴν τῶν θεοτήτων πρακτικήν, σκεύη -- τὰ μετὰ πολλῆς προσοχῆς διακοσμηθέντα. Ἐξ αὐτῶν τῶν ἀντιχειμένων ἀντλοῦμε πληροφο- ρίας περὶ τῆς θρησκευτικῆς τέχνης τῶν Μινωιτῶν, τὰ δὲ ἡμερολογιακὰ ἀντικείμενα εἶναι